Ηλιαχτίδες No2

Με τις υγείες μας...

2012-02-13T02:25:00.001-08:00

ΒΟΓΚΗΣΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ

Βογκήστε μαζί μας.
Γιατί εμείς είμαστε λίγοι
κι είναι πολλοί κείνοι
που μας κάνουν να βογκούμε.

Φωνάξτε μαζί μας
γιατί η φωνή μας είναι μικρή
και δε φτάνει ως τις φάρμες της Καλιφόρνιας
όπου το μπαμπάκι είναι μπόλικο
για να βουλώσουν τ΄ αυτιά τους.

Εμείς… -το ‘πε κι ο Μακρυγιάννης-
«ο θεός μας ηθέλησεν ολίγους»
ίσα-ίσα μια καραβιά ναυαγούς
ίσα-ίσα μια ομοβροντία
για τα εκτελεστικά τους αποσπάσματα.

Φωνάξτε λοιπόν μαζί μας
σ΄ άγριο κοντσέρτο θυμού
γιατί εμείς –μόνοι μας-
φωνάξαμε πολύ μες στους αιώνες
και βράχνιασε η φωνή μας.

Φωνάξτε!
Γιατί υπάρχει ο φόβος –ο Τύραννος-
μην ακούοντας τη φωνή μας
να νόμισε πως αγαπήσαμε το ζυγό μας.
Γιατί είναι ξένος αυτό ο τύραννος και δεν ξέρει
πως του Έλληνος ο τράχηλος ζυγόν δεν υποφέρει.

Φωνάξτε λοιπόν μαζί μας.
Φωνάξτε για σας και για μας.
Γιατί η σημαία του Τρόμου υψώθηκε
και στα δικά σας κάστρα
και το βόλι ξέφυγε απ΄ την κάννη του.

Φωνάξτε εσείς. Γιατί εμείς
έτσι και αλλιώς θα φωνάζουμε.
Κι αν δεν πάρουμε απόκριση
θα σύρουμε φωνή προς τα πίσω.

Θα σημάνουμε πρόσκληση
στους νεκρούς της Ιστορίας μας
και θα βογκήξουν τα κόκαλα του Μαραθώνα
και τ΄ ατίθασα νερά της Σαλαμίνας
θ΄ ανεμίσουν τις χαίτες τους.

Και τότε…ας ντραπούν οι ζωντανοί
ας ντραπούν οι ζωντανοί
που υποχρέωσαν τους νεκρούς
να πεθάνουν δυο φορές
για την ίδια Λευτεριά.

ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΛΟΥΝΤΕΜΗΣ

Έμιλυ Ντίκινσον: η ανέραστη ποιήτρια του έρωτα

2012-02-09T02:19:00.000-08:00

Πριν αρκετά χρόνια, διάβασα με μεγάλο ενδιαφέρον ένα αφιέρωμα του περιοδικού Βήμαdonna στην άγνωστη ως τότε για μένα ποιήτρια Έμιλυ Ντίκινσον. Πριν λίγες μέρες, διαβάζοντας το βιβλίο Ξένοι Λυρικοί, από τις εκδόσεις Ποταμός, διάβασα αρκετά από τα ποιήματά της και ξαναθυμήθηκα εκείνο το παλιό άρθρο. Το βρήκα, λοιπόν, και νομίζω πως (αν και σε μερικά σημεία ο δημοσιογράφος με εκνευρίζει με τους χαρακτηρισμούς και την ειρωνεία του) αξίζει να το μοιραστώ μαζί σας(δυστυχώς δεν μπορώ να μοιραστώ τις φωτογραφίες από το σπίτι, το γραφείο της, από πρόσωπα κλπ., που πλαισιώνουν το άρθρο)!

Έμιλυ Ντίκινσον

Η ανέραστη ποιήτρια του έρωτα

Έζησε μια ζωή μοναχική, αφιερωμένη στον Θεό και στη ρουτίνα της υπαίθρου. Και μόνον όταν πέθανε αποκαλύφθηκε στον κόσμο η «μητέρα» της σύγχρονης ποίησης. Σήμερα αποκαλύπτουμε ξανά το έργο της μέσα από μια συλλογή ποιημάτων της που κυκλοφόρησε πρόσφατα.

ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΚΟΡΤΩ

Πολύ συχνά σε συζητήσεις ανάμεσα σε φιλότεχνους και μη προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: «Ποια είναι η χρησιμότητα της τέχνης;». Η τέχνη υπάρχει για να κάνει τη ζωή μας ομορφότερη, θα απαντήσετε ορισμένοι από εσάς. Και θα έχετε δίκιο. Ή ότι η τέχνη προκύπτει από το ψυχικό πλεόνασμα του καλλιτέχνη, ως απόσταγμα των εμπειριών του, της επαφής του με άλλους ανθρώπους, της ευτυχίας του ή της δυστυχίας του και μας βοηθάει να κατανοούμε καλύτερα τη ζωή, τον έρωτα, τους ανθρώπους και τον εαυτό μας. Πάλι δίκιο θα έχετε. Υπάρχει όμως και μία Τρίτη, σπάνια και «σκοτεινή» εκδοχή. Ένα είδος τέχνης, συχνά συγκλονιστικής, που υπήρξε, σε δεδομένη χρονική στιγμή, η μοναδική διέξοδος του δημιουργού της: ήταν η ίδια του η ζωή. «Το καταφύγιο που φθονούμε» κατά τον Καρυωτάκη, «ο κόσμος της τέχνης, ο μόνος υπαρκτός», σύμφωνα με τον Προυστ. Αλήθεια, όμως, πόσο δυστυχισμένος πρέπει να είναι κάποιος ώστε όλη του τη ζωή να κατοικεί στην τέχνη του και πουθενά αλλού; Και τι ψυχικά αποθέματα απαιτούνται, έτσι ώστε, παρ΄ όλη τη δυστυχία και χωρίς την αναγνώριση ενός Πικάσσο, ας πούμε, ή ενός Έλιοτ, η ζωή αυτή να αποκρυσταλλωθεί σε τέχνη που συγκινεί αιωνίως; Ας μιλήσουμε λοιπόν για την Έμιλι Ντίκινσον.

Η Έμιλι γεννιέται στο Άμερστ της Μασαχουσέτης το 1830. Ο πατέρας της, ένας αυστηρός καλβινιστής δικηγόρος, υποθηκάριος πανεπιστημίου και μετέπειτα βουλευτής, προσφέρει στην ίδια και στα αδέλφια της την καλύτερη δυνατή μόρφωση. Η Έμιλι σπουδάζει στην Ακαδημία του Άμερστ και στο Κολλέγιο του Χόλι Οουκ. Αλλά το 1854 μια ξαφνική αδιαθεσία θα την οδηγήσει πίσω στην πατρική εστία. Θα περάσει εκεί το υπόλοιπο της ζωής της, με μοναδική εξαίρεση ένα ταξίδι στην Ουάσιγκτον το 1864, όπου θα συμβουλευτεί έναν γιατρό για την επιδείνωση της όρασής της. Κατά τα άλλα, ως τον θάνατό της από νεφροπάθεια το 1886, η κυρία (ή μάλλον η δεσποινίς) Ντίκινσον δεν θα ξεμυτίζει από το παιδικό δωμάτιο παρά μόνο για να περιποιείται τον κήπο της και για να αγοράζει κλωστές για τα κεντήματά της. Σπανίως δέχεται επισκέψεις από τα αδέλφια της, τον εφημέριο του Άμερστ και ελάχιστους οικογενειακούς φίλους –ανάμεσά τους ο εκδότης Σάμιουελ Μπόουλς. Ο τελευταίος μάλιστα θα είναι ο παραλήπτης τεσσάρων ή πέντε λυρικών ποιημάτων για τη φύση, τα οποία η Έμιλι είχε συνθέσει στον άπειρο ελεύθερο χρόνο της.
Η ζωή που μόλις περιέγραψα στοιχειοθετεί το βιογραφικό σημείωμα μιας θλιβερής γεροντοκόρης. Και πράγματι εξ όψεως η δεσποινίς Ντίκινσον ήταν αυτό ακριβώς: μια μοναχική ερημίτισσα της αμερικανικής υπαίθρου, μονίμως λευκοντυμένη, με τη χριστιανική εγκράτεια της επιβεβλημένης παρθενίας, ίδια και απαράλλαχτη ως τον θάνατο με τη μοναδική, αγέλαστη φωτογραφία της, τραβηγμένη στα 16 χρόνια της. Τα αναγνώσματά της; Η Βίβλος, φυσικά με έμφαση στην Αποκάλυψη, και η γλυκανάλατη, φυσιολατρική ποίηση του Κιτς. Σε πείσμα ωστόσο του σεφερικού στερεότυπου, που αποκλείει τη δημιουργία τέχνης από αυτιστικούς καλλιτέχνες σε αποστειρωμένες σοφίτες, σε πείσμα όσων φαντάζονται τις επαναστάσεις ηχηρές και τους επαναστάτες οργιάζοντες, όταν η αδελφή της, Λαβίνια, ανοίγει το γραφείο της μακαρίτισσας Έμιλι, αυτό ξεχειλίζει στην κυριολεξία από κιτρινισμένα χαρτιά ραμμένα με κλωστές, που περιέχουν ίσαμε 2000 ποιήματα. Ποιήματα που όταν αρχειοθετούνται και δημοσιεύονται κλονίζουν συθέμελα την ομηρική τέχνη. Που η άναρχη ρίμα τους, οι διακεκομμένοι στίχοι και οι μυστηριώδεις μεταφυσικοί συμβολισμοί τους παραπέμπουν σε μία ψυχική άβυσσο που κανείς δεν φανταζόταν ότι έκρυβε η αθόρυβη γεροντοκόρη. Αρκεί η παράθεση του πρώτου τετράστιχου ενός από τα γνωστότερα ποιήματά της για να νιώσει κανείς το βάθος που κρύβεται πίσω από μια φαινομενικά άβαθη ύπαρξη: «Καθώς δεν πρόφταινα ν΄ αράξω για τον Χάρο/Μου ‘κανε Αυτός ευγενική χειρονομία/ Μέσα στην άμαξα καθόμασταν οι δυο μας/ Και η αθανασία». Οπότε ίσως αξίζει να εξετάσουμε την περίπτωση της δεσποινίδος Έμιλι από την αρχή.

Κατ΄ αρχάς ας ξεμπερδέψουμε με τον σκόπελο της εικαζόμενης παρθενίας. Πόσες γυναίκες άλλωστε της αστικής τάξης του 19ου αιώνα, αναθρεμμένες με αυστηρά χριστιανικά ήθη, μπορούσαν να συνάψουν σχέσεις με κάποιον άνδρα χωρίς να παντρευτούν; Και άραγε πέρασε ποτέ η σκέψη αυτή από το μυαλό της Έμιλι; Τα ελάχιστα ιστορικά στοιχεία μαρτυρούν ότι μάλλον πέρασε, και μάλιστα αρκετές φορές. Φαίνεται λοιπόν ότι ο εφημέριος Τσαρλς Γουάντσγουορθ, αν και επισκεπτόταν το Χόουμστεντ, το σπίτι των Ντίκινσον, αγαθή τη προθέσει, είχε εξάψει στη νεαρή τότε Έμιλι σκέψεις που φέρνουν στο νου πουλιά που πεθαίνουν τραγουδώντας. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι, από την εποχή των συχνών επισκέψεων του εφημέριου και των μακροσκελών συζητήσεών του με την Έμιλι για την ερμηνεία της Αγίας Γραφής, χρονολογείται ένα από τα πλέον ερωτικά ποιήματα της, που βρίθει λάγνων συμβολισμών: «Νωρίς, και με τον σκύλο μου/ Πήγαμε στην ακτή./ Κάθε γοργόνα απ΄ το κελάρι/ βγήκε να μας δει/ Κι απ΄ τις φρεγάτες στα ψηλά/ κλώνοι έφταναν σχοινένιοι,/ Θαρρώντας με για ποντικό/ Στην αμμουδιά χωμένη, / Μα άγγιγμα από άνδρα, ούτε ένα,/ Ώσπου η παλίρροια σπρώχνει/ Ζώνη, ποδιά και χώνεται/ Στις νυχτικιάς τη λόγχμη,/ Κι έκανε όπως αν μ΄ έτρωγε/ Σαν μια δροσοσταλιά/ Στις πικραλίδας τον ανθό/ Τότε έφυγα μακριά/ Μα εκείνος, στο κατόπι μου/ Το αργυρό του βήμα/ Ένιωσα, και στο πέδιλο/ Μαργαριτάρια κύμα».

Δεν χρειάζεται να έχει κάνει κάποιος σχετικές σπουδές για να καταλάβει τον πόθο που κρύβεται πίσω απ΄ αυτούς τους στίχους. Πώς θα μπορούσε όμως μια δειλή ψυχή, ισοπεδωμένη από τα δεσμά της θρησκείας και της πατρικής σκιάς, να εκφράσει ποτέ τέτοια αισθήματα σε έναν ιερωμένο; Και το τραγικότερο: ο εφημέριος Γουάντσγουορθ θα πεθάνει λίγους μήνες μετά τη δημιουργία αυτού του τόσο ερωτικού αφιερώματος. Γενικώς πάντως από τα χιλιάδες μικροσκοπικά, άτιτλα ποιήματα που έμελλε να αποκαλύψουν μετά θάνατον τον εσωτερικό θησαυρό της Έμιλι Ντίκινσον, ένας τεράστιος αριθμός έχει ως θέμα του, σχεδόν ως εμμονή, τον θάνατο. Η Έμιλι ωστόσο δεν ανήκε στη γενιά των ρομαντικών που κυνηγούσαν τον θάνατο. Θα έλεγε κανείς ότι ήταν άτυχη. Ότι της συνέβαινε ακριβώς το αντίθετο: ο θάνατος την κυνηγούσε, αφαιρώντας κάθε τόσο από τη στερημένη ζωή της τους πιο αγαπημένους ανθρώπους.

Δεύτερος στη σειρά των ανεκπλήρωτων ερώτων της θα βρεθεί ο δικαστής Οτις Λορντ. Στενός φίλος του πατέρα της –και αφότου ο δεύτερος πέθανε, πιθανόν το…υποκατάστατό του-, ο Λορντ έδωσε νέα πνοή και ελπίδα στην κατά πολύ νεότερή του Έμιλι. Αλλά ποιες είναι οι πιθανότητες για έναν έρωτα που δεν τον αφήνουν να ανθήσει, αφενός οι τύποι και η συστολή, αφετέρου ο χρόνος; Ο δικαστής πεθαίνει και αυτός. Και η Έμιλι, που γνωρίζει από χρόνια ότι μοναδική διέξοδός της είναι τα ποιηματάκια που σκαρώνει (στιχάκια που η ίδια θεωρεί άτεχνα, γι΄ αυτό και τα κρύβει τόσο επιμελώς), φθάνει στα όρια της παραφροσύνης από τη μελαγχολία: «Μια ψαλιδιά ένιωσα στο νου/ Σαν να ‘χε χωριστεί./ Πήγα να τον μπαλώσω/ Μα δεν ταίριαζε η κλωστή». Εδώ ίσως αξίζει να κάνουμε μια παρένθεση (κυριολεκτική και σκανδαλοθηρική) όπως συνήθως συμβαίνει με τους «καλλιτέχνες της παρθενίας», και να εικάσουμε, βασισμένοι σε προσφάτως ταυτοποιηθείσες επιστολές αλλά και σε γεγονότα αναντίρρητα, μιαν άλλη εκδοχή για την «κατεψυγμένη» σεξουαλικότητα της μητέρας του μοντερνισμού που την ήθελε –φαινόμενο πολύ συχνό στις μεγαλωμένες με τον τρόμο του άνδρα-τιμωρού θρησκευόμενες γυναίκες- λάτρι του γυναικείου φίλου. Και εν προκειμένω της ενσάρκωσής της στην αποδέκτρια του «Πέθανα για την ομορφιά» καθώς και πλήθους άλλων ερωτικών ποιημάτων της, εφηβική φίλη της Ντίκινσον, Σούζαν. Η αξεπέραστη αυτή καθήλωση μιας «ερμαφρόδιτης» φιλίας φαίνεται πως στοίχειωνε την ποιήτρια ως την ωριμότητά της, καθώς χάρη σε δικές της επίμονες «ενορχηστρώσεις» η αγαπημένη της φίλη παντρεύτηκε τελικά τον αδελφό της Όστιν μένοντας κοντά της –στο διπλανό οίκημα- έστω και με την ιδιότητα της «νύφης». Πιο εσωστρεφής και απόμακρη από ποτέ, προδομένη οριστικά αππο τη μοιρά της, στρέφεται με ακόμη μεγαλύτερη αφοσίωση στην τέχνη της, σε αυτήν που η ίδια κατασκευάζει και εν συνεχεία αποσύρει σιωπηλά, σαν εργόχειρο.

Τότε είναι κυρίως που αρχίζει να υποπτεύεται τη σημασία της ποίησης στη ζωή της. Και χάρη στη γνωριμία της με τον Σάμιουελ Μπόουλς αποφασίζει να εκδώσει ανώνυμα τρία από τα ποιήματά της. Ο εκδότης του περιοδικού «Springfield Republican», ενθουσιασμένος, της ζητάει και άλλα, την επισκέπτεται, προσπαθεί να κερδίσει τη φιλία της. Η Έμιλι τον βαπτίζει «μοναδικό της γήινο φίλο» και αλληλογραφεί μαζί του, ενώ φαίνεται πως αυτή η νέα σχέση, έστω και εξ αποστάσεως, δίνει νέα πνοή στην ίδια και στην τέχνη της. Από την περίοδο αυτή άλλωστε χρονολογείται ο μεγαλύτερος όγκος των ποιημάτων της. Έχει ωστόσο πληγωθεί πολύ στη ζωή της για να προχωρήσει περισσότερο. Αρνείται να βγει από τον κόσμο των στίχων της, αρνείται και να δημοσιεύσει περισσότερους. Και ας πλημμυρίζει τον κύριο Μπόουλς με ποιήματα στα γράμματα που του στέλνει. Φοβισμένη και καχύποπτη ύστερα από τα απανωτά χτυπήματα του πεπρωμένου, μοιάζει να φλερτάρει με την ιδέα ενός ακόμη έρωτα, αλλά μονάχα στα ποιήματά της: «Πέθανε η ζωή μου δυο φορές/ Μένει λοιπόν να δω/ Αν έχει η αθανασία/ Κι ένα τρίτο μυστικό./ Τόσο πελώριο όσο αυτά/ Με τόση απελπισία./ Παράδεισος ή Κόλαση/ Είναι μόνο η απουσία».

Η Έμιλι δεν θέλει να δοκιμάσει την τύχη της. Την τρίτη φορά, ύστερα από μακρόχρονη ασθένεια, θα είναι εκείνη που θα φύγει πρώτη. Το πνευματικό της εργόχειρο θα της εξασφαλίσει μια θέση στην Ιστορία, ίσως τη σπουδαιότερη μεταξύ όλων των ποιητών της Αμερικής. Χιλιάδες δημιουργοί στο μέλλον θα αντλήσουν έμπνευση και θάρρος από τη ρηξικέλευθη τεχνική της και ακόμη περισσότεροι αναγνώστες θα βρουν στα ποιήματά της τη δικαίωση του έρωτα, της μοναξιάς ή της απελπισίας τους. Ας μην κλείσουμε όμως σε τόνο λυπητερό. Ακόμη κι αν έζησε στερημένη και δυστυχισμένη, ακόμη και αν όλη της η ύπαρξη χωρούσε σε μικρά τετράστιχα τρυπημένα με κλωστές, η δεσποινίς Ντίκινσον γνώριζε καλά τους δρόμους της καρδιάς, αυτούς που οδηγούν στην ευτυχία.
«Πρώτα η καρδιά ζητά ηδονή/ Κι ύστερα από τον πόνο/ Την άδεια, και παυσίπονα/ Που τα μαρτύρια διώχνουν».

Στο τέλος του άρθρου ο δημοσιογράφος μας προτείνει το βιβλίο «44 ποιήματα και 3 γράμματα» της Έμιλι Ντίκινσον (που από καιρό έχω βάλει στο μάτι για να αποκτήσω), σε μετάφραση, σχολιασμό και επίμετρο Ερρίκου Σοφρά, εκδόσεις Ροδακιό, 2005.

Τα παιχνίδια του Φλεβάρη

2012-02-08T01:33:00.001-08:00

Όταν γεννήθηκε ο Φλεβάρης, ο αδερφός του ο Γενάρης του έκανε δώρο ένα μπαλάκι από χιόνι.
-Τρώγε να μεγαλώσεις, για να μπορείς να παίξεις με τον αδερφό σου, του έλεγε κάθε τόσο η μαμά του. Μόλις μάθεις να τρέχεις, θα παίξετε χιονοπόλεμο, κυνηγητό και κρυφτό.
Ο Φλεβάρης, ωστόσο, αργούσε να μάθει να τρέχει. Ούτε να περπατήσει καλά καλά δεν μπορούσε. Το γιατί δεν το είχε προσέξει κανείς στην αρχή. Έπειτα, πρώτος το παρατήρησε ο πατέρας του, ο Χειμώνας.
-Γυναίκα, είπε στην Παγωνιά. Το παιδί μας το δεύτερο θαρρώ πως γεννήθηκε λίγο κουτσό. Να δεις που δε θα μπορέσει να τρέξει ένας μήνας κανονικός…
-Να φωνάξουμε γρήγορα ένα γιατρό!, ανησύχησε η Παγωνιά. Να φέρουμε τον καλύτερο!
Έτσι, ο Χειμώνας φώναξε τον πατέρα του, γιατί όλος ο κόσμος ξέρει πως ο πιο καλός γιατρός είν΄ ο Χρόνος.
-Μην ανησυχείτε, είπε ο παππούς Χρόνος, σαν είδε του Φλεβάρη τα πόδια. Ο Φλεβάρης μπορεί να είναι λίγο κουτσός, αλλά δε θ΄ αργήσει να μάθει να περπατάει. Κι αν δεν μπορέσει να τρέξει όσο οι άλλοι, ε, δεν πειράζει… Έχει άλλα χαρίσματα. Γεννήθηκε για να κάνει τον κόσμο να χαίρεται και να ναι κι ο ίδιος ευτυχισμένος!
-Κυνηγητό και κρυφτό θα μπορεί να παίξει;, ρώτησε ανήσυχος ο Γενάρης.
-Θα μπορεί!, βεβαίωσε ο Χρόνος. Μόνο που θα παίζει αλλιώτικα όλα τα παιχνίδια.
Ο Φλεβάρης δε γινόταν, βέβαια, να τρέξει, έτρεχε όμως η σκέψη του. Κατάλαβε, λοιπόν, τι συλλογιζόταν ο αδερφός του και είπε:
-Θέλεις να παίξουμε χαρτοπόλεμο αντί χιονοπόλεμο;
-Δηλαδή;, δεν κατάλαβε ο Γενάρης.
-Θα δεις, έκανε κείνος όλο μυστήριο. Και φώναξε τον Άνεμο που περνούσε απέξω.
-Ε, φίλε, του είπε. Μπορείς να μας κάνεις μια χάρη;
-Ουουουου!, σφύριξε ο Άνεμος με χαρά.
-Μας χρειάζονται χρωματιστά χαρτιά, εξήγησε ο Φλεβάρης.
Σε λίγη ώρα το σπίτι του Χειμώνα και της Παγωνιάς είχε γεμίσει με λογής λογής πολύχρωμα χαρτιά.
Ο Φλεβάρης δεν μπορούσε, βέβαια, να παίξει όσα παιχνίδια χρειάζονταν τρέξιμο, μπορούσε όμως να σκαρώσει εύκολα παιχνίδια που χρειάζονται φαντασία. Πήρε, λοιπόν, ένα ψαλίδι με μύτες στρογγυλεμένες, για να μην τρυπηθεί, κι έκοψε από τα χαρτιά ένα σωρό χάρτινες κορδέλες. Ύστερα, βάλθηκε να κόβει μια μια τις κορδέλες σε μικρά μικρά κομματάκια. Όταν γέμισε με τα χαρτάκια δυο μεγάλες σακούλες, άφησε στην άκρη όσες κορδέλες περίσσεψαν και είπε στον αδερφό του:
-Έτοιμοι για χαρτοπόλεμο!
Ο Γενάρης κατάλαβε στη στιγμή πως παίζεται αυτό το παιχνίδι.
Πήρε, λοιπόν, τη μια σακούλα, έδωσε στον αδερφό του την άλλη κι άρχισαν να ρίχνουν ο ένας στον άλλο χούφτες χούφτες χαρτάκια πολύχρωμα. Κι έγινε ένα παιχνίδι τόσο τρελό, με τόσα γέλια και τέτοιες φωνές, που ξεσηκώθηκε ο κόσμος στο πόδι.
-Τι φασαρία είν΄ αυτή;, παραξενεύτηκε ο Χειμώνας, που ήταν με την Παγωνιά στο εργαστήρι τους κι έφτιαχναν κρύσταλλα για την πλάση.
-Πάω στο σπίτι να δω τι τρέχει, σηκώθηκε η γυναίκα του ανήσυχη.
Όταν αντίκρισε το σπιτικό της η Παγωνιά, παραλίγο να λιποθυμήσει.
-Εγώ φταίω!, φώναξε ο Φλεβάρης. Δική μου ιδέα ήταν ο χαρτοπόλεμος!
-Όποιος και να το σκέφτηκε, απάντησε η Παγωνιά, εγώ ένα ξέρω: πως πρέπει να καθαρίσετε αμέσως το σπίτι, για να μη σας τις βρέξω. Όταν γυρίσω από τη δουλειά μου, θέλω να λάμπει ο τόπος.
Ο Φλεβάρης φώναξε πάλι τον Άνεμο, που περνούσε απ΄ έξω.
-Ε, φίλε! Μήπως μπορείς να ρθεις να μαζέψεις τις κορδέλες και το χαρτοπόλεμο που έχουμε σκορπίσει στο σπίτι;
-Ουουου!, έκανε ο Άνεμος πρόθυμα.
Τέντωσε, λοιπόν, ο Φλεβάρης την πόρτα και τα παράθυρα, για να μπει ο Άνεμος απ΄ όπου τον βόλευε περισσότερο. Έτσι, ο Άνεμος μπήκε από τα παράθυρα, στέγνωσε τις κορδέλες και το χαρτοπόλεμο, τα μάζεψε όλα καλά καλά και τα έβαλε στις μεγάλες του τσέπες. Ύστερα βγήκε από την πόρτα σφυρίζοντας ευχαριστημένος, που είχε βοηθήσει τους φίλους του. Μόνο που ξέχασε πως οι τσέπες του ήταν αέρινες. Έτσι, μόλις βγήκε στο δρόμο, ξαμολήθηκαν οι κορδέλες και ξεχύθηκε ο χαρτοπόλεμος κάτω στη γη!...
-Πάει, τρελάθηκε ο κόσμος, γυναίκα!, είπε στην Παγωνιά ο Χειμώνας, που είδε από το εργαστήρι τους τι γινόταν. Οι άνθρωποι, κάτω στη γη, στολίζουν τους δρόμους και τις πλατείες τους με κορδέλες και γεμίζουν τον κόσμο με χαρτοπόλεμο!...
-Θα πεταχτώ ξανά μια στιγμή ως το σπίτι, μουρμούρισε εκείνη, σίγουρη πως οι γιοί της κάτι πάλι θα είχαν σκαρώσει.
Τα δυο αδέρφια, που χάζευαν από το μπαλκόνι του κρυστάλλινου σπιτιού τους τα κατορθώματα του Ανέμου, όταν είδαν την Παγωνιά να έρχεται αγριεμένη, κοκάλωσαν!
-Τώρα θα μας τις βρέξει, φοβήθηκε ο Γενάρης. Πρέπει να τρέξουμε να κρυφτούμε…
Ο Φλεβάρης, βέβαια, δε γινόταν να τρέξει για να κρυφτεί, ο νους του όμως έτρεχε διαρκώς στο παιχνίδι. Είπε λοιπόν:
-Εγώ λέω καλύτερα να παίξουμε ένα κρυφτό αλλιώτικο, που το σκέφτηκα τώρα δα.
-Τι σόι κρυφτό;, ρώτησε δύσπιστα ο Γενάρης.
-Έλα μαζί μου και μη ρωτάς, είπε ο Φλεβάρης όλο μυστήριο.
Βγήκαν λοιπόν, από την πίσω πόρτα και μια και δυό πήγαν στο σπίτι του παππού τους, του Χρόνου.
-Μπα! Καλώς τα εγγόνια μου, ξαφνιάστηκε ο Χρόνος. Πως από δω;
-Παππού, μας αφήνεις να μπούμε στην αποθήκη σου;, ρώτησε ο Φλεβάρης.
-Τι να κάνετε στην αποθήκη μου;, έσμιξε τα φρύδια ο παππούς.
-Θέλουμε να βρούμε παλιές φορεσιές, από εποχές περασμένες, να παίξουμε ένα κρυφτό διαφορετικό, του εξήγησε γελαστός ο Φλεβάρης.
«Καλά το έλεγα εγώ πως αυτό το παιδί θα παίζει αλλιώτικα όλα τα παιχνίδια και θα ναι πάντα χαρούμενο», συλλογίστηκε ο παππούς. Ξέσμιξε, λοιπόν, τα φρύδια και είπε:
-Σας αφήνω. Ορίστε και τα κλειδιά.
Σε λίγη ώρα ο Φλεβάρης βγήκε από την αποθήκη μασκαρεμένος με τα ρούχα του Καλοκαιριού. Κι ο Γενάρης με τα ρούχα του Φθινοπώρου!
-Τι σας έπιασε και μασκαρευτήκατε;, παραξενεύτηκε ο παππούς.
Όταν του είπαν τι έγινε με τα χαρτιά και πως γέμισε ο κόσμος κορδέλες και χαρτοπόλεμο, γέλασε ο Χρόνος και είπε:
-Έγιναν όλα όπως έπρεπε! Το έλεγα εγώ πως ο Φλεβάρης θα κάνει τον κόσμο χαρούμενο. Πάμε τώρα στη μάνα σας, και μη φοβάστε! Δεν πρόκειται να σας τις βρέξει, έτσι το λέει… Η Παγωνιά, άλλωστε, δεν είναι η Βροχή…
Ξεκίνησαν λοιπόν κι οι τρεις, χωρίς να θυμηθούν να κλείσουν την πόρτα της αποθήκης.
Ο Άνεμος, που έψαχνε από ώρα να ξαναβρεί τους φίλους του, σαν είδε την αποθήκη του Χρόνου ανοιχτή, μπήκε να ρίξει κι εκεί μια ματιά.
-Ουουουου!, έκανε σαν είδε τις παλιές φορεσιές. Τι πολλά και παράξενα ρούχα! Σίγουρα δεν τα χρειάζεται κανείς πια, για να είναι εδώ πεταμένα. Ας τα πάω στους φίλους μου να παίξουμε.
Σήκωσε, λοιπόν, όλες τις παλιές φορεσιές, τις έβαλε στις θεόρατες τσέπες του κι έφυγε σφυρίζοντας ικανοποιημένος. Μόνο που ξέχασε πάλι πως οι τσέπες του ήταν αέρινες και, μόλις βγήκε στο δρόμο, του έπεσαν όλες οι φορεσιές κάτω στη γη.
Όταν τις βρήκαν οι άνθρωποι, σάστισαν στην αρχή. Έπειτα, όμως, φόρεσαν ο καθένας από μία κι άρχισαν να χορεύουν και να γλεντούν.
Ο Χρόνος σταμάτησε κι άρχισε να χαζεύει κι εκείνος το πανηγύρι στη γη. Τόσο, λοιπόν, του άρεσε, που πήρε τα εγγόνια του, μασκαρεμένα όπως ήταν, και κατέβηκαν στη γη, για να γλεντήσουν παρέα με τους ανθρώπους. Και θα έμεναν στο γλέντι ως το βράδυ, αν ξάφνου δε θυμόταν ο παππούς Χρόνος πως περίμενε από ώρα σε ώρα τη θυγατέρα του.
-Ποπό!, έκανε. Πρέπει ν΄ ανέβουμε στη χώρα μας γρήγορα! Όπου να ναι θα έρθει να μου κάνει επίσκεψη και θα τα βάλει πάλι μαζί μας. Πρέπει να της μηνύσουμε πως το σπίτι θέλει σιγύρισμα! Πρέπει να τρέξουμε!
Ο Φλεβάρης δε γινόταν, βέβαια, να τρέξει. Δεν ξεχνούσε, ωστόσο, πως είχε ένα φίλο που μπορούσε να τους συντρέξει σε δύσκολη ώρα. Έτσι, φώναξε πάλι τον Άνεμο, του σφύριξε στ΄ αυτί τι ζητούσε, κι εκείνος του έφερε γρήγορα χαρτιά, κορδέλες, σπάγκο κι ένα ψαλίδι. Και τότε ο Φλεβάρης έφτιαξε στη στιγμή ένα μεγάλο χαρταετό με ουρά φουντωτή κι έγραψε πάνω ένα μήνυμα για τους γονείς του.
-Μπορείς τώρα να τον σηκώσεις ψηλά τον χαρταετό μου;, είπε στον Άνεμο.
-Ουουουου!, έκανε ο Άνεμος και πήρε μαζί του το χαρταετό στον αιθέρα.
Έτσι η Παγωνιά, που έψαχνε ακόμα για τα παιδιά της, είδε το χαρταετό, διάβασε το μήνυμα και κατάλαβε πως οι γιοί της ήταν καλά. Σκέφτηκε ακόμα πως ο Φλεβάρης της, που δε γινόταν να τρέξει, σίγουρα εκείνος είχε φτιάξει κάτι που να πετάει. Φόρεσε ύστερα τα γυαλιά τα κρυστάλλινα που είχε για μακριά και ξαναδιάβασε προσεχτικά το μήνυμα που ήταν γραμμένο στο χαρταετό, για να βεβαιωθεί πως δεν έκανε λάθος.
Το μήνυμα του Φλεβάρη έλεγε:
«Ο Γενάρης κι ο Φλεβάρης πέρασαν καλά.
Ο Χρόνος γυρίζει.
Ετοιμαστείτε! Έρχεται η Άνοιξη!»

ΛΟΤΗ ΠΕΤΡΟΒΙΤΣ-ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΥ

Η Δίκη

2012-02-07T01:22:00.001-08:00

Αυτή την εβδομάδα είπα να διαβάσω ένα βιβλίο που πολύ καιρό είχα στο πρόγραμμα. Την Δίκη του Κάφκα. Παρόλο που ο συγγραφέας είναι πασίγνωστος και τα βιβλία του κατατάσσονται στα καλύτερα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, δεν είχε τύχει ή απλά είχα παραμελήσει να το κάνω.

Το βιβλίο αρχικά μου φάνηκε ψιλοπαράλογο. Να συλλαμβάνουν έναν άνθρωπο μέσα στο ίδιο του το σπίτι, χωρίς να του λένε για ποιο πράγμα είναι ένοχος. Και έπειτα να συνεχίζει κανονικότατα τις δραστηριότητές του με κάποια διαλείμματα για να πάει σε ανακρίσεις, και πάλι όμως χωρίς να μαθαίνει για ποιο λόγο δικάζεται. Σιγά σιγά άρχισα να μπαίνω στο νόημα, να αντιλαμβάνομαι τους συμβολισμούς του και να περιμένω με αγωνία την συγκλονιστική συνέχεια, που κορυφώνεται στο τέλος. Σε κάποια σημεία ομολογώ βέβαια ότι με κούρασε, όμως αδιαμφισβήτητα θαύμασα τον συγγραφέα για την εξαιρετική του ιδέα και την απόδοσή της.

Κατατοπιστικότατο σχετικά με το περιεχόμενο και το κεντρικό μήνυμα της Δίκης είναι το άρθρο από την Βικιπαίδεια:

«Κεντρικό πρόσωπο του μυθιστορήματος είναι ο τραπεζοϋπάλληλος Γιόζεφ Κ. (το επώνυμο δεν αναφέρεται ποτέ), ενός συνηθισμένου ανθρώπου ανίκανου για οποιαδήποτε έξαρση και στου οποίου τη ζωή δεν συμβαίνει τίποτα το εξαιρετικό.
Ξαφνικά η ισορροπία της ζωής του ανατρέπεται όταν δύο άγνωστοι χτυπούν την πόρτα του και του ανακοινώνουν ότι ήρθαν να τον οδηγήσουν στον ανακριτή. Σίγουρα θα επρόκειτο για παρεξήγηση, είναι αδύνατον να έχει κάνει κάτι κακό ο Γιόζεφ Κ. Μετά την ανάκριση αφήνεται προσωρινά ελεύθερος, ωστόσο έχει χάσει πια την ηρεμία του. Δεν τον έχουν κατηγορήσει φανερά για τίποτα, όμως έχει την αίσθηση ότι τον θεωρούν ένοχο.
Όταν μετά από λίγες μέρες τον καλούν και πάλι για ανάκριση, ο Γιόζεφ Κ. βρίσκεται σ' ένα τεράστιο μουντό δικαστήριο, αντιμέτωπος με μία ομάδα από γέρους δικαστές που τον τυραννούν με τις ερωτήσεις τους. Απόλυτα βέβαιος για την αθωότητά του προσπαθεί με όσες δυνάμεις διαθέτει να υπερασπιστεί τον εαυτό του και φεύγει από το δικαστήριο με την εντύπωση ότι τους έχει πείσει.
Είναι αδύνατον πια να νιώσει ήσυχος και πιστεύει πως ένας δικηγόρος θα μπορούσε να αποδείξει ότι είναι άσχετος με την κατηγορία την οποία ακόμη δεν γνωρίζει. Όμως ο δικηγόρος, όργανο της εξουσίας ο ίδιος, σπρώχνει τον Γιόζεφ Κ. βαθύτερα στο λαβύρινθο που έχει μπλεχτεί. Αναζητά τότε τη βοήθεια ενός φίλου του ζωγράφου αλλά επικαλείται κι έναν ιερέα μήπως θα μπορούσαν λόγω της ιδιότητάς τους να επηρεάσουν ευνοϊκά τους δικαστές, μάταια όμως.
Ούτε η επιστήμη, ούτε η τέχνη, ούτε η θρησκεία μπορούν να τον βοηθήσουν. Ολόκληρο το περιβάλλον του, ολόκληρος ο κόσμος γίνεται προέκταση του δικαστηρίου. Στον κάθε συμπολίτη του βλέπει κι έναν δικαστή, στο κάθε βλέμμα και μια κατηγορία. Αρχίζει να πιστεύει πως όλοι τον κατασκοπεύουν, ψάχνοντας να βρουν ακόμη και στις πιο απλές πράξεις του αποδείξεις ενοχής. Σιγά σιγά βεβαιώνεται πως η δίκη ήδη γίνεται, με κατηγορούμενο τον ίδιο, για ένα έγκλημα που δεν γνωρίζει. Βλέποντας πως καμία προσπάθειά του δεν καρποφορεί, περιμένει υπομονετικά τη μέρα που θα μάθει την ποινή που θα του επιβάλουν.
Ένα βράδυ δύο μαυροντυμένοι άνδρες του ζητούν να τους ακολουθήσει ως την άκρη της πόλης. Ανίκανος πια να καταλάβει αλλά και να αντιδράσει, ο Γιόζεφ Κ. τους ακολουθεί σ' ένα έρημο λατομείο, για να εκτελεστεί σε λίγο ψυχρά και απάνθρωπα με μια μαχαιριά στο στήθος.
Η δίκη και η καταδίκη του Γιόζεφ Κ. για ένα έγκλημα που δεν διέπραξε ή τουλάχιστον που δεν γνώριζε ότι διέπραξε, είναι μια ανοιχτή κριτική του συγγραφέα προς τη δύναμη της εξουσίας, αυτής που δίνει την αίσθηση στον κάθε πολίτη ότι όλα είναι πιο δυνατά απ' αυτόν και ότι κάθε αντίσταση είναι περιττή. Όπως ο Γιόζεφ Κ. έτσι κι ο κάθε άνθρωπος αφήνεται να παρασυρθεί από την εξουσία που τον απογυμνώνει από τα δικαιώματά του, του στερεί τη διάθεση για αντίσταση, αχρηστεύει κάθε νόμο και στο τέλος τον συνθλίβει.
Λογοτεχνικά Η Δίκη είναι ένα αρκετά "δύσκολο" έργο, σε πολλά δε σημεία του δείχνει ακατανόητο. Με βάση το βιβλίο γυρίστηκαν αργότερα και 2 ταινίες. Το 1962 από τον Όρσον Ουέλς με τον αγγλικό τίτλο The Trial και πρωταγωνιστή τον Άντονι Πέρκινς και το 1993 με τον ίδιο τίτλο από τον Ντέιβιντ Χιουζ και πρωταγωνιστή τον Άντονι Χόπκινς.»

Η έκδοση που έχω είναι της Ελευθεροτυπίας, του 2006, σε μετάφραση του Γιάννη Βαλούρδου. Παραθέτω τμήμα από την εισαγωγή της:

Ο Φραντς Κάφκα γεννήθηκε το 1883 στην Πράγα και πέθανε το 1924 στη Βιέννη. Δεδομένου ότι ήταν γιός εύπορου εμπόρου της γερμανόφωνης εβραϊκής μειονότητας της Πράγας, ο Κάφκα ένιωσε βαθιά την απομόνωση που δημιουργούσαν αυτές οι συνθήκες. Γράφτηκε στο πανεπιστήμιο της Πράγας (1901), αναγορεύτηκε διδάκτορας της νομικής (1906) και διορίστηκε κατόπιν (1908) σε μια ασφαλιστική εταιρεία. Λόγω της καταθλιπτικής επιβολής που του ασκούσε η ισχυρή προσωπικότητα του πατέρα του (Γράμμα στον πατέρα, 1919), αλλά και εξαιτίας της εσωτερικής αδυναμίας του να δημιουργήσει δική του οικογένεια και ζωή, παραιτήθηκε δύο φορές από την ιδέα του γάμου του με τη Φελίτσια Μπάουερ. Από την περίοδο εκείνη χρονολογούνται ορισμένα από τα πιο αγωνιώδη κείμενά του, όπως Η μεταμόρφωση(1916) και Η δίκη(1925). Το 1917 η βεβαιότητα ότι ήταν φυματικός τον απέσπασε ακόμα περισσότερο από τη φυσιολογική ζωή΄ η δουλειά του στο γραφείο εναλλασσόταν με μακρές περιόδους διαμονής στη Βοημία και στα βουνά Τάτρα. Ύστερα από άλλη μία αισθηματική αποτυχία του με τη δημοσιογράφο Μιλένα Γιεσένσκα (τα Γράμματα στη Μιλένα δημοσιεύτηκαν αρκετά μετά το θάνατό του, το 1952), ο Κάφκα βρήκε κάποιο νόημα ζωής κοντά στη Ντόρα Ντίμαντ, με την οποία εγκαταστάθηκε στο Βερολίνο (1923). Όμως, μια επιδείνωση της ασθένειάς του διέκοψε αυτή την εύθραυστη ισορροπία, και λίγο αργότερα τον οδήγησε στον θάνατο.
Όσο ζούσε δημοσίευσε ελάχιστα έργα του και πάντα με τη στοργική φροντίδα του Μαξ Μπροντ΄ ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζουν Η κρίση (1913), Η μεταμόρφωση (1916), Στην αποικία των τιμωρημένων (1919). Στον Μπροντ και στον Πούλιτζερ οφείλεται εξάλλου η δημοσίευση μετά το θάνατό του, παρά την αντίθετη γνώμη που είχε εκφράσει, όλων των έργων του.
Η αρνητική στάση του απέναντι στα έργα του είναι χαρακτηριστική της προσωπικότητάς του και προέρχεται από την οδυνηρή του αδυναμία να δεχτεί τη ζωή με όλες της τις εκδηλώσεις. Πολλές φορές ταυτίζει το πρόβλημα της εκλογής με την αγωνιώδη αναζήτηση της ελευθερίας. Ο άνθρωπος του Κάφκα βρίσκεται μετέωρος μπροστά στο άλυτο αυτό πρόβλημα της εκλογής, όπου η ελευθερία και η φυλακή συμπίπτουν. Είναι λοιπόν πάντα ένοχος, σύμφωνα με μια δικαιοσύνη που του είναι ακατανόητη και την απονέμει μια γραφειοκρατία, η οποία του φαίνεται αποκρουστική και μικρόψυχη.
[…]
Στο έργο του έχουν δοθεί πολλές ερμηνείες΄ θεολογικές, φιλοσοφικές, ιστορικο-κοινωνικές και ψυχαναλυτικές. Καμία όμως δε θα μπορέσει ίσως να εξαντλήσει ένα πρόβλημα της υπαρξιακής αγωνίας και του άγχους του σύγχρονου ανθρώπου.

Τέσσερα ποιήματα της Έμιλυ Ντίκινσον

2012-02-06T00:14:00.001-08:00

1.Μήτε τη θάλασσα είδα
μήτε έρημο ποτέ μου.
Μα ξέρω τι είν΄ το κύμα,
το βουητό του ανέμου.

Με το Θεό στα ουράνια
δεν έχω κουβεντιάσει,
όμως το μέρος ξέρω
χάρτη ως να χα διαβάσει.

Καθόλου δεν είν΄ εύκολο
τη μοίρα να υποτάξεις.
Δεν είν΄ η νίκη χάρισμα,
πρέπει να την αδράξεις

με κόπο, ώρα την ώρα.
Κι έτσι έκπληκτη η ψυχή σου
θα ζήσει, ώσπου το δρόμο
να βρει του Παραδείσου.

2.Είναι η ελπίδα ένα πουλί
που στην ψυχή έχω κλείσει
και δίχως λόγια τραγουδά
χωρίς να σταματήσει.

Άσπλαχνη θα ‘ν’ η θύελλα
που πάει να το σκοτώσει,
αυτό που βρίσκουν ζεστασιά
στο φτέρωμά του τόσοι.

Το άκουσα μες στην παγωνιά,
στου πέλαγου τη δίνη,
μα δε μου ζήτησε ποτέ
ψίχουλο ελεημοσύνη.

3.Είμαι η καμία! Ποιος είσαι εσύ;
Είσαι κι εσύ κανείς;
Τότε οι δυο ταιριάξαμε.
Πουθενά μην το πεις.

Τι φριχτό να σαι κάποιος!
Σαν βάτραχος που κροάζει
τ΄ ονομά του στον όχλο
να λες, που σε θαυμάζει!

4.Τη μέλισσα δε νοιάζει
η γενεαλογία.
Γι΄ αυτήν το απλό τριφύλλι
είναι αριστοκρατία.

(μετάφραση Γ.Νίκας)

Μπέρτολτ Μπρεχτ: ένας στρατευμένος δημιουργός

2012-01-27T02:23:00.000-08:00

Ο Μπρεχτ –ποιητής και τραγουδοποιός είναι λιγότερο γνωστός από τον Μπρεχτ –θεατρικό συγγραφέα και δημιουργό του Επικού θεάτρου. Από τα λίγα παραπάνω από 1000 ποιήματα και τραγούδια που έγραψε, στη χώρα μας έχουν κυκλοφορήσει μεταφρασμένα σε ποιητικές συλλογές, περιοδικά και μέσα από κείμενα θεατρικών έργων του, όχι περισσότερα από το ένα τέταρτό τους. Υπάρχει δηλαδή στην Ελλάδα ένας «άγνωστος Μπρεχτ».
[…]
Τα ποιήματα του Μπρεχτ, όπως και τα θεατρικά κι οι σύντομες ιστορίες του, αντανακλούν καλλιτεχνικά τις διεργασίες που συντελούνταν στη συνείδησή και στη στάση ζωής που εξελικτικά διαμόρφωνε ο ποιητής, δραματουργός και ιστοριογράφος.
Τα πριν το 1926 ποιήματα και μπαλάντες του έχουν έντονη την επίδραση των Βέντεκιντ, Βιγιόν και Ρεμπώ. Εκφράζουν άγρια ανυποταξία κι αντιμπουρζουάδικη ανταρσία, ριζοσπαστική ατομική διαμαρτυρία ενάντια στον πόλεμο και το μιλιταρισμό, τον ξεπεσμό του ανθρώπου στον καπιταλισμό και την αστική ηθικολογική υποκρισία.
[…]
Το 1926 είναι η χρονιά που συντελείται η αποφασιστική στροφή στη σκέψη και τη ζωή του Μπρεχτ, καθώς αρχίζει η πορεία προσέγγισής του στο μαρξισμό.
[…]
Ο Μπρεχτ έφτασε μέχρι το μαρξισμό μέσα από τους δρόμους ενός διανοούμενου.
Είναι γνωστή η αφορμή της πρώτης επαφής μαζί του: όπως εξηγεί κι ο ίδιος σε ποίημα του και σ΄ άλλα γραφτά του, στη διαδικασία συλλογής υλικών για να γράψει το θεατρικό έργο «Τζόε Φλαισχάκερ από το Σικάγο», με σκοπό ν΄ απαντήσει στο ερώτημα «γιατί να τρώω ψωμί πανάκριβο;» ανακάλυψε αυτό που ονόμασε «επαγγελματικό ατύχημά» του. Δεν είχε γνώσεις πολιτικής οικονομίας. Κι όχι μόνο αυτό. Ανακάλυψε ότι επιπλέον δεν μπορούσε να καταλάβει, έτσι όπως τον εξηγούσαν οι διάφορες θεωρίες της αστικής πολιτικής οικονομίας, το μηχανισμό του χρηματιστήριου σταριού στο Σικάγο, που έπαιζε κεντρικό ρόλο στο έργο του. Αναζητώντας κάποια λογική ερμηνεία, έφτασε μέχρι το Κεφάλαιο του Μαρξ…
Το γεγονός και τ΄ αποτελέσματά του, που σφράγισαν από κει και πέρα το έργο και τη ζωή του Μπρεχτ, περιγράφει σε κείμενο του 1934 ο φίλος του Μπρεχτ, ποιητής κι αργότερα υπουργός Παιδείας της ΛΔ Γερμανίας, Γιοχάνες Ρ. Μπέχερ: «Ο Μπρεχτ στράφηκε σε μας ως εξής: Άρχισε η κρίση. Τα μεροκάματα μειώνονταν. Το ψωμί γινόταν πιο ακριβό. Ο Μπρεχτ αποφάσισε να γράψει ένα έργο με ήρωα το στάρι. Οι εξηγήσεις των οικονομολόγων ήταν κάλπικες, άχρηστες. Το στάρι έφερε τον Μπρεχτ στον Μαρξ, κι από τον Μαρξ στον Λένιν. Το θεατρικό έργο δε γράφτηκε ποτέ. Μα δημιουργήθηκε ένας καινούριος Μπρεχτ, ένας Μπρεχτ που εγκατέλειψε το «δεν ανήκω πουθενά» κι εντάχθηκε στις γραμμές των κομμουνιστών εργατών της τέχνης».
[…]
Ενώ ο ίδιος ο Μπρεχτ σημειώνει με παιχνιδιάρικη διάθεση: «Σαν διάβασα το Κεφάλαιο του Μαρξ, κατάλαβα τα θεατρικά μου έργα. Όπως καταλαβαίνετε, εύχομαι μια πλουσιοπάροχη διάδοση αυτού του βιβλίου. Φυσικά, δεν ανακάλυψα ότι είχα γράψει ένα ολόκληρο πλήθος μαρξιστικών θεατρικών έργων χωρίς να χω ιδέα. Αλλά αυτός ο Μαρξ ήταν ο μοναδικός θεατής των θεατρικών μου που είχα δει. Γιατί έναν άνθρωπο με τέτοια ενδιαφέροντα θα πρεπε να τον ενδιαφέρουν άμεσα τα θεατρικά μου. Όχι εξαιτίας της εξυπνάδας τους, αλλά εξαιτίας της δικής του. Θα ‘τανε υλικό θεώρησης γι΄ αυτόν. Αυτό το ‘παθα επειδή διέθετα τόσο λίγες απόψεις, όσο και χρήματα, κι επειδή είχα την ίδια άποψη για τις απόψεις, όπως για τα χρήματα: πρέπει κανείς να τις έχει για να τις δίνει, όχι για να τις κρατά».
[…]
Όσο περισσότερο καθόριζε τη δημιουργία του Μπρεχτ η μαρξιστική κοσμοθεωρία, τόσο πιο λιτά και επιβλητικά, πιο κλασικά, αυτά γίνονται. Όπως έγραφε το 1934 ο Άρνολντ Τσβάιχ: «Ο Μπρεχτ γράφει ποιήματα για το σήμερα, που θα μπορούσαν να φιγουράρουν σε κάποια ρωμαϊκή επιγραφή… ποιήματα γεννημένα από το πνεύμα της αρχαιότητας μέσα από το πνεύμα της σύγχρονης πρόζας, που δημιουργούν κάτι πραγματικά καινούριο: μια αρχαϊκή απλότητα συνδυασμένη με τον πιο άμεσο δεσμό με την πραγματική ζωή –ποιήματα των καιρών μας. Κι ανάμεσά τους είναι ποιήματα, που αν τα διαβάσει κανείς με φυσικό ύφος, μπορεί να τα καταλάβει κάθε εργάτης, κάθε κουρασμένη απ΄ το γραφείο της δακτυλογράφος».
Αυτό συμβαίνει γιατί ο Μπρεχτ, γράφοντας ποιήματα που δεν αντανακλούν απλά την ταξική πάλη, άλλα ήταν και μαθήματα για το πώς να διεξάγεται, ανάπτυξε μια ποιητική γλώσσα, που ήδη εμπεριέχει την απαιτούμενη αναφορά στην εμπειρία. Πράγμα που αυτό καθαυτό εξαναγκάζει τις προτάσεις που σχηματίζει να σχετίζονται με την πραγματικότητα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε την ευρύτητα, που μ΄ αυτήν αντιλαμβανόταν ο Μπρεχτ την έννοια της ομορφιάς, το ότι σ΄ αυτήν συμπεριλάμβανε και την έννοια του σωστού. Όπως σημειώνει το 1951 ο ποιητής Πάουλ Ρίλα: «Η ίδια ποιητική γλώσσα που ζυγίζει τα γεγονότα, ζυγίζει και την αλήθεια ή την έλλειψη αλήθειας τους. Για να διεξάγεται σωστά η πάλη, πρέπει να δοκιμάζονται τα συνθήματα της πάλης. Το νέο και μεγάλο χαρακτηριστικό των ποιημάτων του Μπρεχτ είναι ότι μεταφράζουν καθαρά σε μια γλώσσα αισθημάτων αυτή την πορεία της δοκιμής, του τσιμενταρίσματος της έννοιας, ακριβώς όπως υποβάλλουν τη γλώσσα αισθημάτων της πραγματικότητας στον διαλεκτικό έλεγχο. Ο ρεαλισμός του Μπρεχτ είναι το αποτέλεσμα μιας έντασης, όπου το ένα χαρακτηριστικό προκαλεί το άλλο, που μέσα απ΄ αυτή η σκέψη γίνεται πίστη και η πίστη σκέψη».
Αυτό γίνεται γιατί τα ποιήματα του Μπρεχτ παρακινούν τον αναγνώστη ή τον ακροατή να σκεφτεί διαλεκτικά και τοποθετούν πλάι-πλάι τα προσωπικά συμπεράσματα με τις αποφάσεις. Ενσωματώνεται έτσι στα ποιήματά του κείνη η ποιότητα, που ο Μπρεχτ αποδίδει στον κομμουνισμό: «Είναι το απλό, που είναι δύσκολο να γίνει». Όλα αυτά έχουν σχέση με την αντίληψη του Μπρεχτ για τον τρόπο λειτουργίας της τέχνης μέσω της μάθησης. Όπως έγραφε στο γνωστό κείμενο του 1934 ο Τετριάκοφ: «Ο Μπρεχτ ισχυρίζεται ότι η τέχνη είναι ένα τμήμα της παιδαγωγικής. Αν οι άνθρωποι γενικά αποφεύγουν την διδαχή, αν προσβάλλονται από κάθε διδακτικό τόνο, αυτό συμβαίνει απλά επειδή τα σχολεία τους είναι χώροι διαστροφής του ανθρώπινου μυαλού. Η πραγματική καθοδήγηση είναι κάτι επιθυμητό, κι ο άνθρωπος που τη δέχεται, που γίνεται σοφότερος και πιο δυνατός, δε μπορεί παρά να ναι ευχαριστημένος».
[…]
Τίποτα στην ποίηση του Μπρεχτ δεν αναφέρεται ασυνείδητα ή τυχαία. Όπως έγραφε η Άννα Ζέγκερς, Πρόεδρος της Ένωσης Συγγραφέων της ΛΔ Γερμανίας μέχρι το θάνατό της πριν λίγα χρόνια: «Ο Μπρεχτ κάποτε μου είπε πως δεν πρέπει να γράφω ούτε μία πρόταση απρόσεκτα. Πρέπει να φέρω την ευθύνη για κάθε πρόταση. Όχι μόνο για την έννοια. Μα για κάθε λέξη και για κάθε κόμμα. Δε θα ‘πρεπε ν΄ αφήνεις ούτε μια πρόταση πριν την ελέγξεις ξανά και ξανά».

ΝΑΝΤΙΑ ΒΑΛΑΒΑΝΗ (από το βιβλίο Μπέρτολτ Μπρεχτ ποιήματα, εκδόσεις σύγχρονη εποχή)

Password

2012-01-26T06:02:00.001-08:00

Ιστορίες Μπονζάι

Δυο καλοκαίρια ολόκληρα, όταν πήγαινα στο χωριό για διακοπές, έκλεβα δίκτυο από το γείτονα. Στην αρχή το είχε ανοιχτό, χωρίς κωδικό. Όταν κατάλαβε ότι κάποιος τον έκλεβε, έβαλε password. Μια μέρα στο καφενείο τον ρώτησα την ημερομηνία γέννησής του, δήθεν ότι ήθελα να μάθω το ζώδιό του. Γύρισα σπίτι και πληκτρολόγησα τους αριθμούς. Δυό καλοκαίρια έτσι κατέβαζα μουσική. Ως κι ευχετήρια κάρτα σκέφτηκα να του στείλω στα γενέθλιά του. Σήμερα, 12 Ιουνίου 2009, μόλις πήρα την άδεια μου, μπήκα στο λεωφορείο για το χωριό. Φτάνω και βλέπω απέναντι φέρετρο. Γνέφω στη μάνα μου. «Τον χτύπησε αυτοκίνητο», είπε. «Πήγε άδικα, τόσο νέος». Ανέβηκα στο δωμάτιό μου, άνοιξα τον υπολογιστή και πληκτρολόγησα το password:δούλευε ρολόι.

Γιάννης Παλαβός, Περιοδικό Πλανόδιον, τεύχος 51, Αθήνα, Δεκέμβριος 2011.

Ιστορίες από την Ινδία

2012-01-25T01:28:00.000-08:00

Πολύ καιρό «φλέρταρα» με το συγκεκριμένο βιβλίο, ώσπου το απέκτησα και ησύχασα. 17 συνολικά ιστορίες(τις περίμενα πιο ενδιαφέρουσες η αλήθεια είναι) και εκπληκτική εικονογράφηση. Παραθέτω την τελευταία ιστορία, έτσι για να πάρετε μια γεύση.

Μία ιστορία για τις ιστορίες

Πολλές από τις ιστορίες που διαβάσατε σ΄ αυτό το βιβλίο είναι εκατοντάδων ετών. Έχουν ειπωθεί άπειρες φορές, περνώντας από τη μια γενιά στην άλλη. Μερικές, όπως του Άκμπαρ και του Μπιρμπάλ, έχουν τις ρίζες τους σε πραγματικούς ανθρώπους και γεγονότα. Πάντως, κάθε φορά που μια ιστορία λέγεται, αλλάζει κι από λίγο. Μετά από τόσες πολλές αφηγήσεις, είναι αδύνατον να πούμε κατά πόσον μια ιστορία είναι αληθινή, και κατά πόσον τις έπλασε η φαντασία. Οι περισσότερες απ΄ αυτές τις ιστορίες είναι τόσο παλιές, που κανένας δε γνωρίζει ποιος τις είπε για πρώτη φορά. Υπάρχουν ιστορίες ακόμα και για την πιθανή προέλευση αυτών των ιστοριών. Μια τέτοια ιστορία λέει τα εξής:

Ένα καλοκαιριάτικο βράδυ, τα πολύ παλιά χρόνια, ο θεός Σίβα και η πανέμορφη γυναίκα του, η Παρβάτι, κάθονταν στο παλάτι τους στον ουρανό. «Θέλω να μου πεις μια ιστορία», είπε η θεά στον άντρα της.
«Μετά χαράς, αγάπη μου», απάντησε ο Σίβα.
«Όχι όμως μια οποιαδήποτε παλιά ιστορία», σούφρωσε τα χείλια της η Παρβάτι. «Θέλω μία ειδικά για μένα. Κάποια που να μην την έχει ξανακούσει κανείς στην οικουμένη».
Έτσι, Ο Σίβα είπε στην Παρβάτι μια ιστορία.
Η ιστορία ήταν ωραία και η θεά είχε απορροφηθεί εντελώς, από την αρχή μέχρι το τέλος. «Αυτή είναι η καλύτερη ιστορία που έχω ακούσει ποτέ μου», ξεφώνισε από χαρά. «Πες μου άλλη μία».
Ο θεός γέλασε και της είπε ακόμα μία, κι έπειτα κι άλλη, κι άλλη, μέχρι που τα μάτια της Παρβάτι βάρυναν από τη νύστα και σύντομα αποκοιμήθηκε.
Αλλά η θεά δεν ήταν η μόνη που άκουσε τις ιστορίες. Ένας από τους υπηρέτες του Σίβα είχε έρθει να τον δει. Όταν άκουσε τον αφέντη του να μιλάει, στάθηκε για λίγο έξω από την αίθουσα, μη θέλοντας να τον διακόψει. Κρυφάκουσε την αρχή της πρώτης ιστορίας και καταγοητεύτηκε. Ανήμπορος ν΄ απομακρυνθεί, άκουσε τη μια ιστορία μετά την άλλη, ακουμπώντας τ΄ αφτί του στην πόρτα, για να μη χάσει ούτε λέξη.
Μόλις ο Σίβα τελείωσε, ο υπηρέτης έτρεξε στο σπίτι του, πλημμυρισμένος από επιθυμία να μοιραστεί αυτούς τους υπέροχους μύθους. Η πρώτη ιστορία άρεσε τόσο πολύ στη γυναίκα του, που τον ανάγκασε να μείνει ξύπνιος ολόκληρη τη νύχτα, για να της πει και τις υπόλοιπες.
Η γυναίκα του υπηρέτη δούλευε στο παλάτι, σαν καμαριέρα της Παρβάτι. Την ώρα που χτένιζε τα μαλλιά της θεάς το επόμενο πρωί, το κεφάλι της ήταν γεμάτο από τις καταπληκτικές ιστορίες που είχε ακούσει. Για να διασκεδάσει την κυρά της, η υπηρέτρια άρχισε να τις αφηγείται.
Η Παρβάτι άκουσε για μερικά λεπτά, κατόπιν σηκώθηκε και όρμησε έξω από το δωμάτιο. Ήταν έξαλλη. Πηγαίνοντας στον άντρα της φώναξε: «Υποσχέθηκες να μου πεις ιστορίες που κανένας δεν είχε ξανακούσει ποτέ!».
«Ναι», είπε ο Σίβα δείχνοντας μπερδεμένος. «Κι αυτό ακριβώς έκανα».
«Ακόμα και η καμαριέρα μου γνωρίζει αυτές τις ιστορίες», φώναξε η Παρβάτι.
Ο Σίβα ζήτησε να φωνάξουν την καμαριέρα αμέσως. «Ποιος σου είπε αυτές τις ιστορίες;», ρώτησε.
«Ο άντρας μου», είπε η καμαριέρα ντροπαλά.
Έτσι, ο Σίβα κάλεσε τον άντρα της. «Που βρήκες τις ιστορίες;», ρώτησε με μάτια που έβγαζαν σπίθες.
Με γόνατα κομμένα από τον τρόμο, ο υπηρέτης εξομολογήθηκε: «Δεν το ήθελα. Άκουσα κατά λάθος ένα μικρό κομμάτι στην αρχή, και μετά δεν άντεχα να μην ακούσω το υπόλοιπο. Λυπάμαι που τις είπα και στη γυναίκα μου», πρόσθεσε. «Αλλά οι ιστορίες ήταν τόσο ωραίες, που δεν μπορούσα να κρατηθώ».
«Αφού είναι έτσι», είπε θυμωμένη η Παρβάτι, «μπορείς να πας και να τις πεις σ΄ όλο τον κόσμο. Και μην τολμήσεις να επιστρέψεις, παρά μόνο όταν τις μάθει και ο τελευταίος άνθρωπος στον πλανήτη».
Έτσι, ο φτωχός υπηρέτης εκδιώχτηκε από τον παράδεισο.
Περιπλανήθηκε στη γη, λέγοντας τις ιστορίες που είχε ακούσει σε όποιον συναντούσε.
Κι απ΄ όσο γνωρίζουμε, ίσως ακόμα να τις αφηγείται...

Ιστορίες από την Ινδία, Anna Milbourne-Lina Edwards, μετάφραση Κατερίνα Παπαδημητρίου, εκδόσεις Άγκυρα

Η Ανάσταση

2012-01-24T01:47:00.000-08:00

Είχα χρόνια να διαβάσω την Ανάσταση, του Τολστόι(την πρωτοδιάβασα στο λύκειο) και, έτσι, επειδή μου είχε λείψει η ρώσικη λογοτεχνία, είπα να είναι το πρώτο βιβλίο μου για το 2012. Ασφαλώς και δεν με απογοήτευσε. Κλασικός και αγαπημένος Τολστόι.

Όλο το βιβλίο περιστρέφεται γύρω από δύο κύριους χαρακτήρες. Έναν γυναικείο, της Κάτιουσας (Αικατερίνη Μάσλοβα), μιας ιερόδουλης και του Νεχλιούντωφ (πρίγκιπας Δημήτριος Ιβάνοβιτς Νεχλιούντωφ), ενός αριστοκράτη.
Η ιστορία ξεκινάει στη φυλακή, απ΄ όπου η νεαρή γυναίκα μεταφέρεται στο δικαστήριο, με την κατηγορία της κλοπής και της δολοφονίας. Εκεί, καλείται ως ένορκος ο πρωταγωνιστής, και από εκείνη την στιγμή συντελείται μέσα του μία τεράστια αλλαγή. Αυτό γιατί στο πρόσωπο της κοπέλας αναγνωρίζει την παλιά του αγαπημένη, ένα κορίτσι που είχε ερωτευτεί και είχε αποπλανήσει πριν πολλά χρόνια. Νιώθοντας υπεύθυνος για όλα όσα συμβαίνουν στην Κάτιουσα, αποφασίζει όχι μόνο να την βοηθήσει με κάθε τρόπο, αλλά και να αφιερώσει την ζωή του σε κείνην…

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ:

«Έτσι κάνουμε όλοι μας», σκεφτόταν ο Νεχλιούντωφ, «ζούμε με την πεποίθηση πως είμαστε εμείς ο ίδιοι κύριοι της ζωής μας, και πως η ζωή μας δόθηκε γι΄ απλή απόλαυση. Μα αυτό είναι μια πεποίθηση ασυναίσθητη. Ο άνθρωπος δεν ήρθε στον κόσμο για το γούστο του΄ κάποιος τον έστειλε και για κάποιον ασφαλώς λόγο. Εμείς όμως αποφασίσαμε να ξεχάσουμε το ολοφάνερο αυτό πράγμα και να φανταστούμε πως ζούμε μονάχα για την απόλαυση της ζωής. Κι απορούμε ύστερα απ΄ αυτό γιατί υποφέρουμε και πληττουμε…»

Εγώ έχω μία όμορφη μπορντώ δερματόδετη έκδοση, Άλμπατρος Ακαδημαϊκή, σε μετάφραση του Λ.Μποτροβιτς(που δυστυχώς όμως δεν με ενθουσίασε) και απ΄ ό, τι βλέπω, δεν έχει και πολύ μεγάλη σχέση με την μετάφραση που μπορείτε να βρείτε εδώ, για το ίδιο βιβλίο:

http://www.scribd.com/doc/35767048/%CE%91%CE%BD%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7-%CE%9B%CE%AD%CE%BF%CE%BD-%CE%A4%CE%BF%CE%BB%CF%83%CF%84%CF%8C%CE%B9

Επίσης, ενδιαφέροντα στοιχεία για την Ανάσταση,(όπως ότι το βιβλίο βασίζεται σε αληθινά γεγονότα, πράγμα που δεν γνώριζα κι ότι ο συγγραφέας αφορίστηκε εξαιτίας του από την ρωσική Ιερά Σύνοδο) βρήκα εδώ:

http://www.pare-dose.net/?p=3757

Τρία αποσπάσματα από το ποιητικό έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ

2012-01-23T05:59:00.001-08:00

Από το «Για τη δυσπιστία του ατόμου»

…Κάποιο, σαν πέφτουν στο νερό, φτάνουν στου ποταμού την όχθη
Σαν παιχνιδάκι να ‘τανε.
Άλλοι με κόπο και κάποιοι άλλοι δεν φτάνουν καθόλου.
Αυτό δεν ενδιαφέρει το ποτάμι.
Πρέπει του ποταμιού την όχθη να τη φτάσεις.

Από το «Εγκώμιο στη διαλεκτική»

Όποιος ακόμα ζει, δε λέει: Ποτέ!
Το σίγουρο δεν είναι σίγουρο.
Όπως ακριβώς είναι, έτσι δε μένει.
Όταν πουν ό, τι είχανε οι κυρίαρχοι να πούνε
Θα μιλήσουνε οι κυριαρχούμενοι.
Ποιος τολμάει να πει: Ποτέ;
Ποιος φταίει, σαν η καταπίεση παραμένει; Εμείς.
Ποιος θα φταίει σαν η καταπίεση συντριβεί; Εμείς πάλι.
Όποιος γονατισμένος είναι, όρθιος να σηκωθεί!
Όποιος χαμένος είναι, να παλέψει!
Όποιος την κατάστασή του έχει αναγνωρίσει, πώς να εμποδιστεί;
Γιατί οι νικημένοι του σήμερα είναι οι νικητές του αύριο.
Και το Ποτέ γίνεται: Σήμερα ακόμα!

Ποιος είναι ο εχτρός σου;

Τον πεινασμένο, που σ΄ άρπαξε
Το τελευταίο ψωμί, σαν εχτρό τον αντιμετωπίζεις.
Μα τον κλέφτη, που δεν πείνασε ποτέ του
Δεν ορμάς ν΄ αρπάξεις από το λαρύγγι.

…Η ονειρεμένη Φρουτοπία

2012-01-14T10:16:00.000-08:00

Παρόλο που τολμώ να πω πως δεν ήταν το αγαπημένο μου παιδικό πρόγραμμα (λάτρευα την Κάντυ Κάντυ και τίποτα δεν μπορούσε να την συναγωνιστεί), δεν παύει να είναι ένα κομμάτι από την παιδική μας ηλικία -κυρίως της γενιάς της δεκαετίας του ’80. Έτσι, όταν βρήκα ένα παλιό τεύχος του περιοδικού culture (κυκλοφορούσε με την εφημερίδα Ο κόσμος του Επενδυτή) και (ξανα)διάβασα το αφιέρωμα στην Φρουτοπία του λατρεμένου παραμυθά Ευγένιου Τριβιζά, ε, δεν άντεξα. Δακτυλογράφηση και…να το!

(ΑΣΧΕΤΟ:Λυπάμαι, που, ενώ κάποτε ταξινομούσα μανιωδώς ένθετα και άρθρα από περιοδικά και εφημερίδες, που επίσης μανιωδώς αγόραζα, δεν κατόρθωσα να τα διαφυλάξω, κυρίως λόγω έλλειψης χώρου. Ποιος ξέρει πόσα ωραία άρθρα και αφιερώματα έχασα έτσι…Κρίμα…)

Η ΦΡΟΥΤΟΠΙΑ ΞΑΝΑΧΤΥΠΑ
Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΦΡΟΥΤΟΠΙΑΣ

Ελάχιστες τηλεοπτικές σειρές κατορθώνουν να μείνουν στη μνήμη του κοινού. Η «Φρουτοπία», το χιουμοριστικό έπος του Ευγένιου Τριβιζά, ανήκει σε αυτές τις εξαιρέσεις. Η δημοφιλής σειρά είχε ξεκινήσει πρώτα ως κόμικς το 1983 (με σκίτσα του Νίκου Μαρουλάκη) κι αργότερα, το 1987, μεταφέρθηκε στην τηλεόραση από την οικογένεια Σοφιανού. Το τέλος, όμως, της συναρπαστικής ιστορίας δεν το μάθαμε ποτέ. Έπειτα από τόσα χρόνια, οι αναγνώστες της εφημερίδας «Ο Κόσμος του Επενδυτή» θα έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν σε κόμικς τη θρυλική «Φρουτοπία» ολοκληρωμένη. Συνολικά πενήντα τεύχη –τα τελευταία εκ των οποίων δημοσιεύονται για πρώτη φορά- θα διανέμονται κάθε Σάββατο μαζί με την εφημερίδα. Μετά τις μυστηριώδεις εξαφανίσεις, τις αλλεπάλληλες φρουτοσυρράξεις και ανατροπές, θα δούμε επιτέλους την αυλαία να πέφτει! Ο δημιουργός του εικονογραφημένου έπους, Ευγένιος Τριβιζάς- ίσως ο δημοφιλέστερος σύγχρονος συγγραφέας παιδικών βιβλίων- απαντά στα ερωτήματα του «Culture» για τις περιπέτειες της «Φρουτοπίας».

ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΝΙΑ ΣΤΑΙΚΟΥ

-Δεν γνωρίζω τι ακριβώς συνέβη και, ενώ η «Φρουτοπία» είχε εγκριθεί και προγραμματιστεί, διεκόπη αιφνιδίως στη μέση του τρίτου κύκλου, αφήνοντας στα κρύα του λουτρού τους φανατικούς θεατές που την παρακολουθούσαν. Ίσως κάποιος άλλος δημοσιογράφος εξίσου δαιμόνιος με τον Πίκο Απίκο θα πρέπει να διερευνήσει διεξοδικά το θέμα.

-Όταν δεν δίδεται κάποια επίσημη εξήγηση για μια απόφαση, η οποία δείχνει τουλάχιστον έλλειψη σεβασμού προς τους θεατές, φυσικό είναι να ευδοκιμούν οι πάσης φύσεως φήμες, διαδόσεις και θεωρίες. Τη θεωρία περί πολιτικών, που αναγνώριζαν τους εαυτούς τους σε φρούτα και λαχανικά, την έμαθα κι εγώ από συναδέλφους σας δημοσιογράφους, αλλά δεν είμαι σε θέση να την επιβεβαιώσω. Ίσως πάλι ενόχλησε το γεγονός ότι το υπουργικό συμβούλιο της «Φρουτοπίας» απαρτίζεται από επτά σπουδαία λάχανα, ότι το υπουργείο Παιδείας το αναλαμβάνει ο Βλάσης το βλίτο και ότι καθίσταται αναγκαία η ίδρυση υπουργείου Οφθαλμαπατών. Ίσως το τελευταίο αποδειχτεί προφητικό και αποκτήσει και η χώρα μας παρόμοιο υπουργείο, το οποίο, για να ικανοποιεί τις ανάγκες του εκλογικού σώματος, θα εκτελεί άνευ κόστους μεγαλεπήβολα έργα-οφθαλμαπάτες!

-Η «Φρουτοπία» είναι έργο διαχρονικό και δι-ηλικιακό. Απευθύνεται σε μικρούς και μεγάλους αναγνώστες. Το παράδοξο είναι ότι το κενό που άφησε η μη ολοκλήρωση της τηλεοπτικής σειράς αύξησε το ενδιαφέρον και πολλαπλασίασε τις τάξεις των οπαδών της «Φρουτοπίας». Τόσα χρόνια μετά την πρώτη εμφάνισή της κατακλύζομαι από ηλεκτρονικές επιστολές ενηλίκων που ζητούν να τους βοηθήσω να βρουν τα επεισόδια που έχουν χάσει ή να πληροφορηθούν το φινάλε του έργου.

-Το θέμα της «Φρουτοπίας» είναι ακριβώς η αντίσταση των φρούτων μιας μυθικής χώρας, εναντίον της εκμετάλλευσης των μανάβηδων και της απειλής δύο παντοδύναμων και αδίστακτων πολυεθνικών εταιριών, της Λεμονοστίφτεν και της Κομποστάλ, οι οποίες σχεδιάζουν να τα κάνουν αναψυκτικά και κομπόστες. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Θάνος το Κολοκυθάκι –ένας από τους κεντρικούς ήρωες του έργου- ονειρεύεται να δείρει έναν μανάβη. Η οικειοποίηση και χρήση τίτλου της τηλεοπτικής σειράς ως εμπορικού σήματος από την Coca Cola θα αναιρούσε τον μύθο, το μήνυμα και το πνεύμα του έργου.

-Η ιδέα της «Φρουτοπίας» ξεκίνησε την εποχή που έγραφα στο παιδικό περιοδικό «Το Ρόδι», όταν το εξέδιδε η Δροσούλα Έλιοτ. Εκεί πρωτοδημοσίευσα μια συνέντευξή μου με ένα μήλο ονόματι Αιμίλιο, το οποίο καταγόταν από το μήλο που είχε πέσει στο κεφάλι του Νεύτωνα και παραπονιόταν για την ευνοϊκή μεταχείριση των ροδιών από το περιοδικό. Η συνέντευξη αυτή άρεσε στον τότε διευθυντή του παιδικού προγράμματος της ΕΡΤ Νίκο Πυλάβιο, ο οποίος έτυχε να τη διαβάσει και μου ζήτησε να γράψω μια σειρά από παρόμοιες συνεντεύξεις με φρούτα και λαχανικά. Για να μην είναι ξεκάρφωτες οι συνεντεύξεις, αποφάσισα να τις συνδέσω μεταξύ τους, δημιουργώντας μια μυθική χώρα, τη Φρουτοπία, και έναν δημοσιογράφο, τον Πίκο Απίκο. Έπρεπε όμως να επινοήσω έναν λόγο για την επίσκεψη του Απίκου στη Φρουτοπία και αυτός ήταν ο πανικός που προκαλεί η ξαφνική και μυστηριώδης εξαφάνιση ενός μανάβη. Τα υπόλοιπα είναι ιστορία και δη συναρπαστική, το τέλος της οποίας θα πληροφορηθείτε στο 50ο τεύχος της νέας ολοκληρωμένης έκδοσης.

-Το έπος της «Φρουτοπίας» είναι ένα από τα πιο πολυπρόσωπα και πολυσύνθετα έργα που έχω γράψει, με πάνω από εκατό κύριους και δευτερεύοντες χαρακτήρες. Ο λαβύρινθος των μεταξύ τους σχέσεων, διασυνδέσεων και μηχανορραφιών, τόσο σε προσωπικό και ψυχολογικό όσο και σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, απαιτούσε προσεχτική αποδελτίωση και συνεχή εγρήγορση.

-Ο πρώτος στόχος μου είναι κάτι που το χρωστάω στους θεατές και αναγνώστες, που χρόνια τώρα περιμένουν να μάθουν το τέλος: να δημοσιευτεί ολοκληρωμένη η πλήρης σειρά, δηλαδή και τα τρία ταξίδια του Πίκου Απίκου. Το επόμενο στάδιο είναι να συνεχιστεί το έπος μελλοντικά, με έναν τέταρτο κύκλο περιπετειών του δαιμόνιου δημοσιογράφου στη θρυλική αυτή χώρα.

-Συχνά η φαντασία προηγείται της πραγματικότητας. Για παράδειγμα, στο βιβλίο μου «Οι γιαγιάδες με τα γιο-γιο» περιγράφω ένα λούνα παρκ για γιαγιάδες. Πριν από μερικές μέρες διάβασα στις εφημερίδες ότι ένα τέτοιο λούνα παρκ ιδρύθηκε στη Νορβηγία.

-Τα παιδιά μπορούν να καταλάβουν πολύ περισσότερα απ΄ όσα νομίζουμε ή θέλουμε να πιστεύουμε. Μπορεί να μην αντιλαμβάνονται την έννοια της πολιτική όπως εμείς οι ενήλικοι, αλλά καταλαβαίνουν πολύ καλά τι σημαίνει μια ψεύτικη υπόσχεση, μεγαλόστομα λόγια χωρίς αντίκρισμα ή ανυπόστατες δικαιολογίες.

-Με τον κατάλληλο τρόπο μπορούμε να μιλήσουμε στα παιδιά ακόμα και για τα πιο λεπτά και επώδυνα θέματα. Για παράδειγμα, το θέμα του ρατσισμού το πραγματεύομαι στην «Τελευταία μαύρη γάτα», της κακοποίησης των παιδιών στο «Λυπημένο αρκουδάκι» και της προσφυγιάς στο «Γουρουνάκια κουμπαράδες».

Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ COCA COLA
Το ταλέντο και η ευρηματικότητα του Ευγένιου Τριβιζά ξεδιπλώνονται σε παραμύθια, θεατρικά έργα, κόμικς και εκπαιδευτικά βιβλία. Η φήμη του έχει ξεπεράσει προ πολλού τα ελληνικά σύνορα, καθώς το έργο του έχει μεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Επιπλέον, είναι ο νικητής μιας θρυλικής αναμέτρησης: όταν η κόκα κόλα θέλησε να εισαγάγει στη χώρα μας ένα ποτό με την επωνυμία Φρουτοπία, ο Τριβιζάς αντιστάθηκε σθεναρά και απέτρεψε την κυκλοφορία του. Σε μια εποχή που το μάρκετινγκ εκμεταλλεύεται εκδοτικά φαινόμενα, όπως τον Χάρι Πότερ, είναι χρήσιμο να θυμόμαστε τέτοιου είδους περιστατικά.

ΑΤΑΚΕΣ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΤΗΣ «ΦΡΟΥΤΟΠΙΑΣ» ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
-«Στύψε, στύψε, όλο και κάτι θα στάξει»: Ζαχαρίας Ζουπηχτός, κορυφαίο στέλεχος της πολυεθνικής εταιρείας Λεμονοστίφτεν.
-«Σας υπόσχομαι κοτσάνια και κοτσάνες και μποστάνια, δροσοπηγές, ζεμπίλια και λαγούς με πετραχήλια»: Αιμίλιος το μήλο, απόσπασμα από τον προεκλογικό του λόγο.
-«Θα τους καρυδώσουμε τους εχθρούς μας!»: Φώντας το σκληρό καρύδι, στρατηγός της Φρουτοπίας.
-«Κανένας δε θα τη γλιτώσει, θα βάλω εγώ στα φρούτα γνώση. Δεν θα μείνει ούτε μια μπανάνα όρθια στη Φρουτοπία»: Μανόλης ο Μανάβης, λίγο πριν από την ιστορική μάχη του Μαναβηταρλώ.

ΟΙ «ΔΙΑΣΗΜΟΙ» ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ
-Πίκος Απίκος: Ο δαιμόνιος δημοσιογράφος που αναλαμβάνει την επικίνδυνη αποστολή να ταξιδέψει στην μακρινή Φρουτοπία, για να εξιχνιάσει το μυστήριο της εξαφάνισης του Μανόλη του Μανάβη και ζει μέρα με τη μέρα τα συναρπαστικά γεγονότα που σημαδεύουν ανεξίτηλα την ιστορία του τόπου, αλλά και τη δική του ιστορία.
-Αιμίλιος το μήλο: Πρόεδρος της κυβέρνησης των φρούτων. Κατάγεται από το μήλο που είχε πέσει στο κεφάλι του Νεύτωνα. Κυβερνάει την Φρουτοπία μαζί με το υπουργικό συμβούλιο, τα εφτά σπουδαία λάχανα.
-Αρχέλαος το Λαχανιασμένο Λάχανο: Περιφρονημένος δρομέας που φτάνει πάντα τελευταίος στους αγώνες δρόμου και όλοι τον κοροϊδεύουν. Η μοίρα όμως του επιφυλάσσει να αναδειχτεί σε πραγματικό ήρωα και σωτήρα της Φρουτοπίας.
-Πιπεριά η Φαρμακόγλωσσα: Ιδιοκτήτρια πανδοχείου δέκατης όγδοης κατηγορίας. Της αρέσει να ξεσκονίζει με τις βλεφαρίδες της τις κλειδαρότρυπες των δωματίων των πελατών της. Τα δωμάτια στο ξενοδοχείο της δεν έχουν ντους. Έχουν όμως μπόλικες τρύπες στη σκεπή.
-Μάτα η Ντομάτα: Ζουμερή ντομάτα ερωτευμένη με τον Βρασίδα το Κρεμμύδι, ο οποίος όμως την απορρίπτει, επειδή τη βρίσκει πολύ ώριμη.
-Θάνος το Κολοκυθάκι: Το ταπεινό κολοκυθάκι που ονειρεύεται να δείρει έναν μανάβη. Θα πραγματοποιηθεί άραγε ποτέ το όνειρό του;
-Μανόλης ο Μανάβης: Ένας βλοσυρός μανάβης που η ξαφνική και ανεξήγητη εξαφάνισή του γίνεται αφορμή για την επανάσταση των φρούτων και την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της θρυλικής Φρουτοπίας.
-Βλάσης το Βλίτο: Ένα βλίτο με απελπιστικά χαμηλό δείκτη ευφυΐας, που καταφέρνει όμως να ανακηρυχθεί πρύτανης του πανεπιστημίου.
-Φρουφρού η Φράουλα: Μοιραία τραγουδίστρια που τα βράδια τραγουδά αισθησιακά τραγούδια στο νυχτερινό χορευτικό κέντρο «Το ταψί», ενώ στο πιάνο τη συνοδεύει ένα αράπικο φιστίκι.

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ CULTURE, Ο Κόσμος του Επενδυτή, 7-9 Μαρτίου 2008, τεύχος 09.

Μετά από τρία χρόνια…

2012-01-13T01:28:00.001-08:00

Το βιβλίο μας, 12 εκδοχές για εκείνη(Θεοφάνης Θεοφάνους, εκδόσεις Περί Τεχνών), συνεχίζει την πορεία του… Βρίσκουμε ενδιαφέρουσες πληροφορίες γι΄ αυτό κατά καιρούς, όπως ότι ταξιδεύει στην Ελλάδα με το bookcrossing…

http://www.bookcrossing.com/journal/9905638

Και, ακόμα, αυτή την εβδομάδα, συγκεντρώνοντας 5 κουπόνια από την εφημερίδα Πελοπόννησος, μπορεί όποιος θέλει να το προμηθευτεί στην τιμή των 5 ευρώ…

http://www.pelop.gr/?Page=%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%20%CE%B1%CF%87%CE%B1%CE%90%CE%B1%CF%82

Εύχομαι σύντομα και σε άλλα ευχάριστα νέα, αλλά κυρίως να δούμε κι άλλα βιβλία μας τυπωμένα…

Ο φτωχός και τα γρόσια

2012-01-12T01:52:00.001-08:00

Ήταν ένας φτωχός με πολλά παιδιά και δούλευαν με τη γυναίκα του όλη μέρα. Κάθε βράδυ, που ήταν κουρασμένοι, ήθελαν να φάνε το ψωμάκι τους ήσυχα κι αναπαμένα, κι έπειτα να πιάσει ο πατέρας τη λύρα του, να χορεύουν τα παιδιά, και να περνούν ζωή αγγελική.

Δίπλα κάθουνταν ένας πλούσιος, και σαν άκουε κάθε βράδυ τα γέλια και τις χαρές του φτωχού, παραξενευόταν: «Πώς εγώ, μαθές, να μην είμαι ευχαριστημένος και αναπαμένος σαν αυτόν, όλη μέρα αξίνη και το βράδυ γλέντι». Λέει: «Να του δώσω θέλω γρόσια, να δω τι θα τα κάνει».
Πάει βρίσκει το φτωχό, του λέει:

-Επειδή σε ξέρω τίμιο άνθρωπο, να, σου δίνω χίλια γρόσια, ν΄ ανοίξεις πραμάτεια, ό, τι θες΄ κι αν πλουτίσεις, μου τα δίνεις, ειδεμή, σου τα χαρίζω».

Όλη μέρα πια ο φτωχός εσυλλογιόνταν τι να τα κάνει τόσα γρόσια. Τα φέρνει από δω, τα φέρνει από κει: «Ν΄ ανοίξω πραματευτάδικο; Να τα βάλω στον τόκο; Να πάρω αμπελοχώραφα;».

Έρχεται το βράδυ, ούτε λύρα να πιάσει, μιλιά, τσιχ δεν έκαναν τα παιδιά του. Να γελάσουν, τα μάλωνε΄ όλη νύχτα δεν έκλεισε μάτι απ΄ τη συλλογή. Την άλλη μέρα ούτε σε μεροκάματα να πάει ούτε πουθενά έξω από τη συλλογή. Τον ερωτά η γυναίκα του τι έχει, να το κάνει να γελάσει, αυτός την εμάλωσε, να τον αφήσει ήσυχο. Ο πλούσιος, περνά μια βραδιά, περνά άλλη, περνούν τρεις, ούτε λύρα πια άκουσε ούτε γέλια ούτε χορό των παιδιών.

Το πρωί βλέπει τον φτωχό κι έρχεται:

-Να, χριστιανέ, τα γρόσια σου, κι ούτε αυτά θέλω ούτε τη σκοτούρα τους.
Από τότε, πάλι χαρούμενος στο σπίτι του, ο φτωχός έπαιζε τη λύρα, χόρευαν τα παιδιά του σαν και πρώτα, και το άλλο πρωί στη δουλειά.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΕΓΑΣ

Για τον Κ.Π.Καβάφη

2012-01-11T03:23:00.000-08:00

Άπειρες εκδόσεις έχουν κυκλοφορήσει στα ελληνικά, καθώς και σε άλλες γλώσσες με ποιήματα του Καβάφη, σχόλια και αναλύσεις για το έργο του. Μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση (και ανθολόγηση απάντων των ποιημάτων του-«για πρώτη φορά συγκεντρωμένη ολόκληρη η ποιητική παραγωγή του μεγάλου Αλεξανδρινού») επιχειρεί η Σόνια Ιλίνσκαγια, στο βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νάρκισσος, με τίτλο Κ.Π.Καβάφης, Άπαντα τα ποιήματα.

(Η Σόνια Ιλίνσκαγια γεννήθηκε το 1938 στη Μόσχα. Σπούδασε κλασική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Λομονόσοφ της Μόσχας με παράλληλη ειδίκευση στη νεοελληνική και τη ρωσική φιλολογία. Ασχολήθηκε με τη διάδοση -μελέτη και μετάφραση- της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Έχει εκλεγεί τακτικό μέλος της Ένωσης Συγγραφέων της ΕΣΣΔ ως κριτικός και μεταφράστρια της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας. Το 1971 υποστήριξε τη διδακτορική διατριβή της με θέμα Συμβολή στη μελέτη της μεταπολεμικής ποίησης στην Ελλάδα. Η μοίρα μιας γενιάς. Μέχρι το 1938 υπήρξε ερευνήτρια του Ινστιτούτου Σλαβικών και Βαλκανικών Μελετών της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ. Το 1983, για οικογενειακούς λόγους (από το 1959 είναι παντρεμένη με τον Έλληνα πεζογράφο Μήτσο Αλεξανδρόπουλο), εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα. Είναι καθηγήτρια της Νέας Ελληνικής Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.)

«Μπορούσε άραγε να προβλέψει ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης (1863-1933) τη ραγδαία και γενναία αναγνώριση που κέρδισε το έργο του επί των δικών μας ημερών; Πρέπει να ξεπερνά κατά πολύ και τις πιο τολμηρές προσδοκίες του, όπως τις κατέθεσε σ΄ ένα ψευδώνυμο σημείωμα (με υπογραφή A. Leontis) τέσσερα χρόνια πριν πεθάνει.
[…]
Τι σήμαινε στη λογοτέχνια η δική του πρωτοποριακή προσφορά άρχισε να το συνειδητοποιεί πολύ νωρίτερα, στις αρχές του 20ου αιώνα. Οι συλλογισμοί του για τη μοίρα του καλλιτέχνη, μάλιστα του «μεγάλου καλλιτέχνη», μαρτυρούν πόσο διαυγής και πικρή ήταν η αντίληψή του για τον ακανθώδη δρόμο που τον περίμενε. Αναλογιζόταν τις θυσίες στις οποίες υποβάλλεται ένας μεγάλος δημιουργός «με το να μη έχει ποτέ εκτιμηθή κατά την αξία του ενόσω ζούσε, με το ότι ακόμη και μετά το θάνατό του οι αγώνες του και ο μόχθος του έχουν κατά μέγα μέρος υποτιμηθή ή αγνοηθή και με το να έχη κάμει ανακαλύψεις και θέσει θεμέλια, τα οποία, στην περίπτωσί του, κατ΄ ανάγκην ατελή, δεν του απέφεραν και δεν μπορούσαν ίσως να του αποφέρουν τιμή ή όφελος, τελειοποιούμενα όμως και γονιμοποιούμενα από άλλους αποφέρουν σ΄ αυτούς τους άλλους –των οποίων η προσπάθεια δεν υπήρξε τόσο μεγάλη- τιμή και όφελος».
Μακρύς και ακανθώδης υπήρξε για τον Καβάφη ο δρόμος προς την αναγνώριση, αλλά και προς την κατάκτηση της δικής του φωνής. Η Αλεξάνδρεια, όπου του έμελλε να γεννηθεί, να ζήσει όλη τη ζωή του και να πεθάνει, στάθηκε γι΄ αυτόν μια ευτυχισμένη δημιουργική ανακάλυψη, το μοντέλο του κόσμου, άλλα το εύρημα ήρθε αργά, μετά από πολύχρονη και επίμονη πάλη με τον εαυτό του και με την Αλεξάνδρεια. Θα έχει περάσει τα σαράντα όταν, μαντεύοντας τις συμβολικές της δυνατότητες, θα συμφιλιωθεί με την πραγματικότητά της. Τότε, στην «Ιθάκη», θα συνδέσει το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης με την αστείρευτη χαρά της μάθησης, με την προσήλωση στην υψηλή σκέψη και την εκλεκτή συγκίνηση που αναπτερώνει το ταξίδι της ζωής.
Λέγοντας ότι ο Καβάφης έζησε όλη τη ζωή του στην Αλεξάνδρεια, δεν πρέπει να αμελούμε δύο πρώιμα και αρκετής διάρκειας ταξίδια του. Και τα δύο προσδιορίστηκαν από ατυχείς περιστάσεις, αλλά έπαιξαν στη ζωή του εξαιρετικά ευεργετικό ρόλο. Το 1870 πεθαίνει ξαφνικά ο πατέρας του ποιητή Πέτρος Καβάφης, επικεφαλής μεγάλου εμπορικού οίκου (μανιφατούρα, βαμβάκι, σιτηρά), και η χήρα, Χαρίκλεια Καβάφη, αναχωρεί το 1872 με τα παιδιά για την Αγγλία, όπου λειτουργούσε ένα παράρτημα της οικογενειακής επιχείρησης. Πέντε παιδικά χρόνια στην Αγγλία θα του εξασφαλίσουν όχι μόνο την τέλεια γνώση της γλώσσας (στα αγγλικά έγραψε τα πρώτα του ποιήματα και όλη του τη ζωή κρατούσε τις προσωπικές του σημειώσεις), αλλά και την οργανική επικοινωνία με τον αγγλόφωνο πολιτισμό, τον φυσικό και συγχρονικό προσανατολισμό στην πορεία της παγκόσμιας λογοτεχνίας της εποχής.
Μετά την επιστροφή στην Αλεξάνδρεια (1877) η οικογένεια Καβάφη θα αναγκαστεί σε λίγο να ξαναφύγει –ετούτη τη φορά στην Πόλη, στον πατέρα της Χαρίκλειας. Οι αιτίες της φυγής είναι τώρα πολιτικές: η οικονομική κατάρρευση της Αιγύπτου, οι επεμβάσεις των ξένων δυνάμεων προμηνύουν δυναμικές αναμετρήσεις.
[…]
Τρία εφηβικά χρόνια στην Πόλη θα περάσουν ευχάριστα και δημιουργικά. Οι ρομαντικές ποιητικές δοκιμές του βρίσκουν θερμή ενθάρρυνση στο οικογενειακό περιβάλλον. Τα κυριότερα αποκτήματα αυτής της περιόδου –η άμεση επικοινωνία με τη διαχρονική παράδοση του ελληνικού πολιτισμού, η ενθουσιώδης προσέγγιση στο Βυζάντιο, που προσλαμβάνεται ως μεσολαβητής ανάμεσα στον αρχαίο και τον σύγχρονο ελληνικό κόσμο.
Η επιστροφή στην γενέθλια πόλη (1885) σηματοδοτείται με την προσγείωση στην πραγματικότητα, που αποκαλύπτεται στον αρχάριο ποιητή μέσα από τις αμείλικτες συγκρούσεις της εποχής. Το πλέγμα των σχέσεων μητρόπολης-αποικίας που θ΄ απεικονίσουν αργότερα οι μεταφορικοί καθρέφτες της ποίησής του, το βλέπει από κοντά στο πολύγωνο της Αλεξάνδρειας. Το μοντέλο συμπεριφοράς και των δύο συγκρουόμενων πλευρών προσλαμβάνεται εκ του φυσικού. Αυτό το ιστορικό μάθημα ο Καβάφης το βιώνει οδυνηρά, σαν τραυματική ρομαντική απογοήτευση. Η ανεμελιά των ποιητικών δοκιμών της Πόλης εκτοπίζεται τώρα από τη μελαγχολική διαπίστωση της καταπάτησης του ιδεώδους και της υπερισχύσεως της απάτης. Ως λογοτεχνικό πρότυπο σ΄ αυτή τη φάση διακρίνεται η απαισιόδοξη ποίηση της τρίτης γενιάς της Αθηναϊκής ρομαντικής σχολής.
Μετά από μια σύντομη σειρά δημοσιεύσεων το 1886 θ΄ ακολουθήσουν πέντε χρόνια σιωπής, αφιερωμένα στην επίμονη αναζήτηση νέων προσανατολισμών. Κρίνοντας από το δεύτερο κύμα δημοσιεύσεων (από το 1891) και τα ανέκδοτα ποιήματα που διασώθηκαν στο αρχείο, τον προσελκύει ιδιαίτερα η γαλλική ποίηση, ταυτόχρονα μάλιστα και οι συμβολιστές και οι παρνασσιακοί. Στις πρώτες απόπειρες αξιοποίησης της αρχαίας θεματολογίας τορνεύεται η δεξιοτεχνία στην απόδοση της αφηγηματικής πλοκής, η ακρίβεια και η ευστοχία της παρατήρησης, το λακωνικό (όπως στη χαρακτική) περίγραμμα της εικόνας.
[…]
Η ατμόσφαιρα μελαγχολίας που χρωματίζει πολλά ποιήματα του Καβάφη της δεκαετίας του 1890, προσδιορίζεται από πολύ ετερογενείς παράγοντες: η ρομαντική εκκίνηση που δεν έχει ακόμα ξεπεραστεί, οι ιστορικές περιστάσεις (βρετανική κατοχή της Αιγύπτου, κατάρρευση των πατριαρχικών θεσμών στην ελληνική παροικία της Αλεξάνδρειας), η βαθιά δυσφορία από τον εαυτό του. Οι αναζητήσεις δικού του λογοτεχνικού δρόμου, που στρέφονται προς διάφορες κατευθύνσεις, αργούν να επιφέρουν το ζητούμενο αποτέλεσμα. Οι νέες συλλήψεις του παραμένουν «βουβαί», αφού δεν βρίσκονται τα κατάλληλα εκφραστικά μέσα.
[…]
Η δημιουργική κρίση βαθαίνει και λόγω δυσμενών οικογενειακών μεταβολών. Μετά το θάνατο του μεγαλύτερου αδελφού του Πέτρου (1891), ανώτερου υπαλλήλου στο Υγειονομικό Συμβούλιο, ο Καβάφης αναγκάζεται να αναζητήσει βιοποριστική απασχόληση και προσλαμβάνεται στις Αρδεύσεις, όπου θα υπηρετήσει τριάντα χρόνια. Η θέση του εκεί δεν ανταποκρινόταν στην κοινωνική θέση της οικογένειας. Το ποίημα «Όποιος απέτυχε» (1894) μεταφέρει αντίλαλους από οικεία δεινά. […] Περισσότερο απ΄ όλα τον πληγώνει η «προδοσία» του καλλιτεχνικού προορισμού, στον οποίον έπρεπε να αφοσιωθεί εξ ολοκλήρου, με όποιες θυσίες. Η λύπη του για το ότι «βγήκε από την φυσική του γραμμή και χάνει «τόσες πολύτιμες ώρες» θα διαποτίσει και ποιήματα και προσωπικά σημειώματά του.
Παράλληλα με τα ποιήματα όπου η καθολική πικρή απογοήτευση εκφράζεται με στεναγμούς και θρήνους για την απώλεια του ιδεώδους, γράφεται μια διαφορετική σειρά που φωτίζει την ατομική μοίρα σε συνάρτηση με το περιβάλλον, τις κοινωνικές συγκρούσεις. Η τραγωδία της απομόνωσης , της αδυναμίας για μια ενεργό παρέμβαση στη ζωή, ενσαρκώνεται στο ποίημα «Τείχη» με φανερά προσωπικό πόνο. Αν και ο βαθμός της άμεσης προσωπικής συγκίνησης είναι ακόμα πολύ υψηλός, η τάση προς αντικειμενικότερη αποτύπωση καταστάσεων τυπικών γίνεται ήδη εμφανής.
[…]
Προς το τέλος της δεκαετίας του 1890, από τις παρνασσιακές και συμβολιστικές εικόνες που αποτυπώνουν κάποια περιστατικά της ζωής, ο Καβάφης όλο και πιο αποφασιστικά έρχεται προς την τοποθέτηση καίριων και καθολικών προβλημάτων της.
[…]
Το μεταίχμιο των αιώνων ήταν και για τον Καβάφη ένα ορόσημο. Μπαίνοντας στη φάση της ωριμότητας, ανακεφαλαιώνει την αποκτημένη πείρα και κατασταλάζει σε έναν τρόπο γραφής. Αναθεωρώντας όσα είχε γράψει, νιώθει την ανάγκη να απορρίψει είτε να επεξεργαστεί ό, τι δεν ανταποκρίνεται στα ανανεωμένα φιλοσοφικά και αισθητικά του κριτήρια.
[…]
Η επεξεργασία των παλιών ποιημάτων καλείται να αναιρέσει τις ξεπερασμένες ρομαντικές ακρότητες –«πασίδηλες ασυνέπειες, γελοίες υπερβάσεις». Η ρομαντική συναισθηματική υπερβολή και τα συναφή ποιητικά μέσα εξοστρακίζονται. Μειώνεται στο ελάχιστο ο αριθμός των επιθέτων, παραμένουν τα ουδέτερα, απαλλαγμένα από συγκινησιακή φόρτιση και διακοσμητικό ρόλο, και αναλαμβάνουν κατεξοχήν πληροφοριακή αποστολή.
[…]
Ριζικές αλλαγές συντελούνται και στην ποιητική του γλώσσα. Η γλωσσική «διόρθωση» σημαίνει κυρίως μετάβαση από την καθαρεύουσα στη δημοτική, που υπαγορεύεται από την αναζήτηση της φυσικής ροής του ποιητικού λόγου, της ζωντάνιας και της αμεσότητάς του. Παρ΄ όλο που η γλώσσα του Καβάφη θα διατηρήσει αρκετά στοιχεία της καθαρεύουσας (κυρίως στα «αρχαία» ποιήματα, ως χρήσιμο υφολογικό μέσο, κατάλληλο όχι μόνο για την αναστήλωση της διανοητικότητας ή και των σατιρικών προθέσεων του ποιητή), όλη η δομή της (και ειδικά-η δυναμική εισαγωγή στοιχείων πεζού λόγου) αποκαλύπτει μια πρωτοποριακή στην εποχή του στροφή προς την καθομιλουμένη, που μεταφέρει με ευλυγισία και ακρίβεια την κίνηση της ποιητικής σκέψης. Αναλόγως των εσωτερικών νοηματικών κυματισμών διαμορφώνεται και η ελεύθερη ρυθμική οργάνωση του στίχου, που απαλλάσσεται από την ομοιοκαταληξία και την ισοσυλλαβία, αλλά διαφυλάσσει μια δική του αυστηρή κλασική μορφή.
Ως αποτέλεσμα της αναθεώρησης και της επεξεργασίας, 23 δημοσιευμένα ποιήματα του Καβάφη θα περιέλθουν στην κατηγορία των σιωπηρώς «αποκηρυγμένων», τα 14 θα περάσουν τη δοκιμασία και θα απαρτίσουν τη συλλογή που θα παραδοθεί στο τυπογραφείο το Δεκέμβρη του 1904. Το 1910, ολοκληρώνοντας τη δεκαετία αναθεώρησης και κατασταλάγματος, θα επαναλάβει αυτήν την έκδοση, προσθέτοντας άλλα 7 ποιήματα. Και οι δύο συλλογές κυκλοφόρησαν εκτός εμπορίου, τις χάριζε σε φίλους. Έτσι διένεμε και τις επόμενες, «χειροποίητες» συλλογές, συρραφές τυπογραφικών φύλλων –πέντε συλλογές με χρονολογική κατάταξη και πέντε «θεματικές», δομημένες σύμφωνα με τις υπαγορεύσεις της εσωτερικής αλληλουχίας και με τον προσανατολισμό στην καλλιτεχνική ενότητα όχι μόνο ενός συγκεκριμένου θεματικού κύκλου, παρά και όλου του έργου.
Το 1926 στον χρονολογικό κατάλογο που συνόδευε τη συλλογή ποιημάτων 1907-1915, ο Καβάφης χάραξε μια διαχωριστική γραμμή: «Προ του 1911», ορόσημο φτασμένης πια ωριμότητας. Είχε προηγουμένως ολοκληρώσει όχι μόνο την αναθεώρηση όλης της ποιητικής παραγωγής, αλλά και τις κύριες θέσεις της κοσμοθεωρίας του. Σχεδόν όλα τα «φιλοσοφικά» (σύμφωνα με την ταξινόμηση του ίδιου του Καβάφη) είναι γραμμένα την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα και εκφράζουν τις απόψεις του με εμφανή διδακτική διάθεση.
[…]
Σταδιακά, η ενδυναμωμένη αφοσίωση του Καβάφη στον δημιουργικό του προορισμό αποκτά στωική απόχρωση και τον συμφιλιώνει με την Αλεξάνδρεια, παρ΄ ότι εξακολουθεί να στεναχωριέται για τα αποπνικτικά της όρια. Προς το τέλος της δεκαετίας του 1900 γίνονται και κάποιες αλλαγές στον τρόπο της ζωής του –από ανοικτό κοσμοπολίτικο σε περιορισμένο (και ως προς τα έξοδα και ως προς τις επικοινωνίες). Σ΄ αυτόν τον Καβάφη ο Σαββίδης βλέπει έναν ασκητικό ποιητή να αναγνωρίζει τον πραγματικό εαυτό του «και να αφιερώνεται στην καλλιέργεια και στην ανάδειξη της τέχνης του».
Ακριβώς τότε, στα πρόθυρα των πενήντα του χρόνων, ανακαλύπτει την Αλεξάνδρεια ωε μοντέλο του κόσμου. Η πρώτη του ενσάρκωση επιχειρείται στον τελευταίο φιλοσοφικό μονόλογο «Απολείπειν ο θεός Αντώνιον». Γράφεται ένα μήνα μετά την «Ιθάκη», συμπληρώνοντας το ερμηνευτικό της σχήμα (ζωή ίσον ταξίδι της γνώσης) με μια στωική νότα.
[…]
Με το δίπτυχο «Ιθάκη-Απολείπειν ο θεός Αντώνιον» αποχαιρετούσε όχι μόνο τον φιλοσοφικό μονόλογο (με την άμεση συγκινησιακή του φόρτιση και το διδακτισμό), αλλά και την παραδοσιακή μυθολογική πλοκή. Στο εξής την ύλη για τα «αρχαία» ποιήματά του θα την αντλεί από την ιστορία, ανιχνεύοντας τρόπους έμμεσης υποβολής μέσω μιας «απευθείας μετάδοσης», με φαινομενικά αμέτοχη αναπαράσταση του ιστορικού επεισοδίου (αυτοαποκάλυψη ύλης), μέσω δραματικών μονολόγων και διαλόγων (αυτοαποκάλυψη χαρακτήρων). Την ιδιαίτερη προσοχή του ποιητή θα προσελκύσουν τα περιφερειακά ιστορικά πρόσωπα, μορφές που μπορεί να τις πλάσει με μεγαλύτερη ελευθερία, με ξεχωριστή αίσθηση ζωντάνιας και αλλήθειας. Καλλιεργώντας το effect της αξιοπιστίας ντοκουμέντου (βέβαιο στίγμα της ιστορίας), ο Καβάφης το προεκτείνει σε όλο το πεδίο της ποίησής του, ιστορικό και σύγχρονο, φωτίζοντας όλο και πιο συνειδητά στα μοντέλα του το παν-χρονικό, πανανθρώπινο υπόστρωμα.
[…]
Εξετάζοντας με ιδιαίτερη προσήλωση τις σφαίρες ατομικής και συλλογικής συνείδησης, ο ώριμος Καβάφης στρέφεται στις μεταβατικές ιστορικές φάσεις, σημαδεμένες με βαθιά μοιράσματα, με φαινόμενα διχασμού της ανθρώπινης προσωπικότητας. Κατευθύνοντας τον προβολέα στην πρωτοχριστιανική εποχή, φωτίζει τις αντίπαλες θρησκείες σαν δύο εχθρικές ιδεολογίες που ανοίγουν γκρεμούς ανάμεσα στους πιο κοντινούς ανθρώπους. Πολύ πριν στην παγκόσμια λογοτεχνία κατασταλάξει η έννοια της ψυχοφθόρου αποξένωσης, ο Καβάφης την ενσαρκώνει στην υπογραμμισμένη (με την τυπογραφική αραίωση) λέξη ξ έ ν ο ς.
[…]
Όσον αφορά το πρόβλημα της συλλογικής συνείδησης, είναι πού ενδεικτική η ερμηνευτική μετατόπιση που παρατηρείται σ΄ ένα παλιό θέμα του Καβάφη –ψυχολογία του πλήθους: από την αδιαφορία στην τυφλή φανατική επιθετικότητα.
[…]
Παριστάνοντας τη ζωή του ανθρώπου σαν ένα ταξίδι προς την Ιθάκη με κίνητρο όχι τον τελικό στόχο, αλλά τη χαρά του ίδιου του ταξιδιού, την ευτυχία της μάθησης και της δημιουργίας, την προσγειωμένη και στωική ικανότητα για αγάπη στη ζωή με όσα δίνει, ο Καβάφης πρότεινε στον αναγνώστη του ένα κάθε άλλο παρά εύκολο μοντέλο συμπεριφοράς.
[…]
«Ο Καβάφης είναι, νομίζω ο ‘δυσκολότερος’ ποιητής της σύγχρονης ελληνικής γραμματείας», είχε πει ο Σεφέρης. Από γραμματολογική άποψη, αναμφισβήτητα κάπως έτσι έχουν τα πράγματα. Δεν είναι τυχαίο ότι γύρω από έναν τόσο περιορισμένο αριθμό ποιημάτων μεγάλωσαν βουνά από μονογραφίες και άρθρα και το ρεύμα δεν φαίνεται να εξαντλείται. Κάθε άλλο: παρουσιάζονται νέες οπτικές γωνίες, και πολλές απ΄ αυτές απαιτούν πολύ εξειδικευμένη γνώση του αρχαίου πολιτισμού, της ιστορίας, της φιλοσοφίας. Τροφή και χαρά για μελετητές και ειδικούς φίλους της λογοτεχνίας. Υπάρχει όμως και ένα άλλο πεδίο –της επικοινωνίας με ένα ευρύτερο κοινό: τι προσκομίζει στο δικό του ψυχικό κόσμο, κατά πόσο του γίνεται αναγκαίος.
Έχω την εντύπωση πως για τον σημερινό αναγνώστη που διαβάζει τον Καβάφη όχι σαν γραμματολόγος, αλλά για την ψυχή του, ο Καβάφης δεν είναι καθόλου δύσκολος ποιητής. Ανατρέχουμε σ΄ αυτόν για να εκφράσουμε με τα δικά του λιτά, προσγειωμένα, συγκρατημένα λόγια δικές μας σκέψεις για τα δικά μας προβλήματα –αιώνια προβλήματα του ανθρώπινου βίου. Όπως συνηθίζουμε να λέμε τώρα –υπαρξιακά. Και θα ήθελα να υπογραμμίσω –συνειδησιακά. Εκεί γίνεται και, πιστεύω, θα γίνεται πάντα η συνάντηση του Καβάφη με τους σημερινούς και μελλοντικούς αναγνώστες του.

Αθήνα, Αύγουστος 2002, ΣΟΝΙΑ ΙΛΙΝΣΚΑΓΙΑ.

Και εδώ, στον επίσημο διαδικτυακό τόπο του ποιητή, μπορείτε να βρείτε ποιήματα και πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του.

http://www.kavafis.gr/

Ο δήμιος του έρωτα

2012-01-10T05:33:00.000-08:00

Αυτό το διάστημα ήταν ένα διάστημα σχετικά ελλιπές από…βιβλιοφαγία. Κάτι οι γιορτές και οι σχετικές υποχρεώσεις, κάτι το ατύχημα (και η αντιδραστική συμπεριφορά)της Παναγιώτας μας, με έκαναν να απέχω από το διάβασμα. Βέβαια, τα ξεφυλλίσματα δεν σταμάτησαν και μία παρουσίαση σε ένα παλιό τεύχος του περιοδικού Διαβάζω με έκαναν να ξανανοίξω το βιβλίο του Ίρβιν Γιάλομ «Ο δήμιος του έρωτα και άλλες ιστορίες ψυχοθεραπείας», από τις εκδόσεις Άγρα, σε μετάφραση των Ευαγγελία Ανδριτσάνου και Γιάννη Ζερβά. Παρόλο που εκτιμώ πολύ την δουλειά του Γιάλομ ως ψυχοθεραπευτή και την αγάπη του για την λογοτεχνία, δεν μπορώ να πω ότι θα το κατέτασσα στις πρώτες θέσεις των αγαπημένων μου (το Όταν έκλαψε ο Νίτσε παραμένει αδιάβαστο σε ένα ράφι και νομίζω ότι δεν θα το διαβάσω ποτέ-υπάρχουν ειδικοί προσωπικοί λόγοι που έχω μία αρνητική προκατάληψη, δεν το κρύβω). Τον δήμιο όμως μου τον είχε κάνει δώρο ο Φάνης πριν 4 χρόνια περίπου και δεν άντεξα να το αφήσω στο ράφι χωρίς να το ανοίξω. Φυσικά με παρέσυρε και το τελείωσα και αυτές τις μέρες που το Διαβάζω μου το θύμισε το ξαναδιάβασα.
Πρόκειται για 10 προσωπικές ιστορίες που «άντλησε» ο συγγραφέας από ασθενής του και τις επέλεξε ανάμεσα σε χιλιάδες άλλες περιπτώσεις. Φυσικά εν γνώσει των ασθενών του και αφού πρώτα παραποίησε τα προσωπικά τους στοιχεία και τις ενέκριναν. Είναι οι εξής:

1.Ο δήμιος του έρωτα (μια εβδομηντάχρονη καταθλιπτική γυναίκα, ερωτευμένη με τον πρώην ψυχοθεραπευτή της, 35 χρόνια νεότερο. Συνάπτει μαζί του ερωτική σχέση και καταρρέει όταν την εγκαταλείπει)

2. «Αν ήταν νόμιμος ο βιασμός…» (ένας καρκινοπαθής, στα τελευταία στάδια της ζωής του, που είναι σεξομανής)

3.Η χοντρή κυρία (μια 29χρονη γυναίκα, παχύσαρκη, που προσπαθεί να απαλλαγεί από τα κιλά της –εδώ ο Γιάλομ εκμυστηρεύεται την απέχθειά του για τις «χοντρές γυναίκες» και εκπλήσσει με την ωμότητα της αποκάλυψής του, που όμως εν τέλει αιτιολογεί.)

4. «Λάθος παιδί πέθανε» (μία γυναίκα που έχει χάσει την κόρη της από καρκίνο, αλλά παραμελεί τους δύο γιούς της, χωρίς να μπορεί να δεχτεί ότι πέθανε η μονάκριβή της, που ήταν τέλεια, ενώ ζουν τα αγόρια της που είναι «αλήτες»)

5. «Ποτέ δεν φανταζόμουν πως θα συμβεί σε μένα» (μια ηλικιωμένη κυρία, μετά από μήνες ψυχοθεραπείας, έπειτα από τον χαμό του συζύγου της, καταφέρνει να πατήσει στα πόδια της, όταν ξαφνικά της κλέβουν την τσάντα και καταρρέει ο κόσμος της)

6. «Όχι με το μαλακό» (τον τίτλο έδωσε ο ίδιος ο ασθενής, ο Ντέηβ, ένας 69χρονος άντρας, που δίνει στον Γιάλομ να κρύψει κάποια γράμματα από την ερωμένη του, που πέθανε τριάντα χρόνια πριν…Γενικά υπάρχει μια προβληματική σχέση θεραπευόμενου και θεραπευτή, καθώς και ο δεύτερος έχει κάποια κρυμμένα γράμματα από μια δική του ερωμένη και είναι δύσκολο να το διαχειριστεί)

7.Δυο χαμόγελα(μία όμορφη, νέα, αλλά ψυχρή γυναίκα, που έχει χάσει τον άντρα της σε ατύχημα. Δεν καταφέρνει να «συνεννοηθεί» με τον Γιάλομ, αλλά με ευκολία ανταποκρίνεται στον υπνοθεραπευτή που της προτείνει, από την πρώτη κιόλας συνεδρία)

8.Τρία κλειστά γράμματα (ένας πανεπιστημιακός με ψυχώσεις σχετικά με την τελειότητα της εργασίας του)

9.Ψυχοθεραπευτική μονογαμία(μία όμορφη νέα γυναίκα, με ιστορικό ψυχασθενειών στην οικογένειά της, με μόνιμη επιθυμία της την αυτοκτονία, κάνει τα πάντα για να γράψει ο Γιάλομ ένα κεφάλαιο για εκείνην…)

10.Αναζητώντας τον ονειρευτή(ένας 65χρονος άντρας που υποφέρει από κατάθλιψη και ημικρανίες και πιστεύει ότι οφείλονται στην κακή σεξουαλική του ζωή. Ο Γιάλομ καταφεύγει σε έναν ειδικό για την ερμηνεία των ονείρων, ώστε να βοηθήσει τον ασθενή)

Παρακάτω ακολουθεί το άρθρο από το Διαβάζω:

Ο ψυχοθεραπευτής ως αφηγητής

Ο δήμιος του έρωτα μπορεί να είναι το βιβλίο του Ίρβιν Γιάλομ που εμφανίστηκε πιο πρόσφατα στην ελληνική εκδοτική αγορά, υπήρξε ωστόσο η πρώτη απόπειρα του συγγραφέα να καταγράψει με λογοτεχνικό τρόπο την ψυχοθεραπευτική του εμπειρία. Ο συγγραφέας έχει γράψει και πολλά επιστημονικά βιβλία και εκ δύο φερομένων ως λογοτεχνικών που έχω διαβάσει (Στο ντιβάνι, Ο δήμιος του έρωτα) κανένα δεν ανήκει αμιγώς στη λογοτεχνία, παρότι ερωτοτροπούν μαζί της. Ωστόσο Ο δήμιος του έρωτα, χωρίς να μπορεί να θεωρηθεί ούτε εκλαϊκευτική ψυχολογία ούτε ατόφια λογοτεχνία, παραμένει ένα συναρπαστικό βιβλίο.

Οι δέκα ιστορίες που εξελίσσονται στις σελίδες του σαφώς θα μπορούσαν να αποτελέσουν υλικό για διηγήματα και είναι σαφές ότι ο συγγραφέας το γνωρίζει χωρίς να παραγνωρίζει τη γνώση που παρέχει το κύριο επάγγελμά του. Σύμφωνα με έναν από τους κριτικούς, τα περιστατικά που αναπτύσσει στις σελίδες του «είναι πιο συναρπαστικά από 98% των λογοτεχνικών κειμένων που εκδίδονται στις μέρες μας», αλλά αυτό δε συνιστά από μόνο του λογοτεχνία. Και μόνο η λέξη «περιστατικά» δείχνει αυτό που νομίζω ότι ο συγγραφέας γνωρίζει ήδη καλά: η μυθοποιημένη αφήγηση κάποιων «περιστατικών» μπορεί να προτρέψει τον αναγνώστη να εξετάσει βαθύτερα κάποια δικά του προβλήματα. Τα άγχη που απασχολούν τους δέκα αντίστοιχους θεραπευόμενους των ιστοριών είναι άγχη που συναντάμε καθημερινά: φόβος θανάτου, αποκάλυψης μυστικών, απόρριψης, γελοιοποίησης, πένθος, ενοχές. Ο έρωτας και ο θάνατος, τα μεγάλα θέματα της λογοτεχνίας γενικά και του αμερικανικού μυθιστορήματος ειδικά, εμφανίζονται ξανά και ξανά στις δέκα ψυχοθεραπείες και στις αντίστοιχες προσπάθειες αυτογνωσίας. Ο ίδιος ο Ι. Γιάλομ εμφανίζεται εμβριθής μελετητής της λογοτεχνίας και συχνά αναφέρεται σε διάφορους δημιουργούς όπως ο Κιτς, ο Γκαίτε, ο Φλομπέρ, ο Προυστ, ο Χεμινγουέι, ο Μπανκς κ.α. Αντίστοιχες όμως αναφορές κάνει και στους μεγάλους του χώρου του: Φρόιντ, Ρανκ, Ρότζερς, καθώς και σε φιλοσόφους όπως ο Νίτσε και ο Βιτγκενστάιν.

Ο Ι. Γιάλομ ξέρει να χειρίζεται πολύ καλά το ρόλο του αφηγητή. Όπως ο θεραπευτής θέλει να έχει τον έλεγχο των συνεδριών του έτσι και ο αφηγητής-πρωταγωνιστής ή και συγγραφέας-θεραπευτής Ι. Γιάλομ θέλει να έχει απόλυτο έλεγχο του κειμένου του. Πολλές φορές η αρχή των ιστοριών του είναι πρωτότυπη και παρακινεί τον αναγνώστη να «ρουφήξει» την ιστορία και συχνά το τέλος αποδεικνύεται εξίσου συναρπαστικό, χρησιμοποιώντας είτε την τεχνική του απροσδόκητου είτε το ανοιχτό τέλος. Κάποιες από τις ιστορίες αρχίζουν in media res (στη μέση των γεγονότων) και οι αναδρομές του μας επιστρέφουν στις αρχικές συνεδρίες με το συγκεκριμένο θεραπευόμενο. Επιπλέον, ο συγγραφέας-θεραπευτής γνωρίζει πολύ καλά πως η κάθε ιστορία μας παρουσιάζει μόνο μια πλευρά της ζωής του θεραπευόμενου, και μάλιστα από συγκεκριμένη οπτική γωνία, τη δική του.

Το στοιχείο όμως που ενδεχομένως ελκύει περισσότερο τον αναγνώστη δεν είναι απλώς η επιλογή των ιστοριών και η εξέλιξη του κάθε περιστατικού, αλλά η ίδια η παρουσία του συγγραφέα-αφηγητή που εξελίσσεται στο βασικό πρωταγωνιστή όλων των ιστοριών. Αυτό συμβαίνει ακόμη και όταν η πρωτοπρόσωπη αφήγηση μετατρέπεται σε κάποια σημεία σε τριτοπρόσωπη στην προσπάθεια συμπύκνωσης του παρελθόντος του συγκεκριμένου ήρωα-θεραπευόμενου, μια και μοχλός όλων των ιστοριών παραμένει πάντα το ίδιο συγγραφικό υποκείμενο.

Ο Ι.Γιάλομ χειρίζεται πολύ καλά το ρόλο του αφηγητή.

Ο ίδιος ο συγγραφέας-θεραπευτής παρουσιάζει το εύρος των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ένας ψυχίατρος, αυτοσαρκάζεται ή αυτοσυγχαίρεται και παράλληλα με τις ιστορίες των ασθενών προχωρά, εν μέρει, σε αποκαλύψεις για τον εαυτό του και απόπειρες αυτοανάλυσης. Εκφράζει κάποιες από τις κρυφές απέχθειές του (τους χοντρούς ανθρώπους, τα σκυλιά) και αποπειράται να τις εκλογικεύσει και να τις αναλύσει. Δεν αποκρύπτει την σημασία της πρώτης συνεδρίας που τον κάνει να συμπαθήσει, να αντιπαθήσει ή να θεωρήσει ότι κάποιος ασθενής του είναι παντελώς αδιάφορος και τις προσπάθειές του να ελέγξει αυτές τις εντυπώσεις. Συνιστά ειλικρίνεια στη σχέση θεραπευόμενου-θεραπευτή αλλά παραδέχεται ότι η απόλυτη ειλικρίνεια είναι συχνά από δύσκολη έως ανέφικτη. Συχνά αναφέρει τεχνικές άλλων ψυχιάτρων που χρησιμοποιεί και ο ίδιος και εν γένει δείχνει να εμπιστεύεται άλλους γιατρούς-θεραπευτές, μεταξύ των οποίων τους συμπεριφοριστές και τους υπνωτιστές. Δείχνει να συμπάσχει με τους αρρώστους του χωρίς να αφήνει να τον κυριεύσει η αντιμεταβιβαστική οδύνη. Εξηγεί τη λειτουργία της ομαδικής θεραπείας και παραπέμπει πολλούς ασθενείς του σε ομάδες. Επιλέγει να προσεγγίσει κάποιους ασθενείς με συστημική μέθοδο και χρησιμοποιεί κάθε μέθοδο –ακόμα και χειριστική- που μπορεί να αποκαλύψει πτυχές των ασθενών που οι ίδιοι επιλέγουν να αποκρύψουν. Θαυμάζει την πρόοδο θεραπευόμενων που είχε υποτιμήσει και κάνει αποκαλυπτικές επισημάνσεις για τα όνειρά τους. Ομολογεί ότι υπάρχουν φορές που παρασύρεται και αντί να ακούει πραγματικά το θεραπευόμενο της συγκεκριμένης συνεδρίας υποκύπτει σε σκέψεις για κάποιο άλλο περιστατικό. Εν τω συνόλω, στις ιστορίες του ο θεραπευτής κατεβαίνει από το βάθρο του απροσπέλαστου «κυρίαρχου του παιχνιδιού» , κατεβαίνει στο επίπεδο των υπόλοιπων θνητών με τα άγχη, τις κρυφές σκέψεις και τις σκοτεινές περιόδους, και αυτοανασυγκροτείται ως ειδικός που μπορεί να μας παράσχει χρήσιμες υπηρεσίες.

Εντέλει Ο δήμιος του έρωτα και άλλες ιστορίες ψυχοθεραπείας θα μπορούσε να θεωρηθεί χρονικό ψυχοθεραπειών, δοσμένο με εξαιρετικό τρόπο από έναν έμπειρο συγγραφέα και ψυχαναλυτή που μέσα από τις ιστορίες του επιδιώκει να βοηθήσει την προσέγγιση πολλών ζητημάτων που απασχολούν τους περισσότερους από μας. Εκεί οφείλεται και η ευρεία αναγνώριση και επιτυχία του συγγραφέα που στην ελληνική έκδοση οφείλει πολλά και στην προσεγμένη μετάφραση.

ΛΙΛΥ ΕΞΑΡΧΟΠΟΥΛΟΥ, Περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 451, Μάιος 2004, σ.57-58.

Η Ιθάκες τι σημαίνουν…

2012-01-09T01:32:00.001-08:00

Με ένα πολυαγαπημένο, πολυδιαβασμένο και… πολυαναλυμένο ποίημα-σύμβολο θα καλωσορίσω το 2012, μαζί με τις ευχές μου για αισιόδοξη, αξιοπρεπή, γαλήνια, αλλά π ά ν τ α δημιουργική χρονιά.

Η ΙΘΑΚΗ

Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,
να εύχεσαι να ‘ναι μακρύς ο δρόμος,
γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι,
τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις,
αν μέν’ η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή
συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,
αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου,
αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.

Να εύχεσαι να ‘ναι μακρύς ο δρόμος.
Πολλά τα καλοκαιρινά πρωιά να είναι
που με τι ευχαρίστησι, με τι χαρά
θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους•
να σταματήσεις σ’ εμπορεία Φοινικικά,
και τες καλές πραγμάτειες ν’ αποκτήσεις,
σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κ’ έβενους,
και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής,
όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά•
σε πόλεις Aιγυπτιακές πολλές να πας,
να μάθεις και να μάθεις απ’ τους σπουδασμένους.

Πάντα στον νου σου νάχεις την Ιθάκη.
Το φθάσιμον εκεί είν’ ο προορισμός σου.
Aλλά μη βιάζεις το ταξείδι διόλου.
Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει•
και γέρος πια ν’ αράξεις στο νησί,
πλούσιος με όσα κέρδισες στον δρόμο,
μη προσδοκώντας πλούτη να σε δώσει η Ιθάκη.

Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι.
Χωρίς αυτήν δεν θα ‘βγαινες στον δρόμο.
Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.

Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε.
Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα,
ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκες τι σημαίνουν.

Ροδόλφος, το κοκκινομύτικο ελάφι

2011-12-28T06:11:00.000-08:00

Στο παρακάτω παραμύθι ο Ρούντολφ έχει αποδοθεί από την μεταφράστρια στα ελληνικά ως «Ροδόλφος». Επίσης, ελαφρώς διαφορετικά είναι και τα ονόματα των υπόλοιπων τάρανδων, που στα πιο πολλά βιβλία που έχουμε παρουσιάζονται ως εξής: Ντάσερ, Ντάνσερ, Πράνσεν, Βίξεν, Κόμετ, Κιούπιντ, Ντόνερ και Μπλίτζεν. Το…ελαφάκι της φωτογραφίας είναι η Παναγιώτα Χρυσοβαλάντω (πριν πέσει και κάνει μια καρουμπαλάρα να και ένα κατάμαυρο ματάκι : ( ).

Κάποτε στην παιχνιδούπολη, στο Βόρειο Πόλο, ζούσε ένα ελάφι που το έλεγαν Ροδόλφο. Εκεί ζούσαν και άλλα ελάφια, που είχαν όμορφα, υπερήφαν κέρατα΄ ο Ροδόλφος όμως είχε μια μεγάλη, λαμπερή, κόκκινη μύτη. Ήταν τόσο κόκκινη, που έλαμπε μέσα στο σκοτάδι.
«Φτωχέ, Ροδόλφε, πόσο θα ήθελες και εσύ να είσαι σαν τα άλλα ελάφια, να έχεις όμορφα υπερήφανα κέρατα και να μην έχεις τόσο λαμπερή μύτη», του έλεγαν τα άλλα ελάφια και πολλές φορές έκαναν γούστο μαζί του.
Άλλοτε πάλι το πείραζαν λέγοντάς του: «Ροδόλφε, κοκκινομύτικο ελάφι». Τότε δάκρυα κυλούσαν στου Ροδόλφου τη μεγάλη κόκκινη μύτη. Μερικές φορές μάλιστα έκαναν κύκλο γύρω από τον Ροδόλφο και του τραγουδούσαν: «Κόκκινη μύτη, κόκκινη μύτη, μια αστεία φάτσα/μεγάλη σαν μήλο και δυο φορές λαμπερή».
Άλλοτε πάλι του πετούσαν χιονόμπαλες και τον σκέπαζαν με το λευκό αφράτο χιόνι.
Όλα τα άλλα ελάφια έπαιζαν διάφορα παιχνίδια ανάμεσα στα δέντρα ή γλιστρούσαν κάνοντας τούμπες πάνω στο χιόνι, και ποτέ δεν φώναζαν και το Ροδόλφο να παίξει μαζί τους. Αυτός πάλι καθόταν πίσω από τα έλατα και τους παρακολουθούσε.
Ήταν τόσο μόνος! Δεν μπορούσε ούτε κρυφτό να παίξει με τα λαγουδάκια, γιατί η λαμπερή του μύτη πάντοτε τον φανέρωνε.
Πριν από την παραμονή των Χριστουγέννων οι νάνοι, οι βοηθοί του Άι-Βασίλη, κάρφωσαν μια πινακίδα στην πόρτα της παιχνιδούπολης. Η πινακίδα έλεγε: «Η ώρα της επιλογής έφτασε. Όλα τα ελάφια πρέπει να συγκεντρωθούν στο λιβάδι στις οκτώ η ώρα. Ο Άι-Βασίλης θα επιλέξει τα ζεύγη των ελαφιών που θα οδηγήσουν το έλκηθρό του και θα μεταφέρουν τα δώρα σ΄ όλα τα παιδιά της γης».
Τα ελάφια, όταν διάβασαν τα νέα, χόρευαν από τη χαρά τους, πηδούσαν και τίναζαν το χιόνι με τα πόδια τους. Κάθε ελάφι ευχόταν να είναι ένα από αυτά που θα επέλεγε ο Άι-Βασίλης, για να σύρει το έλκηθρό του. Αυτή ήταν η μεγαλύτερη τιμή που μπορούσε να έχει ένα ελάφι. Ο Ροδόλφος όμως αναστέναξε΄ ντρεπόταν τον Άι-Βασίλη, που θα έβλεπε τη λαμπερή κόκκινη μύτη του.
Έτσι, στις οκτώ η ώρα, όταν τα άλλα ελάφια άρχισαν να πηγαίνουν στο λιβάδι, αυτός πήγε και κρύφτηκε μέσα σε ένα μπαούλο παιχνιδιών που είχαν κατασκευάσει οι νάνοι, οι βοηθοί του Άι-Βασίλη. Έτσι, κανένας δε θα μπορούσε να τον βρει εκεί μέσα.
Στο λιβάδι μαζεύτηκαν όλα τα ελάφια της παιχνιδούπολης εκτός από τον Ροδόλφο΄ στάθηκαν σε μια γραμμή και ο Άι-Βασίλης θα έκανε την επιλογή του.
Ο Άι-Βασίλης θα επέλεγε τα γρηγορότερα, τα δυνατότερα και καλύτερα ελάφια.
«Νομίζω πως ο Ντάσερ θα είναι καλό, είναι το μεγαλύτερο ελάφι», είπε ο Άι-Βασίλης.
«Ντάσερ», έγραψε ο νάνος, ο βοηθό του Άι-Βασίλη, στο μεγάλο βιβλίο.
«Ο Μπίρης είναι το δυνατότερο ελάφι», είπε ο Άι-Βασίλης τραβώντας τα γένια του.
«Μπίρης», έγραψε ο νάνος.
«Ω!Ω!», συνέχισε ο Άι-Βασίλης, «εδώ είναι ο Πίρης κι ο Βίξεν. Αυτά κάνουν τα απαλότερα πηδήματα πάνω απ΄ τις σκεπές των σπιτιών. Ο Κόμης είναι το σταθερότερο κι ο Κιούπιν είναι το γρηγορότερο. Τα διαλέγω», είπε ο Άι-Βασίλης.
«Τέλος, επιλέγω τον Ρούντη και τον Φούγκη, που είναι τα καλύτερα για να ελίσσονται πάνω απ΄ τις κορφές των δέντρων και τα καλώδια του ηλεκτρικού».
Τα ελάφια που επιλέχθηκαν ήταν τόσο χαρούμενα, έτριβαν τις μύτες τους, χοροπηδούσαν και τσούγκριζαν τα κέρατά τους.
Στα ελάφια που δεν επιλέχθηκαν έδωσαν κάτι άλλο να κάνουν, π.χ. να δοκιμάσουν τα παιχνίδια ή να περιποιηθούν τα μικρά χριστουγεννιάτικα γατάκια. Το μόνο ελάφι που έμεινε χωρίς να προσφέρει τίποτε στη μεγάλη αυτή γιορτή ήταν ο Ροδόλφος. Ήθελε πολύ να βοηθήσει, αλλά ήξερε πως θα γελούσαν μαζί του, κι έτσι έμενε κρυμμένος στο μπαούλο των παιχνιδιών.
Επιτέλους, έφτασε η παραμονή των Χριστουγέννων.
Ο Άι-Βασίλης με τους βοηθούς του, τους νάνους, ήταν πολύ απασχολημένος φορτώνοντας το έλκηθρο.
Ο Ροδόλφος δεν άντεξε άλλο εκεί μέσα στο μπαούλο. «Δε με νοιάζει, ας γελάσουν μαζί μου», σκέφτηκε. «Θέλω κι εγώ να βοηθήσω».
Έτσι, πετάχτηκε έξω από το μπαούλο.
«Το βρήκα! Θα κουβαλάω έναν κουβά με κρύο δροσερό νερό στα ελάφια της ομάδας που θα σύρουν το έλκηθρο΄ οπωσδήποτε θα διψάσουν στο μακρινό τους ταξίδι», είπε.
Η νύχτα ήταν πολύ παγερή και τρομερή ομίχλη σκέπαζε όλη τη γη. Η ομάδα των ελαφιών προσπαθούσε να ετοιμαστεί, να δέσει τα κουδουνάκια το ένα του άλλου και να ζέψουν το έλκηθρο.
Ο Άι-Βασίλης με τους βοηθούς του φόρτωνε τα πακέτα και επίμονα αναζητούσε να βρει τον κατάλογο με τα ονόματα των παιδιών στα οποία θα άφηνε τα δώρα.
«Δεν μπορώ να βρω τον κατάλογο με τα ονόματα μέσα σ΄ αυτήν την ομίχλη», φώναξε εκνευρισμένος.
Αυτήν ακριβώς τη στιγμή ένα λαμπερό φως φώτισε πάνω στο χιόνι.
«Επιτέλους, να ένα φανάρι που θα με φωτίσει να βρω τον κατάλογο. Να τον! Τον βρήκα κιόλας! Α, πρέπει να πάρω αυτό το φανάρι μαζί μου΄ θα μου χρειαστεί στο ταξίδι μου. Ποιος έφερε αυτό το υπέροχο φανάρι; Τώρα θα μπορώ να βλέπω τέλεια!», είπε ευχαριστημένο ο Άι-Βασίλης.
«Δεν είναι φανάρι», είπε ο Ροδόλφος τρέμοντας από αγωνία. «Το φως έρχεται από μένα… από τη μύτη μου».
«Ροδόλφε, κοκκινομύτικο ελάφι!», είπε ο Άι-Βασίλης, «σίγουρα είμαι πολύ τυχερός που σε βρήκα. Το φως σου θα οδηγήσει το άρμα μου απόψε. Σε διορίζω αρχηγό της ομάδας΄ είσαι το καλύτερο ελάφι σ΄ όλη τη γη».
Ο Ροδόλφος σήκωσε το κεφάλι του ψηλά και ορθώθηκε υπερήφανος μπροστά στην ομάδα.
Όλα τα άλλα ελάφια υποκλίθηκαν μπροστά του.
Ο Ντάσερ κι ο Μπίρης βοήθησαν τον Ροδόλφο να ετοιμαστεί.
Έτσι, ξεκίνησαν για το μεγάλο ταξίδι. Περνούσαν από πόλη σε πόλη, ανάμεσα στα σύννεφα, πάνω στα σπίτια. Το φως του Ροδόλφου τους έδειχνε το δρόμο.
Ο Άι-Βασίλης και οι βοηθοί του, οι νάνοι, πετούσαν σ΄ αυτή την ομιχλώδη χριστουγεννιάτικη νύχτα. Οδηγός σε όλη την πομπή ήταν ο Ροδόλφος, το κοκκινομύτικο ελάφι.
Έτσι, όταν βλέπετε ένα αχνό φως στον ουρανό τη νύχτα των Χριστουγέννων, να είστε σίγουροι ότι αυτό είναι ο Ροδόλφος, το κοκκινομύτικο ελάφι.

Barbara Shook-Hajen (μετάφραση Αγγελική Νιάρχου)

Μυρτιώτισσα:μια παρουσίαση από τον Γιώργο Μπαλούρδο

2011-12-27T06:04:00.000-08:00

Η Μυρτιώτισσα είναι η πρώτη Ελληνίδα ποιήτρια που διάβασα. Ήμουν παιδί όταν πρωτάκουσα να απαγγέλουν ποιήματά της και δεν άργησε να τροφοδοτήσει με τους στίχους της τα όνειρά μου. Ο πολυτάραχος βίος της υπήρξε ένας αινιγματικός μύθος για μένα. Περνώντας τα χρόνια, αυτή η παρ΄ ολίγον «συναυτοκτονούσα» με τον Κωστή Παλαμά εξακολουθούσε να με γοητεύει.
Η Πολυδούρη προσδέθηκε στο καρυωτακικό καράβι και έτσι μας παραδόθηκε. Κάτι που μεγέθυνε την τραγικότητα του λόγου της, πολύ πριν η ίδια διαμορφώσει τον δικό της μύθο.
Η Μυρτιώτισσα δεν θέλησε να προσδεθεί στο μαβιλικό άρμα, παρά τον σφοδρό έρωτά της για τον ποιητή. Ούτε αργότερα φιλοδόξησε να παραμείνει κάτω από τη βαριά παλαμική σκιά. Έμεινε μεταφυσικά άστεγη. Με συνέπεια, την απουσία μιας σαφούς ιδεολογικής παρουσίας, τη σύγχυση πολλές φορές των κατευθύνσεών της, την έλλειψη ενός αισθητικού «κριτηρίου» και την περιχαράκωση σε μια εκφραστική ποιητική εαυτογραφία.
Ο ποιητικός λόγος της Μυρτιώτισσας έλαμψε σε μία εποχή που η Ελλάδα θρηνούσε τη διάψευση των εθνικών της ελπίδων. Και η θητεία της παλαμικής μεγαλοσύνης έδυε μαζί με την εποχή που την εξέφραζε.
Ελάχιστοι είχαν κατορθώσει να παρακολουθήσουν ή να μπολιαστούν από τα νέα ρεύματα και τις μοντέρνες τεχνοτροπίες που βρίσκονταν σε εξέλιξη, στην ευρωπαϊκή επικράτεια. Η Ελλάδα βάλτωνε στην απραξία των στρατιωτικών κινημάτων.
Αν όμως κάθε δημιουργός αντιπροσωπεύει και ένα επίπεδο προσωπικών εμπειριών, τότε η νέα ποιητική διάθεση, η προβολή του διονυσιακού στοιχείου και η όλη περιπέτεια της ψυχής που κόμισε στον γυναικείο ποιητικό λόγο η Μυρτιώτισσα, είναι χαρακτηριστική και αξιοπρόσεκτη. Πέρα από τις όποιες στιχουργικές της ατημέλειες και φραστικές της μονοτονίες. Παρά το ότι ιχνηλατεί καταστάσεις και συναισθήματα πολύ προσωπικά, και λιγότερο μας προτείνει ένα νέο ποιητικό όραμα.
Μέχρι την εποχή της η όποια γυναικεία ποιητική πνοή εκφυλίζεται μέσα σ΄ έναν ομιχλώδη ιδανισμό. Η φωνή των ποιητριών ήταν μάλλον εκμυστηρευτική παρά δηλωτική. Η Μυρτιώτισσα είναι η πρώτη που με το έργο της, και ίσως περισσότερο με την προσωπική της παρουσία, υπονόμευσε την ερμηνευτική δυσπιστία, όχι μόνο των ίδιων των γυναικών αλλά και των ανδρών δημιουργών. Είναι η πρώτη που ψηλάφησε συνειδητά τη γυναικεία ετερότητα.
Προηγήθηκαν βέβαια οι ισχνές απόπειρες μιας πιο ελεύθερης έκφρασης, από την Ευφροσύνη Σαμαρτζίδου, την Αιμιλία Κούρτελη-Δάφνη και τη Μαρίκα Πίπιζα, αλλά έμειναν μετέωρες ή ξεχάστηκαν πολύ σύντομα κάτω από την πίεση των πολιτικών γεγονότων και των κοινωνικών διεργασιών στο εσωτερικό της ελληνικής επικράτειας. Πολύ αργότερα, η ακούραστη προσπάθεια της Αθηνάς Ταρσούλη θα ξαναφερει στην πνευματική επιφάνεια τις σημαντικές ή λιγότερο σπουδαίες γυναικείες αυτές φωνές, που άνοιξαν το δρόμο. Έστω και αν η γλωσσική τους δυναμική, η θεματολογική τους πρόταση, και η οραματική τους προοπτική δε μας συγκινεί ή μας αφήνει αδιάφορους σήμερα.
Η Μυρτιώτισσα είναι εκείνη που καταργεί την παράδοση που θέλει τον γυναικείο ποιητικό λόγο, και ιδιαίτερα τον ερωτικό, να παραμένει πάντα στο ασφαλές πεδίο του μύθου και της αχλύς του. Ενστικτωδώς αντιβυρωνική, λάτρευσε την ομορφιά του κορμιού, τη χαρά των αισθήσεων, το αρχέγονο πάθος, την παγανιστική διάθεση της ζωής. Υπήρξε μία βιταλίστρια τραγουδοποιός.
Η σεξουαλική αμεσότητα του λόγου, η ηδονιστική ατμόσφαιρα, η λεκτική ευθύτητα, η φραστική τολμηρότητα, η μη απόκρυψη των ενδόμυχων ερωτικών επιθυμιών και το απροσχημάτιστο ύφος, αν και δεν αποκλείονταν, ωστόσο δεν υιοθετούνταν, ακόμη και από τις πιο «προχωρημένες» κοινωνικά γυναικείες μορφές. Ακόμη και από αυτές που κατ΄ ευφημισμό ονόμαζαν Σαπφιάζουσες.
Η Μυρτιώτισσα μιλά απροκάλυπτα για τη γυναικεία ομοφυλοφιλία, χωρίς ενδοιασμούς ή σεμνοτυφία. Πηγή της ποίησής της είναι η ζωή και όχι η πνευματική της ανάμνηση. Δημιουργεί μια ποίηση που θα την ονομάζαμε θηλυκόψυχη.
Πρώτη αυτή χαρτογραφεί ξεκάθαρα πλέον τις σχέσεις ερωτισμού και ποίησης. Θα λέγαμε, ηδονισμού και ποιητικής έκφρασης. Υιοθετεί έναν ερωτικό λόγο που αποτελεί κατά κάποιον τρόπο άμεση επίθεση στην καθιερωμένη και εθιμικά πάγια ανδρική αντίληψη. Είναι εκείνη που με την τολμηρή στάση της επαναπροσδιόρισε και συνέδεσε τα προβλήματα των δύο φύλων. Ο γυναικείος ερωτισμός στέκεται ισότιμα απέναντι στον ανδρικό. Στο έργο της συναντάμε το συγκερασμό του ρομαντικού παραδοσιακού πνεύματος με την ελευθεριάζουσα ορμή του καιρού της.
Εισάγει στην ποίησή της έναν φυσιολατρικό ερωτικό παγανισμό. Το δάσος, το δέντρο, η εξοχή, το τοπίο γενικότερα δεν αποτελούν απλό θεματογραφικό φόντο, ένα βουκολικό περίγραμμα μιας αστικής ματιάς. Δεν είναι απαραίτητο κάδρο για να στηθεί η ποιητική σύλληψη. Η φύση είναι υφαντουργός και κομμώτρια των ανθρώπινων συναισθημάτων, προϋπόθεση της εσωτερικής της ευτυχίας, του δικού της αγώνα για την ανεξαρτησία. Συνδημιουργός του προσδοκώμενου αισθητικού αποτελέσματος, της συναισθηματικής φόρτισης. Μια ανάλυση όμως φροϋδική, θα μας οδηγούσε σε άλλα μονοπάτια.
Υπάρχουν δεκάδες εικόνες στο έργο της και αρκετές μεμονωμένες ποιητικές συνθέσεις που αποτελούν για την εποχή της, την τάξη της και τα κοινωνικά δεδομένα, μια πράξη ρωμαλέας αντίστασης. Κάθε στιγμή της ψυχικής πορείας της, κάθε εσωτερική της αντινομία έχει μία αντίστοιχη στιχουργική εκφραστική τυπολογία.
Εύκολα ξεχωρίζουμε ότι έγραφε σχεδόν πάντα με μιαν παθιασμένη γρηγοράδα, πέφτοντας πολλές φορές στην άρρυθμη πεζολογία, από την οποία τη διέσωζε η τολμηρότητα της έμπνευσης και το θάρρος της απεικόνισης. Η αυθορμησία ήταν μάλλον κοινή ιδιότητα της ζωής και του έργου της. Από δομικής άποψης, χρησιμοποιεί τον γνωστό ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο της παράδοσης, με τον μονότονο ρυθμό του, την ελεγχόμενη έντασή του, την στιλιζαρισμένη φόρμα του, την απλή κατάταξη των προτάσεών του, την απτή στιχουργική του νοητική πυκνότητα. Λέξεις, εικόνες, καταστάσεις, ρυθμοί, φράσεις, νοήματα, επαναλαμβάνονται άλλοτε με ευχάριστη άνεση και άλλοτε μονότονα. Ορισμένες φορές ο ποιητικός της λόγος, πέρα από τη νοηματική του απτότητα, ακούγεται σαν ένα άκεφο ομοιότονο γουργούρισμα. Το λεξιλόγιό της είναι προσδιορίσιμο, η γλώσσα είναι η καθομιλουμένη, στρωτή δημοτική. Το βάρος πέφτει περισσότερο στη λειτουργία της ομοιοκαταληξίας. Μια λειτουργική ομοιοκαταληξία, που αφήνει να διαφανεί η ηχητική ομοιότητα των εικόνων, η δυναμικότητα της σύνθεσης, το εκφραστικό τόλμημα, και η οποία λειτουργεί εξισορροπητικά στη μεταξύ τους σχέση.
Στη Μυρτιώτισσα οι λέξεις είναι εκείνες που υπηρετούν την ιδέα, τη σκέψη του δημιουργού, όχι το αντίθετο. Τα ποιητικά της οράματα, οι αξιολογικές της προτάσεις, οι μεταφορές της, οι παρομοιώσεις της, οι σύντομες ή μεγάλες εικονογραφικές συνθέσεις της, είναι συνήθως απλές και επαναλαμβάνονται σε όλες τις συλλογές της. Η ποιήτρια δεν πειραματίζεται, δεν δοκιμάζει άλλες φόρμες, δεν επιδιώκει να ξεφύγει από τη συγκεκριμένη θεματογραφία που έχει από την αρχή της εμφανίσεώς της επιλέξει. Η τεχνική της συνίσταται συνήθως στη χρησιμοποίηση εύηχων μεταφορών, ρυθμικών μοτίβων και τολμηρών εικόνων. Ο εξομολογητικός αισθησιακός τόνος ρέπει ενίοτε προς τη μελαγχολία, το άγχος, τη θλίψη, την ανία, την απελπισία, την συνειδητοποίηση του ατελέσφορου των προθέσεών της.
Το λάθος της Μυρτιώτισσας είναι ότι θέλησε να «σταματήσει» το χρόνο, με ό, τι αυτό συνεπάγεται. Υπερεκτίμησε τις δυνάμεις της, εγκλωβίστηκε στη γυναικεία της φιλαρέσκεια, συγκλονίστηκε από την αδιαμφισβήτητη ομορφιά της, θαμπώθηκε από το θαυμασμό του περίγυρου και αρνήθηκε το μεγαλύτερο διάστημα της ζωής της να αποπαγιδευτεί από τον ίδιο της τον εαυτό. Δεν ενδιαφέρθηκε για τις κοσμογονικές αλλαγές που συντελούνταν γύρω της, έμεινε απαθής στα ιστορικά γεγονότα της εποχής της, έμεινε πάντα απόμακρη από τα κοινά. Η θεματολογία της δεν επεκτάθηκε πέρα από τα όρια των πρώτων ποιητικών της συνθέσεων, αν και συμπληρώθηκε σποραδικά από τα διάφορα θλιβερά συμβάντα της προσωπικής της ζωής.
Στις δύο τελευταίες ποιητικές συλλογές της, παρ΄ ότι κάποιοι σκόρπιοι στίχοι της αναδίνουν το άρωμα της πρώτης της φρεσκάδας, συναντάμε μια πνευματική κόπωση, μάλλον και σωματική, παρά τις λυρικές αναλαμπές των ποιημάτων εκείνων που αναφέρονται στο θάνατο του γιού της ή της μητέρας της. Η ποιητική της ανάσα είναι πιο αργή, ο τόνος της χαμηλότερος, παρ΄ ότι εσωτερικότερος, το ύφος της πιο λυγρό, περισσότερο απαισιόδοξο. Η μοναξιά, ο θάνατος, οι αρρώστιες, οι στερήσεις την έχουν περικυκλώσει. Η σφριγηλότητα του σώματος έχει παρέλθει, η θαλερότητα των αισθήσεων έχει παραχωρήσει τη θέση της σε μια στωική στάση ζωής, σε μια νοσταλγική αναπόληση. Η θηλυκή ερωτική θεματογραφία την οποία τόσο φλογερά διακόνισε η ποιήτρια, ολοκλήρωσε τον κύκλο της.
Αρνούμενη να φυγαδευτεί από τον «κόσμο του παλιού καλού καιρού», πλούσια σε ερωτικές αναμνήσεις και σωματικές αισθήσεις, περιχαρακώθηκε στην προσωπική της Μεγάλη ερωτική Ιδέα και αυτή υπηρέτησε μέχρι το τέλος της ζωής της, με αυτάπάρνηση και παρρησία.
Επέλεξε να τελειώσει τη ζωή της συντροφιά με τη λιτανεία των δικών της ερωτικών φαντασμάτων.

Μυρτιώτισσα, Μια παρουσίαση από τον Γιώργο Μπαλούρδο, εκδόσεις Γαβριηλίδης, εκ νέου, Αθήνα 2002.

Από το βιογραφικό της ποιήτριας στο ίδιο βιβλίο κρατάω και μεταφέρω τις εξής ενδιαφέρουσες πληροφορίες:
-Το πραγματικό της όνομα ήταν Θεώνη Δρακοπούλου.
-Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη(η ημερομηνία είναι αβέβαιη, 1885, 1883 ή 1881), από επιφανή οικογένεια.
-Δεν ενδιαφερόταν για το σχολείο, αλλά για την ποίηση και το θέατρο (πρωταγωνίστησε σε διάφορες ερασιτεχνικές και επαγγελματικές παραστάσεις).
-Ο Νίκος Καζαντζάκης την αποκάλεσε «σταυρωμένη ποιήτρια της αγάπης».
-Στην προσωπική της ζωή δεν στάθηκε πολύ τυχερή. Παντρεύτηκε έπειτα από πίεση των δικών της τον εξάδελφό της Σπύρο Παππά. Η αποτυχημένη συμβίωση (στο μεταξύ γέννησε τον γιό της Γιώργο, μετέπειτα ηθοποιό) την οδηγεί να εγκαταλείψει τον σύζυγό της.
-Μετά από λίγα χρόνια ερωτεύεται παράφορα τον ποιητή Λορέντζο Μαβίλη. Θάνατος του ποιητή και δεύτερη προσωπική αποτυχία.
-Καθοριστική συνάντηση και συναναστροφή με τον Κωστή Παλαμά
-Ακολουθούν αρκετές ποιητικές συλλογές και βραβεύσεις
-Πεθαίνει το 1968.

Για την Μυρτιώτισσα μπορείτε επίσης να δείτε εδώ:
http://k-m-autobiographies.blogspot.com/2009/03/71.html
http://www.peri-grafis.com/ergo.php?id=374
http://www.poiein.gr/archives/5827/index.html
και σε πολλά άλλα sites.

Σ΄ αγαπώ

2011-12-26T09:00:00.000-08:00

Σ’ αγαπώ΄δεν μπορώ
τίποτ’ άλλο να πω
πιο βαθύ, πιο απλό
πιο μεγάλο!

Μπρος στα πόδια σου
εδώ
με λαχτάρα σκορπώ
τον πολύφυλλο ανθό
της ζωής μου

Ω μελίσσι μου, πιες
απ’ αυτόν τις γλυκές
τις αγνές ευωδιές
της ψυχής μου!

Τα δυο χέρια μου, να!
σ΄ τα προσφέρω δετά
για να γείρεις γλυκά
το κεφάλι

κι η καρδιά μου σκιρτά
κι όλη ζήλια ζητά
να σου γίνει ως αυτά
προσκεφάλι!

Και για στρώμα, Καλέ,
πάρε όλην εμέ,
σβήστ΄ τη φλόγα σ΄ εμέ
της φωτιάς σου,

ενώ δίπλα σου εγώ
τη ζωή θ΄ αγρικώ
να κυλάει στο ρυθμό
της καρδιάς σου…

Σ’ αγαπώ΄ τι μπορώ,
ακριβέ, να σου πω
πιο βαθύ, πιο απλό
πιο μεγάλο;

ΜΥΡΤΙΩΤΙΣΣΑ

Η γαλοπούλα του θαύματος

2011-12-24T06:50:00.001-08:00

Ο μακαρίτης ο παππούς μου είχε δύο χάρες. Ήτανε θρήσκος και φαγάς.
-Καλό φαγί και καλή ψυχή, παιδιά μου…, μας έλεγε συχνά.
Έτσι μπορεί να εξηγηθεί ίσως και η μικρή ιστορία που θα σας διηγηθώ.
Είχαμε καθίσει μια χρονιά να φάμε στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Με την ώρα ήρθε απ΄ το φούρνο και η γαλοπούλα. Την έφεραν με το ταψί στο τραπέζι, να την καμαρώσουμε, και να την κομματιάσει ο παππούς, όπως συνήθιζε πάντα. Ο παππούς σηκώθηκε από τη θέση του, ανασήκωσε τα μανίκια του, τρόχισε το ένα μαχαίρι με το άλλο και, λέγοντάς μας «και του χρόνου», άρχισε να κόβει.
Μόλις όμως έχωσε το μαχαίρι στο στήθος της γαλοπούλας για να τη χωρίσει, χύθηκαν από μέσα τα ελέη του Θεού και μοσχοβόλησε ο τόπος. Ένα πλούσιο γέμισμα από καλοψημένο κιμά, κάστανα, σταφίδες, κουκουνάρια και όλα τα καλά.
-Καλέ, τούτη δεν είναι η δική μας γαλοπούλα…, φώναξε η μητέρα μου. Κάτι λάθος θα γινε στο φούρνο. Η δική μας γαλοπούλα δεν ήτανε γεμιστή.
Όλοι κοιτάζαμε με το στόμα ανοιχτό. Πώς βρέθηκε άξαφνα η παραγεμισμένη γαλοπούλα; Ο παππούς μονάχα εξακολουθούσε να κόβει –ήταν μάστορης σ΄ αυτή τη δουλειά- χωρίς να βγάζει λέξη.
-Τι κάνεις, χριστιανέ μου, του είπε η μητέρα μου. Την ξένη γαλοπούλα κομματιάζεις; Άστηνε! Θα ρθουνε να τη γυρέψουνε οι άνθρωποι. θα τη δώσουμε, να πάρουμε πίσω τη δική μας.
Ο παππούς εξακολουθούσε να κόβει.
-Σώπα…, της είπε. Δεν ξέρεις εσύ. Η γαλοπούλα είναι δική μας.
Η μητέρα μου στεναχωρήθηκε.
-Μα πως είναι δική μας, χριστιανέ μου, αφού η δική μας ήτανε σκέτη κι αυτή είναι παραγεμιστή;
Ο παππούς δίχως να σταματήσει καθόλου –τώρα χώριζε τις φτερούγες και τα πόδια- της αποκρίθηκε:
-Την παραγέμισε ο Χριστός.
Γελάσαμε όλοι για το αστείο. Μονάχα ο παππούς δε γέλασε. Αυτός δεν αστειευότανε καθόλου.
-Ο Χριστός;, έκανε η μητέρα μου. Ο Χριστός την παραγέμισε; Ας…κάνω το σταυρό μου.
-Μάλιστα, ο Χριστός…, ξαναείπε ο παππούς. Τις γαλοπούλες των καλών ανθρώπων τις παραγεμίζει ο Χριστός. Μα που καταλαβαίνετε εσείς από τέτοια; Σας λείπει βλέπεις η πίστη. Άπιστη γενεά!
Σιγά-σιγά πιστέψαμε κι εμείς το θαύμα. Κι αρχίσαμε να τρώμε τη γαλοπούλα του θαύματος. Τέτοια γαλοπούλα, αλήθεια, δεν είχαμε ξαναφάει. Σωστό γλύκισμα.
Δεν είχαμε αποφάει, καλά-καλά, και χτυπάει δυνατά η πόρτα. Η υπηρέτρια έτρεξε ν΄ ανοίξει. Ακούσαμε ζωηρές ομιλίες στην εμπατή. Σε λίγο μπήκε μέσα στην τραπεζαρία η υπηρέτρια αλαφιασμένη. Μονάχα ο παππούς εξακολουθούσε να ξεκοκκαλιάζει τη φτερούγα του, δίχως να γνοιαστεί καθόλου.
-Τη γαλοπούλα γυρεύουν, κυρία…, είπε η υπηρέτρια. Λάθος, λέει, έγινε στο φούρνο. Η γαλοπούλα ήτανε δική τους. Μας φέρανε τη δική μας να πάρουνε την άλλη…
Βουβαθήκαμε όλοι. Ο παππούς, ξέγνοιαστος πάντα, έγνεψε στη μητέρα μου.
-Αφήστε με να κάνω εγώ καλά…, είπε. Μην ανακατευθείτε καθόλου.
Και πετάχτηκε στην εμπατή. Σε λίγο τον ακούσαμε να μιλάει με τους ανθρώπους, που είχαν έρθει να πάρουν τη γαλοπούλα τους.
-Η γαλοπούλα είναι δική μας, τους έλεγε. Τι γυρεύετε;
-Η δική σας ήτανε σκέτη…, του λέγανε εκείνοι. Να τηνε. Αυτή που πήρατε είναι δική μας.
-Λάθος κάνετε, φώναξε ο παππούς. Αυτή που κρατάτε είναι η δική σας. Πάρτε την και φευγάτε. Μη μας σκοτίζετε, μέρα που είναι.
Οι άλλοι είχανε θυμώσει, φαίνεται.
-Τι λες, μπάρμπα; Κοροϊδεύεις; ! Γεμιστή γαλοπούλα είχατε στείλει τουλόγου σας στο φούρνο;
-Όχι, σκέτη. Δεν μπορώ να το πω ψέμα…, τους έλεγε ο παππούς. Σκέτη τη στείλαμε.
-Καλά, που το λες, μπάρμπα. Αφού τη στείλατε λοιπόν σκέτη πως βρέθηκε παραγεμιστή;
Ο παππούς δεν τα χασε.
-Τη γέμισε ο Χριστός…, τους είπε.
-Καλά! Τη δική σας τη γέμισε ο Χριστός. Και η δική μας, που τη στείλαμε παραγεμιστή, πώς βρέθηκε άδεια;
Ο παππούς δεν ήτανε από τους ανθρώπους που σαστίζουν εύκολα.
-Τι να σας πω, παιδιά μου; Ξέρω κι εγώ; Ο Χριστός θα την άδειασε. Ποιος ξέρει τι αμαρτίες θα χετε…
Δεν ακούσαμε πια τίποτε. Ακούσαμε μόνο την πόρτα που έκλεισε. Ο παππούς τους είχε καταφέρει, φαίνεται, να πιστέψουν κι οι ίδιοι πως ο Χριστός τους είχε αδειάσει τη γαλοπούλα τους. Ο παππούς ξαναμπήκε στην τραπεζαρία.
-Πάνε, φύγανε…, είπε. Κατάλαβαν κι αυτοί το άδικό τους. Αμ εδώ είναι χειροπιαστό πράμα, παιδί μου. Θαύμα ολοφάνερο.
Και ο παππούς, που ήτανε και θρήσκος και φαγάς, ξανακάθισε να αποτελειώσει τη φτερούγα του.
-Μεγάλα και θαυμαστά τα έργα σου, Κύριε.

Παύλος Νιρβάνας, Μικρές ιστορίες

Άσπρες χιονονιφάδες χορεύουν στον ουρανό…

2011-12-22T06:17:00.000-08:00

Αυτήν την χιονισμένη εικόνα αντικρίσαμε σήμερα το πρωί μόλις ξυπνήσαμε… Και τώρα που γράφω χαζεύω από το παράθυρο και χιονίζει ασταμάτητα. Καιρός ήταν να δούμε μια… άσπρη μέρα, να συμπληρωθεί η χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα, να ολοκληρωθεί το χριστουγεννιάτικο σκηνικό (κι η Παναγιώτα με τον μπαμπά της έχουν άγχος που θα προσγειώσει το έλκηθρό του ο Άγιος Βασίλης…). Βέβαια με την τιμή του πετρελαίου στα ύψη όπου βρίσκεται δεν ξέρω κατά πόσο είναι ευχάριστο να ζεις στην χιονισμένη, παγωμένη, αλλά γραφικά όμορφη αυτές τις μέρες (και εν όψει των φωτιών) Φλώρινας…Και ειδικά όταν επί τρία συνεχόμενα χρόνια είσαι άνεργος…Τελοσπάντων. Δε θα γκρινάξω άλλο μέρες που είναι. Καλή καρδιά…Αυτό έχει σημασία…

Το βιβλίο των δικών σου Χριστουγέννων

2011-12-21T06:09:00.000-08:00

Σήμερα θέλω να μοιραστώ μαζί σας ένα όμορφο βιβλίο, που μου χάρισε πέρυσι τα Χριστούγεννα ο Φάνης. Εντάσσεται στην παιδική λογοτεχνία, όμως για μένα είναι κάτι παραπάνω, ένα πολύτιμο δώρο και για μικρούς και για μεγάλους…

Το κείμενο είναι τόσο απλό, παράλληλα όμως τόσο τρυφερό, γλυκό και συγκινητικό το μήνυμά του…Κι η εικονογράφηση δεν είναι η συνηθισμένη παιδική χαρούμενη πολύχρωμη εικονογράφηση, αλλά ένα κλικ πιο πάνω… Μακάρι να μπορούσα να το χάριζα σε όλους όσους γνώριζα…

Απόσπασμα από το βιβλίο:
Υπήρχε ένα χριστουγεννιάτικο βιβλίο που οι σελίδες του δεν ήταν στολισμένες με πολύχρωμα φωτάκια.
Στην πρώτη του σελίδα όμως κάποιος είχε ανάψει ένα μικρό κεράκι.
Κι αυτό ήταν αρκετό για να το διαβάσεις…
Υπήρχε ένα χριστουγεννιάτικο βιβλίο που όσο κι αν το ξεφύλλιζες δε θα έβρισκες παρά μονάχα ένα μικρό, πολύ μικρό δωράκι…
Μα ήταν ένα δώρο διαλεγμένο με πολλή αγάπη…
[…]
Υπήρχε ένα χριστουγεννιάτικο βιβλίο που μάταια τα παιδιά έψαχναν στις σελίδες του να βρούνε τον Άι-Βασίλη.
Είχε όμως έναν μπαμπά που μετά τη δουλειά του πέρασε βιαστικός για να προλάβει ανοιχτό το μικρό παιχνιδάδικο της γειτονιάς.
[…]
Υπήρχε ένα χριστουγεννιάτικο βιβλίο που στις σελίδες του δεν καταδέχτηκε να εμφανιστεί καμία καινούρια κούκλα.
Είχε όμως μια κούκλα παλιά, που την είχε αγαπήσει πολύ η μικρή της ιδιοκτήτρια.
Και γι΄ αυτό ήταν ακόμη η ομορφότερη κούκλα του κόσμου…
[…]
Υπήρχε ένα χριστουγεννιάτικο βιβλίο που όσοι κι αν το διάβασαν δε βρήκαν πουθενά τον γελαστό χιονάνθρωπο με το κασκόλ και το καρότο.
Ένας περαστικός όμως χάρισε το κασκόλ του σε κάποιον που κρύωνε.
Κι έτσι έκανε έναν άνθρωπο λιγότερο θλιμμένο…

Δεν γράφω παραπάνω. Πιστεύω καταλάβατε.

Να και η περίληψη του βιβλίου από το οπισθόφυλλό του:

Μα πού πήγαν ο Αϊ-Βασίλης, οι τάρανδοι, ο χιονάνθρωπος, το έλατο και όλος ο θίασος των Χριστουγέννων; Τι κάνει αυτός ο μικρός κοκκινολαίμης, μαζί με μια κούκλα παλιά, ένα κεράκι, μια οικογένεια μυρμηγκιών, έναν ταξιδευτή πιγκουίνο και τόσους άλλους παράξενους χαρακτήρες; Τι συμβαίνει επιτέλους μέσα σ' αυτό το μικρό βιβλίο; Άνοιξε τις σελίδες και θα δεις… Ίσως μέσα βρεις τα δικά σου Χριστούγεννα.

Και κάτι τελευταίο, αυτές τις γιορτές, κάντε δώρο ένα βιβλίο. Ακόμα και με ελάχιστα χρήματα θα βρείτε κάτι αξιόλογο. Είναι κάτι που θα μείνει για μια ζωή και μπορεί να κάνει πιο πλούσια την ψυχή ενός ανθρώπου.

Το βιβλίο των δικών σου Χριστουγέννων, του Κυριάκου Χαρίτου, με εικόνες της Ντανιέλας Σταματιάδη. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

http://www.metaixmio.gr/products/1632--.aspx

Ο σάκος του Άι-Βασίλη

2011-12-20T05:26:00.000-08:00

Ο Αϊ-Βασίλης έχει έναν ειδικό σάκο για να μεταφέρει τα δώρα. Λένε ότι ανήκε σ΄ ένα γίγαντα και στο εσωτερικό του χωρούσαν τα πάντα: ένα ταμπούρλο, ένα τρένο και φυσικά τα παιχνίδια για τα παιδιά όλου του κόσμου. Λένε ακόμα ότι είναι μαγικός, κι ότι όσο περισσότερο γέμιζε τόσο μεγαλύτερος γινόταν...

Παρέα με τον Αϊ-Βασίλη, Εκδόσεις Ψυχογιός

Στη φάτνη μπροστά

2011-12-19T01:52:00.001-08:00

Μπροστά στη φάτνη σου, Χριστέ,
με πόθο γονατίζω
και τη δική μου την καρδιά
μ΄ αγάπη στη χαρίζω.

Δε σου ζητώ, Χριστούλη μου,
λεφτά να μου χαρίσεις,
αλλά του κόσμου τις ψυχές
μ΄ ελπίδες να στολίσεις.

Ολόψυχα ποθώ, Χριστέ,
τα παιδικά τα μάτια
να μην ιδούν ποτέ τους πια
τα όνειρα κομμάτια.

Ανδρέας Κουρτέλλας

Καλά Χριστούγεννα

2011-12-18T02:40:00.001-08:00

-Κάθε χρόνο, μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, πωλούνται 2,65 δισεκατομμύρια χριστουγεννιάτικες κάρτες.

-67% των ανθρώπων αγοράζουν δώρο Χριστουγέννων για το σκύλο τους.

-45% των ανθρώπων αγοράζουν δώρο Χριστουγέννων για τη γάτα τους.

-Το 22% των ανδρών ψωνίζουν δώρα τις τελευταίες δύο μέρες.

-Το 9% των γυναικών ψωνίζουν δώρα τις τελευταίες δύο μέρες.

-Ένα 12% αρχίζει τα ψώνια του από τις εκπτώσεις του Ιανουαρίου.

-Ο Άγιος Βασίλης πρέπει να μοιράσει όλα του τα δώρα σε περίπου 31 ώρες. (Κερδίζει χρόνο από τη διαφορά ώρας μεταξύ των διάφορων χωρών.)
Υπάρχουν περίπου 2 δισεκατομμύρια παιδιά στον πλανήτη. Αν υποθέσουμε πως ο Άγιος Βασίλης δε μοιράζει δώρα στους Μωαμεθανούς, τους Εβραίους, τους Ινδουιστές και τους Βουδιστές – (με εξαίρεση την Ιαπωνία), τότε πρέπει να επισκεφθεί το 15% των παιδιών (378 εκατομμύρια). Κι αν κατά μέσον όρο αναλογούν 3,5 παιδιά σε κάθε σπίτι, έχει να επισκεφτεί 108 εκατομμύρια σπίτια. Αν υποθέσουμε βέβαια πως σε κάθε σπίτι υπάρχει τουλάχιστον ένα καλό παιδί!

-Ο Άγιος Βασίλης πρέπει να επισκεφτεί 967,7 σπίτια το δευτερόλεπτο. Άρα πρέπει σε ένα χιλιοστό του δευτερολέπτου: να παρκάρει το έλκηθρο, να βρει τα κατάλληλα δώρα, να μπει από την καμινάδα, να τα βάλει κάτω από το δέντρο, να βγει από την καμινάδα, να πάρει το έλκηθρο και να φύγει!
Αν υποθέσουμε πως τα σπίτια είναι σε ίσες αποστάσεις (που βέβαια δεν είναι!) πρέπει να διανύσει κατά μέσον όρο 1, 25 χιλιόμετρα συνολικά, (χωρίς να ξεκουραστεί ούτε να πάει στην τουαλέτα).

Και η πιο περίεργη πληροφορία:

-Το 1647 το αγγλικό Κοινοβούλιο κατάργησε τα Χριστούγεννα.
(Γιατί άραγε;)

Από το εκπληκτικά τέλειο βιβλίο της Λίζας Παπαδοπούλου, Άχρηστες γνώσεις και χρήσιμες πληροφορίες, εκδόσεις γνώση!!

Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι: ο ποιητής της επανάστασης

2011-12-17T06:20:00.000-08:00

«Μοσχοβίτες υπερασπιστείτε την πατρίδα του Μαγιακόφσκι» Ι. Στάλιν

Η φράση αυτή είναι η τελευταία της προκήρυξης του Στάλιν προς το λαό της Μόσχας όταν την απειλούσε η γερμανική επίθεση. Ο Στάλιν βρήκε και επισήμανε πρόσθετο λόγο για να υπερασπίσουν ο Μοσχοβίτες τη Μόσχα. Επειδή ήταν πατρίδα του Μαγιακόφσκι. Τέτοια τιμή δεν έγινε ποτέ ούτε σε ποιητή ούτε σε πολιτικό ηγέτη. Αυτός είναι ο Μαγιακόφσκι.

Κι αυτά είναι τα λόγια από το οπισθόφυλλο του βιβλίου Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, ποίηση, εκδόσεις νέα εποχή, με την ποιητική ανάπλαση και τον πρόλογο που ακολουθεί από τον Στάθη Πρωταίο.

(Για να είμαι ειλικρινής ο Μαγιακόφσκι δεν με εκφράζει τόσο όσο στο παρελθόν, αυτό όμως εννοείται ότι δε μειώνει ούτε κατ΄ ελάχιστο την ποιητική του δυναμική…Γι΄ αυτό και το παρακάτω αφιέρωμα στον ποιητή, που κάποτε αγάπησα πολύ. Επειδή οι παλιές αγάπες μπορεί να πηγαίνουν στον Παράδεισο ή… στην Κόλαση, αλλά ποτέ δεν πεθαίνουν…)

Το κύριο
Γεννήθηκα στις 7 Ιούλη του 1894 (ή του 1893 –οι γνώμες της μαμάς και του υπηρεσιακού δελτίου του πατέρα, δε συμπέφτουν- οπωσδήποτε, δε γεννήθηκα νωρίτερα). Πατρίδα το χωριό Μπαγντάτι, του κυβερνείου Κουταίς, Γεωργία).

Σύνθεση της οικογένειας
Πατέρας: Βλαντιμίρ Κωσταντίνοβιτς (δασάρχης του Μπαγντάτι), πέθανε στα 1906.
Μαμά: Αλεξάνδρα Αλεξέγιεβνα
Αδελφές: α) Λιούντα
β) Όλια
και ακόμα ήταν η θεία Ανιούτα. Άλλοι Μαγιακόφσκι δεν υπάρχουν.

Πρώτη ανάμνηση
Έννοιες ζωγραφικές. Τόπος άγνωστος. Χειμώνας. Ο πατέρας, γραμμένος συνδρομητής στο περιοδικό «Πατρίδα». Η «Πατρίδα» είχε ευθυμογραφικό παράρτημα. Για τους αστείους λένε. Το προσμένουν. Ο πατέρας σουλατσάρει πέρα δώθε και τραγουδάει το αιώνιό του «αλόν ζανφάν ντε λα το τσετίρε». Ήρθε η «Πατρίδα». Και την ανοίγω και ξεφωνίζω: «Τι κωμικό, ένας άντρας και μία θεία φιλιώνται». Γέλασαν. Υστερώτερα, όταν ήρθε το παράρτημα, κι ήταν ώρα να γελάσουν στα αλήθεια ανακάλυψα ότι είχαν γελάσει πριν μονάχα με μένα. Έτσι, χωρίστηκαν οι γνώμες μας για τις εικόνες και το χιούμορ.

Δεύτερη ανάμνηση
Έννοιες ποιητικές. Καλοκαίρι. Έρχονται άνθρωποι σωρό. Ένας όμορφος ψηλός φοιτητής –ο Μπ. Γκλουσκόφσκυ. Σχεδιάζει ένα δερμάτινο τετράδιο μεγάλο. Γυαλιστερό χαρτί. Στο χαρτί ένας άνθρωπος μακρουλός, δίχως παντελόνι (μπορεί να ήτανε κολλητά πολύ), μπροστά στον καθρέφτη. Ο άνθρωπος αυτός ονομάζεται «Ευγενιονέγκιν». Μακρύς ο Μπόρια, μακρύς κι αυτός στο σχέδιο. Ήταν ολοφάνερο, θαρρούσα πως ο Μπόρια ήταν ο Ευγενιονέγκιν. Αυτή η αντίληψή μου βάσταξε τρία ολάκερα χρόνια.

Τρίτη ανάμνηση
Πρακτικές σκοτούρες. Νύχτα πίσω μεριά του τοίχου, ατέλειωτο μουρμουρητό, κουβεντολόι του μπαμπά και της μαμάς. Για το πιάνο η κουβέντα. ξαγρύπνησα ολάκερη τη νύχτα. Μια φράση κόλλησε σαν στρείδι στο μυαλό μου. Το πρωί ξυπόλητος πιλάλησα τον πατέρα μου «Μπαμπά, τι θα πει πληρωμή με δόσεις;». Η εξήγηση μου άρεσε πολύ.

Κακές συνήθειες
Καλοκαίρι. Αναπάντεχα πολλοί επισκέπτες. Πολλά γενέθλια. Το ένα πάνω στο άλλο. Ο πατέρας περηφανεύεται για τη μνήμη μου. Σε όλα τα γενέθλια με ανάγκαζαν να αποστηθίζω στίχους. Ειδικά για τα γενέθλια του μπαμπά θυμάμαι τους στίχους:
Κάποτε μπρος σε μέγ΄ ασκέρι
από βουνά τους συντοπίτες.
Αυτά τα βουνά συντοπίτες και οι βράχοι μου διναν στα νεύρα. Δεν ήξερα τι πράμα ήταν και στη ζωή μου δεν έτυχε συναπαντήσω. Κατοπινά έμαθα, πως αυτό είναι ότι λέμε ποιητικό. Και άρχισα από μέσα μου να μισώ την ποίηση.

Οι ρίζες του ρομαντισμού
Το πρώτο μας σπίτι, το θυμάμαι καλά. Δυο πατώματα. Το κάτω ένα μικρό εργοστάσιο που έφτιαχνε οινόπνευμα. Μια φορά το χρόνο ξεφόρτωναν σταφύλια από κάρα. Τα πατούσαν. Εγώ έτρωγα. Οι άλλοι πίναν. Ήταν στην περιοχή του πιο αρχαίου κάστρου της Γεωργίας, το Μπαγντάτι. Το κάστρο γίνεται τετράγωνο από τα τείχη του. Στις γωνίες του τείχους ήταν τα σκέπαστρα για τα κανόνια. Στα τείχη πολεμίστρες. Από τα τείχη έξω τάφροι. Πάρα πέρα από τις τάφρους ήταν τα ρουμάνια και τα τσακάλια. Και πάνω από τα ρουμάνια τα βουνά. Μεγάλωσα. Και έτρεχα στο αψηλότερο. Τα βουνά, κατά την τραμουντάνα, χαμήλωναν. Κατά κει ήταν η Ρωσία. Ονειροπολούσα. Κάτι με τραβούσε κατά κει με απίστευτη δύναμη.

Απίθανο
Εφτά χρονών. Ο πατέρας μου άρχισε να με παίρνει μαζί του, καβάλα, πηγαίνοντας να επιθεωρήσει τα δάση της περιφέρειάς του. Διάσελο. Κι αντάρα απλώνεται τριγύρω. Δεν έβλεπα ούτε τον πατέρα. Το στρατί ίσα μας χωράει. Ο πατέρας θαρρώ παρέσυρε κλαρί αγριοτριανταφυλλιάς. Το κλαρί με χτύπησε στα μάγουλα με ορμή. Κατάπνιξα τις στριγγλιές και έβγαλα τα αγκάθια. Χάθηκε μονομιάς και ο πόνος και η αντάρα. Σ΄ ένα άνοιγμα της αντάρας παρουσιάστηκε κάτι πιο φωτεινό από τον ουρανό. Ήταν ο ηλεκτρισμός. Το εργοστάσιο του πρίγκιπα Νικαπίτζε. Μετά τον ηλεκτρισμό σταμάτησα να νοιάζομαι πια για τηνφύση: πράγμα με ατέλειες.

Μάθηση
Μου κάνανε μαθήματα η μαμά μου και κάμποσες ξαδέρφες. Την αριθμητική την πίστευα όχι αληθινή. Έπρεπε να λογαριάζει κανείς τα μήλα και τα αχλάδια που έδινε στα αγόρια. Όμως εμένα μου δίνανε και εγώ έδινα χωρίς να λογαριάζω. Ο Καύκασος έχει όσα φρούτα θέλεις.

Το πρώτο βιβλίο
Κάποια πτηνοτρόφος, Αγάθια, μου δάνεισε το πρώτο βιβλίο. Αν έπεφταν στα χέρια μου τότε μερικά τέτοια βιβλία, δε θα ξαναδιάβαζα ποτέ στη ζωή μου. Καλότυχα, μετά το πρώτο, το δεύτερο ήταν ο «Δον Κιχώτης», αυτό, ναι, ήταν βιβλίο. Έφτιαξα και γω σπαθί ξυλένιο και καταρήμαξα τους πάντες και τα πάντα γύρω μου.

Εξετάσεις
Μετακομίσαμε. Από το Μπαγντάτι στο Κουταίς. Εισαγωγικές εξετάσεις στο γυμνάσιο. Πέτυχα. Με ρωτήσανε για την άγκυρα (είχα μια άγκυρα στο μανίκι)-ήξερα καλά. Και ο παπάς με ρώτησε τι είναι το «όκο». Αποκρίθηκα «τρία φούντια». Οι ευγενέστατοι εξεταστές μου εξήγησαν ότι «όκο» στην αρχαία σλαβική εκκλησιαστική γλώσσα πάει να πει «οφθαλμός». Λίγο έλειψε να με απορρίψουν γι΄ αυτό. Απ΄ αυτό μίσησα αμέσως όλα τα αρχαία, όλα τα εκκλησιαστικά και όλα τα σλαβικά. Ίσως σ΄ αυτό να χρωστιέται και ο φουτουρισμός μου, και ο αθεισμός μου και ο διεθνισμός μου.

Γυμνάσιο
Προπαρασκευαστική 1η και 2η τάξη. Πρώτος. Γιομάτος άριστα. Διαβάζω Ιούλιο Βερν. Γενικά κάτι φανταστικό. Ένας γείτονας μου έβρισκε ικανότητες ζωγράφου. Μου κάνει μαθήματα τζάμπα.
[…]

Παρανομία
Ήρθε η αδερφή μου από τη Μόσχα. Ενθουσιασμένη. Μου δωσε κρυφά από τους άλλους κάτι μακρουλά χαρτιά. Μ΄ άρεσαν; Ήταν επικίνδυνα πολύ. Το πρώτο:
Ξύπνησε σύντροφε,
ξύπνα αδερφέ
χωρίς χασομέρια
το όπλο σου πέτα.
Και ακόμα ένα άλλο χαρτί για τον τσάρο τελείωνε:
Κι άλλο δεν έχει δρόμο στους Γερμανούς να πάει με γιο και με γυναίκα και τη μαμάκα του.
Ήταν η επανάσταση. Κι αυτοί ήταν οι στίχοι. Κι οι στίχοι κι η επανάσταση ενωθήκαν στο κεφάλι μου.

1905
Δεν είχα μυαλό για τα μαθήματα. Πέφτουν δυάρια. Προβιβάστηκα στην Τετάρτη, επειδή μου είχαν σπάσει το κεφάλι μου σ΄ έναν καβγά. Και όταν έδινα εξετάσεις –επανεξεταστέος- με λυπήθηκαν.
Η επανάσταση για μένα άρχισε έτσι: ο φίλος μου ο Ισίδωρος –μάγερας του παπά, απ΄ τη χαρά του σαλτάρησε στο φούρνο της κουζίνας- είχαν σκοτώσει το στρατηγό Αλιχάνωφ. Το λαοδαμαστή της Γεωργίας. Διαδηλώσεις και συγκεντρώσεις απανωτές. Πήγα και εγώ. Θαυμάσια. Θυμάμαι εικαστικά: στα μαύρα οι αναρχικοί, στα άλλα χρώματα οι ομοσπονδιακοί.
[…]

1906
Πέθανε ο πατέρας μου. Τρύπησε το δάχτυλο (έραβε κάποια χαρτιά). Μόλυνση του αίματος. Από εκείνη την εποχή δεν μπορώ να ανεχτώ τις παραμάνες. Η άνετη ζωή μας τέρμα. Ύστερα από την κηδεία του πατέρα βρεθήκαμε με τρία ρούβλια στην τσέπη. Σαν από ένστικτο, πυρετώδικα, ξεπουλήσαμε για τρεις και εξήντα τραπέζια και καρέκλες. Ξεκινήσαμε για τη Μόσχα και εκεί ούτε φίλους ούτε γνωστούς είχαμε.
[…]

Μόσχα
Μείναμε στο Ραζουμόφσκι. Κάποιοι γνωστοί της αδερφής –Πλότνικωφ. Το πρωί με τραίνο στη Μόσχα. Νοικιάσαμε ένα μικρούτσικο διαμέρισμα στην οδό Μπρόσναγια.

Μοσχοβίτικα
Κακοτρώμε. 10 ρούβλια σύνταξη το μήνα. Εγώ κι οι δύο αδερφές μου σπουδάζουμε. Αναγκάστηκε η μαμά να νοικιάσει δωμάτια με φαγητό. Τα δωμάτια της κακιάς ώρας. Κατοικούσαν φτωχοί φοιτητές σοσιαλιστές. Θυμάμαι πρώτος μπολσεβίκος μου έτυχε ο Βάσια Καντελάκι.

Κάτι ευχάριστο
Με στείλαν να αγοράσω πετρέλαιο με πέντε ρούβλια και 50 καπίκια ρέστα. Στο μαγαζί μου έδωσαν 15 ρούβλια και 50 καπίκια ρέστα. 10 ρούβλια κέρδος. Με τυραννούσε η συνείδηση. Έκανα βόλτα όλο το μαγαζί τρεις φορές. (Το πρόγραμμα της Ερφούρτης με βασάνιζε. Ποιος έκανε το λάθος –ρωτάω σιγαλά έναν παραγιό. «Το αφεντικό»). Αγόρασα και έφαγα τέσσερα μασούρια ζαχαρωμένα φρούτα. Με τα άλλα έκανα βαρκάδα στις λίμνες του Πατριάρχη. Από τότε δεν μπορώ να αντικρίσω φρούτα ζαχαρωμένα.

Δουλειά
Δεν υπάρχουν παράδες στην οικογένεια. Αναγκάστηκα να κάνω πυρογραφίες και ζωγραφιές.. ιδιαίτερα θυμάμαι τα αυγά του Πάσχα. Ήταν ολοστρόγγυλα και όπως παίρναν στροφές στρίγγλιζαν σαν πόρτες. Τ΄ αυγά τα πουλούσα σε ένα κατάστημα έργων χειροτεχνίας, στην οδό Νεγκλινάγια, 10-15 καπίκια το ένα. Από τότε μισώ φοβερά το ρωσικό στυλ και τη χειροτεχνία.

Γυμνάσιο
Προβιβάστηκα από την Τετάρτη τάξη του 5ου Γυμνασίου. Παίρνω άσσους και καμία φορά και κάποιο δυάρι. Κάτω από το θρανίο είναι το «Άντι Ντίρινγκ».

Διαβάσματα
Απορρίπτω τη λογοτεχνία ολότελα. Φιλοσοφία. Χέγκελ. Φυσιογνωσία. Βασικά, όμως, μαρξισμός. Δεν υπάρχει έργο τέχνης που να μου άσκησε μεγαλύτερη έλξη από τον πρόλογο του Μαρξ στην «Κριτική της πολιτικής οικονομίας». Από τις φοιτητικές καμαρούλες άρχιζε η παρανομία. «Τακτική της οδομαχίας» κλπ. Θυμάμαι έντονα το μπλε βιβλιαράκι του Λένιν: «Δυο τακτικές». Μου άρεσε. Το είχαν κόψει μέχρι τα γράμματα. Για ευκολότερη παράνομη χρήση. Η αισθητική της άκρας οικονομίας.

Το πρώτο μισοποίημα
Η Τρίτη τάξη του Γυμνασίου έβγαζε ένα παράνομο μικρό περιοδικό –«Η ορμή». Πειράχτηκα. Άλλοι γράφουν και εγώ δεν μπορώ! Άρχισα να μουντζουρώνω τα χαρτιά. Βγήκε κάτι απίθανα επαναστατικό και ίδια άσκημο. Σαν του τωρινού Κυρίλωφ κάτι. Δεν θυμάμαι μήτε στίχο. Έγραψα και δεύτερο. Βγήκε λυρικό. Πιστεύοντας μια τέτοια κατάσταση της καρδιάς, αντίθετη με τη «σοσιαλιστική αξιοπρέπεια» τα παράτησα.

Κόμμα
1908. Μπήκα στο ΡΣΔΕΚ. Έδωσα εξετάσεις στην εμποροβιομηχανική υπαχτίδα. Πέτυχα. Προπαγανδιστής. Πήγα στους αρτεργάτες. Μετά στους τσαγκαράδες, τελικά στους τυπογράφους. Σε συνδιάσκεψη της πόλης μ΄έκλεξαν στην «Επιτροπή Πόλης» (της Μόσχας). Ήταν ο Λόμωφ, ο Προβόλγετς, ο Σμίντοβιτς και άλλοι. Με ονόμασαν σύντροφο Κωνσταντίνο.

Σύλληψη
Έπεσα σ΄ ενέδρα στους Γεωργιανούς. Εκεί ήταν το παράνομο τυπογραφείο μας. Καταβρόχθισα ένα ολόκληρο σημειωματάριο. Με διευθύνσεις και, μάλιστα, δεμένο με χαρτόνι. Αστυνομική Διοίκηση Πρέσκας, Οχράνα. Τμήμα Σουέφσκι. Ο ανακριτής Βαλτανόφσκι (πίστευε καθώς φάνηκε τον εαυτό του πανούργο). Μας ανάγκασε να γράψουμε καθ΄ υπαγόρευση: με κατηγορούσαν ότι έγραφα προκηρύξεις. Απελπισμένος έκανα λάθος στο κείμενο. Έγραψα «Σοτσιαλδημοτικό». Τελικά τα κατάφερα. Μ΄ απόλυσαν με εγγύηση. Στο τμήμα με απορία διάβασα το «Σάνιν». Δεν ξέρω γιατί το χαν σε κάθε τμήμα. Μπορεί να το θαρρούσαν σωτηρία των ψυχών. Βγήκα. Ένα χρόνο δούλευα κομματικά.

Δεύτερη σύλληψη
Κάποιοι που κατοικούσαν σε μας σκάβαν κάτω από την οδό Τανγκάνκα. Για να λευτερώσουν γυναίκες κατάδικους. Το κατόρθωσαν να οργανώσουν απόδραση από τη φυλακή Νοβίνσκι. Με πιάσαν. Σπίτι βρήκαν ένα πιστόλι και παράνομα έντυπα. Δεν ήθελα να καθίσω φυλακή. Δημιουργούσα επεισόδια. Μου κάναν μεταγωγή από τμήμα σε τμήμα και τελικά στη φυλακή Μπουτίρκα. Κελί απομονωτήριο Νο 103.

11 μήνες στη Μπουτίρκα
Η πιο σημαντική περίοδος για μένα. Μετά από τρία χρόια, και θεωρία και κομματική δουλειά, έπεσα με τα μούτρα στη λογοτεχνία. Μελέτησα σε βάθος κάθε καινούριο. Συμβολιστές- ΜπέλΙ Μπάλμοντ. Με εντυπωσίασαν οι νεωτερισμοί της μορφής. Μου ήταν όμως κάτι ξένο. Τα θέματα και οι εικόνες δεν είχαν κανέναν στοιχείο κοινό με τη δική μου ζωή. Επιχείρησα να γράψω και εγώ σε ίδιο βαθμό καλά, μα για κάτι άλλο. Αποδείχτηκε ότι με τον τρόπο αυτό δεν γίνεται τίποτα. Ήταν στομφώδες και κλαψουροεπαναστατικό.
[…]Ευχαριστώ τους φύλακες, όταν έβγαινα από τη φυλακή μου το πήραν. Μπορεί και να το τύπωνα!
Τελείωσα πρώτα με τους σύγχρονους και ρίχτηκα στους κλασικούς. Μπάυρον, Σαίξπηρ, Τολστόη. Τελευταία η Άννα Καρένινα. Δεν το τελείωσα. Με φώναξαν τη νύχτα να πάρω τα πράγματά μου και να φύγω για την πόλη. Και δεν έμαθα με ποιο τρόπο τέλειωσε εκείνη η ιστορία με τους Καρένιν.
Μ΄ απόλυσαν να πάω τρία χρόνια εξορία. Ένας φίλος του πατέρα μου δήλωσε στην αστυνομία ότι το ρεβόλβερ ήταν δικό του και κατόρθωσε να με απελευθερώσει.
Όταν ήμουνα φυλακή με δίκασαν για την πρώτη υπόθεση –ένοχος, ανήλικος όμως. Με βάλαν υπό αστυνομική επίβλεψη, με υπεύθυνους τους γονείς μου.

Το λεγόμενο δίλημμα
Βγήκα αναστατωμένος, όσους μελέτησα ήταν οι λεγόμενοι μεγάλοι. Μα πόσο εύκολο να γράψει κάποιος πιο καλά απ΄ αυτούς. Αντιμετωπίζω πια όπως πρέπει τον κόσμο. Μονάχα χρειάζομαι, ακόμα, πείρα στην Τέχνη. Πώς να αποκτήσω πείρα στην Τέχνη; Είμαι αμόρφωτος. Πρέπει να πάω σε σοβαρό σχολείο. Με αποβάλαν όμως κι απ΄ το Γυμνάσιο κι από τη σχολή Στρόγκανωφ. Αν μείνω στο κόμμα πρέπει να γίνω παράνομος. Και παράνομος όντας, πίστευα, ότι δε θα μπορούσα να σπουδάσω. Προοπτική όλης της ζωής μου να γράφω προκηρύξεις, να εκφράζω απόψεις παρμένες από βιβλία, οπωσδήποτε όχι από μένα γραμμένα. Και στο τέλος τι θα απομείνει;
[…]

Αρχή της μαστοριάς
Θαρρούσα ότι δεν μπορούσα να γράψω στίχους. Όλες οι προσπάθειές μου ήταν χάλια. Ασχολήθηκα με τη ζωγραφική.
[…]

Τελευταία σχολή
Έπεσα με το κεφάλι ένα χρόνο. Γράφτηκα στη Σχολή ζωγραφικής, γλυπτικής, αρχιτεκτονικής: το μοναδικό μέρος που με δέχτηκαν, δίχως να μου ζητήσουν πιστοποιητικό νομιμοφροσύνης. Δούλευα γερά. Μου προκάλεσε κατάπληξη: τους μιμητές τους χαιδεύουν, τους πρωτότυπους τους καταδιώκουν. Από επαναστατικό ένστικτο τάχθηκα υπέρ των διωκομένων.
[…]
Την άλλη μέρα μου ήρθε η ιδέα και έγραψα ένα ποίημα. Για την ακρίβεια κομμάτια. Όχι πετυχημένα. Δε δημοσιεύτηκαν πουθενά. Νύχτα. Στο μπουλβάρ Στρέτενσκι. Διαβάζω τους στίχους μου στο Μπουρλιούκ. Και προσθέτω: «Είναι κάποιου αγνώστου μου». «Μα εσείς, λοιπόν, είσαστε μεγαλοφυής ποιητής». Η χρησιμοποίηση ενός τέτοιου βαρύγδουπου επίθετου, για το οποίο δεν ήμουν άξιος, με γέμισε χαρά. Έπεσα με τα μούτρα στους στίχους. Εκείνη τη νύχτα, ολότελα αναπάντεχα, έγινα ποιητής.

Περισσότερα για τη ζωή και το έργο του ποιητή μπορείτε να βρείτε στον υπόλοιπο πρόλογο του βιβλίου Ποιήματα του Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, εκδόσεις νέα εποχή.

Επίσης, ενδιαφέροντα στοιχεία υπάρχουν και εδώ:
http://www.sansimera.gr/biographies/248

Χριστούγεννα με τους φυτοφάγους

2011-12-14T05:05:00.001-08:00

Είχα γίνει εκείνη τη χρονιά μέλος σ΄ ένα σύλλογο φυτοφάγων. Φυτοφάγος δεν είχα καταφέρει ποτέ να γίνω ο ίδιος, ήμουν όμως πάντα θεωρητικώς ακρεοφάγος. Η ιδέα της σκληρής θυσίας τόσων αθώων πλασμάτων στο βωμό της ανθρώπινης βουλιμίας με αναστάτωνε. Το χασάπικο, τα αίματα, η πτωμοφαγία, η κουζίνα των κρεάτων, μου προξενούσε φρίκη. Όλα αυτά όμως μ΄ έναν τρόπο θεωρητικό. Στην πράξη κατόρθωνα να συμβιβάζω την αποστροφή μου στην κρεοφαγία με τις κακές συνήθειες του στομαχιού μου, τρώγοντας όσο μπορούσα, το κρέας, ελευθερωμένο από κάθε ανατομική λεπτομέρεια, που να θυμίζει το ζώο. Θεωρητικά όμως δεν είχα κανέναν λόγο να μη συμπαθώ κάθε κίνηση ακρεοφαγική και να μην εκτιμώ τους ανθρώπους, που είχαν τη δύναμη να βάζουν και σε πράξη τις ιδέες τους. Έγινα λοιπόν μέλος του συλλόγου, με την απόφαση να συντρέξω ειλικρινώς στον ευγενικό τους αγώνα και με την ελπίδα, κοντά σ΄ αυτούς και το παράδειγμά τους, ν΄ αξιωθώ να γίνω και γω κάποτε φυτοφάγος.
Τις παραμονές λοιπόν των Χριστουγέννων της χρονιάς εκείνης έλαβα μια πρόσκληση από το σύλλογο:
«Παρακαλείσθε, εάν ευαρεστηθήτε να μετάσχετε, την ημέραν των Χριστουγέννων, εις το ετήσιον γεύμα του συλλόγου, διδόμενον εις το φυτοφααγικόν εστιατόριον της οδού…».
Προθυμοποιήθηκα να δεχθώ την πρόσκληση και να ειδοποιήσω τα γραφεία του συλλόγου για την αποδοχή μου. Έτσι κι έτσι την ημέρα των Χριστουγέννων όλοι οι δικοί μου θα λειπαν σε κάποια εκδρομή, σύμφωνα με τη χριστιανική συνήθεια που καθιερώθηκε τα τελευταία χρόνια. Αντί να φάω λοιπόν μοναχός μου σ΄ ένα άλλο εστιατόριο μου ήταν πολύ πιο ευχάριστο να φάω συντροφιά με τους φυτοφάγους και να κάνω το χρέος μου στον καλό σύλλογο, τιμώντας το γεύμα των.
Πήγα λοιπόν από τους πρώτους. Στο δρόμο που πήγαινα είχα διασταυρωθεί με διάφορες υπηρέτριες, που κουβαλούσαν από το φούρνο ταψιά με γαλοπούλες, αρνάκια του γάλακτος και μικρά γουρουνόπουλα, που η κνίσσα τους με συνόδεψε, σαν να με κυνηγούσε, ως την πόρτα του φυτοφαγικού εστιατορίου. Έδιωχνα όμως μακριά μου τον πειρασμό, με τα ξόρκια της νέας μου ιδεολογίας. «Τι βαρβαρότητα –έλεγα μέσα μου- τι φρίκη, τι καννιβαλισμός!». Και ελεεινολογούσα τους ανθρώπους, που θέλανε να περνούν για πολιτισμένοι και εξακολουθούσαν να είναι απαίσιοι πτωματοφάγοι. Το στόμα μου όμως γέμισε νερά, χωρίς να το καταλαβαίνω.
Το μεσημέρι, με την καμπάνα της Μητροπόλεως, καθίσαμε στο τραπέζι. Το γεύμα ήτανε πλουσιότατο. Στην αρχή μας επρόσφεραν τα ορεκτικά, με ραπανάκια. Έπειτα ήρθε μια ζεστή χορτόσουπα, μαγειρεμένη με όλα τα χορταρικά της εποχής. Ύστερα μας σέρβιραν κοτολέττες καμωμένες, αντίς για κρέας, με σπανάκι. Κατόπιν φέτες από κόκκινη κολοκύθα, τηγανιτή. Και τέλος, πατατοκεφτέδες, με σαλάτα από αντίδια, ρόκα και κάρδαμο. Μια κομπόστα από μήλα έκλεισε το γεύμα. Ξέχασα να προσθέσω, ότι, αντίς για κρασί, σε όλο το γεύμα, πίναμε ραδικόζουμο, και μ΄ αυτό έγιναν, στα επιδόρπια, και οι προπόσεις. Τελευταίος, ενόμισα χρέος μου, να κάνω κι εγώ μια πρόποση. Ύψωσα συγκινημένος το κύπελλον με το ραδικόζουμο και ευχήθηκα για την επικράτηση των ανθρωπιστικών ιδεωδών του σωματείου. Τα χέρια μου όμως έτρεμαν όλη την ώρα. Δεν ξέρω, αν από κάποιο τρακ, που με είχε πιάσει, ή από την αδυναμία, που με είχε κυριέψει, ύστερ΄ από το πλουσιότατο αυτό γεύμα και τις άφθονες σπονδές του καμπανίτου των ραδικιών.
Όταν αποσυρθήκαμε για τον καφέ, ο πρόεδρος του σωματείου μου είπε:
-Ποια είναι η εντύπωσή σας από το γεύμα, κύριε συνάδελφε;
-Αρίστη!, του είπα.
-Και να συλλογίζεται κανείς –επρόσθεσε- ότι άνθρωποι, που έχουν την αξίωση να λέγονται πολιτισμένοι, γιορτάζουν, τη στιγμή αυτή, τη Γέννηση του Χριστού, γύρω από τραπέζια καννιβάλων, στρωμένα με γαλοπούλες και αρνάκια και γουρουνόπουλα…
-Μην εξακολουθείτε, κύριε πρόεδρε…τον διέκοψα. Για όνομα του Θεού, μην εξακολουθείτε, παρακαλώ.
-Καταλαβαίνω τη δικαιολογημένη ταραχή σας…, μου είπε. Αυτό τιμά την ευσυνειδησία σας και τον ανθρωπισμό σας.
Πράγματι δεν αισθανόμουν καθόλου καλά. Το στόμα μου είχε αρχίσει πάλι να γεμίζει με νερά, όπως τη στιγμή, που είχα διασταυρωθεί στο δρόμο με τα ταψιά, που έφευγαν από τον φούρνο και σκόρπιζαν ολόγυρα την κνίσσα, την αρεστή στους βαρβάρους θεούς.
Ετοιμασθήκαμε να φύγουμε.
-Θα είχατε τίποτα να μας προτείνετε, κύριε συνάδελφε;, με ρώτησε, αποχαιρετώντας με ο αγαπητός πρόεδρος.
-Μια μικρή λεπτομέρεια, κύριε πρόεδρε. Γιατί το ετήσιον γεύμα του συλλόγου μας να γίνεται τα Χριστούγεννα; Δεν θα ήταν καλύτερα να γίνεται τη Μεγάλη Παρασκευή;
Ο πρόεδρος επεφυλάχθη να φέρει την πρότασή μου στην ολομέλεια. Από τότε όμως δεν έλαβα άλλη πρόσκληση του Συλλόγου. Τα χριστουγεννιάτικο εκείνο γεύμα μου στο Σύλλογο των Φυτοφάγων ήτανε το τελευταίο.

Παύλος Νιρβάνας, Μικρές Ιστορίες

Χειμερινό ηλιοστάσιο

2011-12-13T06:02:00.001-08:00

Όπως κάθε χρόνο τέτοιες μέρες ακολουθώ την…παράδοση της αδερφής μου, να διαβάζω το Χειμερινό Ηλιοστάσιο της Ρόζαμουντ Πίλτσερ. Πρωτογνωρίσαμε την συγγραφέα από το υπέροχο Ψάχνοντας για κοχύλια και η αδερφή μου την λάτρεψε. Έτσι της πήρα κάποια στιγμή δώρο αρκετά βιβλία της Πίλτσερ, που όμως διαβάζοντάς τα με απογοήτευσαν, καθώς είναι κοινότυπα, μια αντιγραφή το ένα του άλλου, εν ολίγοις αδιάφορα. Αλλά. Εδώ υπάρχει το αλλά. Το Χειμερινό Ηλιοστάσιο(αν και σε αρκετά σημεία εξωπραγματικό) διαβάζεται με ευχαρίστηση και μας μεταφέρει σε ένα μαγικό χριστουγεννιάτικο κλίμα. Μην περιμένετε κάτι αριστουργηματικό ή με βαθιά νοήματα, πάντως η ώρα θα κυλήσει ευχάριστα. Επίκαιρο και χριστουγεννιάτικο…. Για κείνους που θέλουν να χαλαρώσουν μέρες που είναι χωρίς να κουράσουν το μυαλό τους…

Από τις εκδόσεις Ωκεανίδα (ασημένια σειρά)

Ενέχυρα

2011-12-12T02:28:00.001-08:00

Καπνίζω βλέποντας
τ΄ αμάξια να περνούν
Μεταλλικά ενέχυρα
σε λεωφόρους ονείρων
Πόσο θα ήθελα
να χω κι εγώ αμάξι
αφού δε γίνεται
όνειρα να έχω.

ΘΟΔΩΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ-Κουκούλα αραχνοΰφαντη, εκδόσεις Πλανόδιον

Το αλεξανδρινό

2011-12-10T01:53:00.001-08:00

Το περίφημο αλεξανδρινό, που εδώ και αιώνες είναι σύμβολο των Χριστουγέννων, υπήρξε το δώρο ενός αγοριού προς τον Ιησού. Ο μύθος λέει ότι στις 25 Δεκεμβρίου ενός ξεχασμένου έτους της Ιστορίας, ένα φτωχό αγόρι μπήκε σε μια εκκλησία για να προσφέρει ένα κλαδάκι στον Ιησού την ημέρα της Γέννησής Του. Στενοχωρημένο για το ασήμαντο δώρο του, το αγόρι δάκρυσε. Ένα δάκρυ κύλησε στο κλαδάκι και…θαύμα! Το κλαδί μεταμορφώθηκε στο πιο κόκκινο και πιο όμορφο λουλούδι που είχαν αντικρίσει ποτέ τα μάτια του!

Παρέα με τον Άι Βασίλη, εκδόσεις Ψυχογιός

Ο Σωκράτης και οι γάιδαροι

2011-12-09T10:55:00.001-08:00

Κάποιος μια μέρα κλώτσησε το Σωκράτη στο δρόμο. Όλοι παραξενεύτηκαν, μια και ο Σωκράτης έμεινε ατάραχος συνεχίζοντας τον περίπατό του. Τότε ένας τον ρώτησε παραξενεμένος, για ποιο λόγο κρατούσε τέτοια στάση. Και ο Σωκράτης απάντησε: θα πήγαινα ποτέ στα δικαστήρια ένα γαϊδούρι γιατί με κλώτσησε;

(Όθεν και λακτισθέντα, επειδή ηνέσχετο, τίνος θαυμάσαντος, ειπείν, ει δε με όνος ελάκτισε, δίκην αν αυτώ ελάγχανον;)

Ν.Α.Ματσούκα, Ιστορία της φιλοσοφίας

Μικρό μελέτημα για τον Λόρκα

2011-12-08T06:33:00.000-08:00

Λ ό ρ κ α: μια μουσική λέξη, είναι το όνομα ενός ποιητή με μουσικούς λυρικούς στίχους. Πόσα δε γράφτηκαν γι΄ αυτόν. Για μένα ο Ανταλουσιάνος ποιητής είναι ένας έκθαμβος άνεμος –όλο πουλιά και φεγγάρια. Τον φαντάζομαι, σα μυθικό έφηβο, να γράφει με μια απέραντη αόρατη γραφίδα τους στίχους του στη χλωμή και υποβλητική σάρκα της σελήνης.

Ο Federico Garcia Lorca γεννήθηκε 5 Ιουνίου του 1898 –τέσσερα χρόνια πριν γεννηθεί ο Μαγιακόφσκι- στο Φοέντε Βακέρος της Γρανάδας. Γιος του κτηματία Φεντερίκο Γκαρθία Ροντίγκεθ και της δασκάλας Βεθέντα Λόρκα Ρομέρο. Τελειώνοντας τη μέση εκπαίδευση γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδας για σπουδές φιλοσοφίας, φιλολογίας και Δικαίου. Και στο 1925 παίρνει δίπλωμα νομικής από το πανεπιστήμιο της Μαδρίτης. Στα 1918, είκοσι χρονών, παρουσιάζεται στα γράμματα με το πρώτο του βιβλίο, ταξιδιωτικών εντυπώσεων, με τον τίτλο «Εντυπώσεις και Δοκίμια». Τρία χρόνια αργότερα, στα 1921, εκδίδεται στη Μαδρίτη το δεύτερό του βιβλίο και πρώτο ποιητικό, με τον τίτλο «Βιβλία ποιημάτων».
[…]
Στην Ελλάδα ποίηση Λόρκα μεταφράζει πρώτος ο Νίκος Καζαντζάκης στο περιοδικό «Κύκλος».

Η ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ ΛΟΡΚΑ

Ο Λόρκα είναι ερωτευμένος με τα στοιχεία της φύσης, τον ήλιο, τον άνεμο, τα ποτάμια, τα λιόδεντρα και τη μειλίχια υποβολή της σελήνης. Παιδί της ισπανικής υπαίθρου. Τα στοιχεία της περιβάλλουσας αντικειμενικής πραγματικότητας, ποτάμια, λιόδεντρα, φεγγάρια και άνεμοι. Αυτά αντικρίζει η απορούσα άγνοια της παιδικής ψυχής. Αυτά βιώνει. Κάτι γλυκό και τρυφερό και ανάλαφρο διαποτίζει την παιδική ψυχή του στην εξοχή. Κάτι σαν μια αόριστη και ήρεμη ευτυχία ανάμικτη με μιαν απέραντη θλίψη τρυφερή. Και οι παραστάσεις αυτές και τα συνοδά συναισθήματα λίγο λίγο μονιμοποιούνται στην ψυχή του και η ευαισθησία εξειδικεύεται. Και αποβαίνουν βιωματικές υποδοχές ή βιωματικές προσλαμβάνουσες.
[…]
Άλλο βίωμα του Λόρκα είναι το βίωμα του θανάτου. Βίωμα κοινό όλων των ανθρώπων.
[…]
Υπάρχει και το βίωμα του έρωτα. Η αβυσσαλέα μέθη των αισθήσεων. Ρίχνεται σ΄ αυτήν μ΄ έναν πόθο κουρσάρου. Μας το αποκαλύπτει ο ίδιος: «Όλη μέρα εργάζομαι για την ποίηση μου, με δραστηριότητα εργοστασίου. Έπειτα ορμάω σαν άντρας, σαν γνήσιος ανταλούζος στο όργιο της σάρκας και του γέλιου».
Αυτά τα βιώματα ανακαλεί στη μνήμη του ο Λόρκα και τα μορφοποιεί μπολιασμένα με ταυτόσημες κατηγορίες καινούργια, που λειτουργούν σαν ανακλητήρια των παλαιών. Και όσο εντελέστερα επαναβιώνει το παλιό του βίωμα ο ποιητής, τόσο εντελέστερο μορφικά είναι και το ποίημα. Υπάρχει η άποψη ότι ο οπτικομνημονικός τύπος έχει περισσότερο αναπτυγμένη την ικανότητα επαναβίωσης.
Ο Λόρκα, δυστυχώς, δεν έζησε να βιώσει το φοβερό εμφύλιο και να τον αποδώσει ποιητικά. Όσα δείγματα μας έδωσε ποίησης κοινωνικής διαμαρτυρίας –τα ποιήματα για την Αμερική- είναι ποιήματα υψηλής αισθητικής αποτίμησης.
Όταν είναι αυθεντική η βίωση είναι αυθεντική και η μορφοποίηση. Μπορεί να έχει κανείς αντίρρηση στους στίχους του Γκαίτε:
Ο λόγος σου κανέναν
στην καρδιά του δεν αγγίζει
βαθιά απ΄ την καρδιά σου
αν δε βγει.
Φάουστ

Ο ΛΟΡΚΑ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ο Λόρκα δεν είναι απολίτικος ποιητής. Αν και παιδί οικογένειας ευημερούσας και πλούσιας, ο πατέρας μεγαλοκτηματίας, δεν ανήκε μήτε στην αντίδρασα, μήτε στη συντήρηση. Ο Λόρκα ήταν προοδευτικός. Από παιδί αισθανόταν πως είναι στο πλευρό του λαού. Από τις αντικειμενικές τοπικές συνθήκες στο καταγωγικό χωριό του, ερχόταν σε επαφή, παιδί κι αυτός με τα παιδιά των χωρικών. Και αντίκριζε τη λαϊκή φτώχεια και τη λαϊκή αθλιότητα. Και η αθωότητα της παιδικής ευαισθησίας πάσχιζε να την ανακουφίσει. Απ΄ ό, τι υπήρχε στο κελάρι του πατρικού αρχοντικού και απ΄ ό, τι η κουζίνα του έφτιαχνε μοίραζε στα στερημένα χωριατόπουλα, παιδική του παρέα.
[…]
«Πολλές φορές όταν βλέπω τι συμβαίνει στον κόσμο αναρωτιέμαι: γιατί γράφω; Και όμως χρειάζεται η δουλειά. Να δουλεύουμε και να βοηθάμε. Να δουλεύουμε έστω κι αν στοχαζόμαστε πως η δουλειά μας είναι μάταιη. Να δουλεύουμε για διαμαρτυρία. Γιατί η εσωτερική μας παρόρμηση θα ήταν κάθε μέρα να κραυγάζουμε στον κόσμο πως είναι γεμάτος αδικίες και κάθε είδους αθλιότητες. Διαμαρτύρομαι, διαμρτύρομαι, διαμαρτύρομαι».
Άλλη φορά σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Σολ» καταδικάζει το αισθητικό δόγμα «η τέχνη για την τέχνη» και διαλαλεί: «Στην δραματική αυτή στιγμή του κόσμου ο καλλιτέχνης πρέπει να κλαίει και να γελάει με το λαό του». Σ΄ ερώτημα του δημοσιογράφου για την «μετά θάνατο ζωή» ανάμεσα στ΄ άλλα είπε: «Θέλω να είμαι καλός. Η ποίηση εξυψώνει. Και όταν είμαι καλός και στο γάιδαρο και στο σοφό πιστεύω πως αν υπάρχει κάτι μετά το θάνατο, θα έχω την χαρούμενη έκπληξη να βρεθώ εκεί. Όμως ο πόνος του ανθρώπου και η αδικία που εξακολουθεί να υπάρχει στον κόσμο μου απαγορεύουν, σαν άνθρωπο γνωστικό και σκεπτόμενο, να μετακομίσω το σπίτι μου στ΄ άστρα!».
Τον Απρίλη του 1936 ο Λόρκα περιπαθής ειρηνόφιλος υπογράφει, με άλλους Ισπανούς συγγραφείς, μανιφέστο για την ειρήνη. Την ποίηση κοινωνικής διαμαρτυρίας του Λόρκα αποτελούν τα ποιήματα για την Αμερική και πολλά θεατρικά του έργα.

Η ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΤΟΥ ΛΟΡΚΑ

Στο Λόρκα συναντιώνται και σμίγουν σε μια κοινή, μορφοπλαστική συνισταμένη, επιδράσεις του ισπανικού δημοτικού τραγουδιού –βαθειά επηρεασμένου, ως γνωστό από το αραβικό τραγούδι- και αποφασιστικές επιδράσεις του σουρεαλισμού.
[…]
Ιδιαίτερα υφολογικά γνωρίσματα της ποιητικής του Λόρκα είναι η παράτολμη γλωσσική συνειρμική, και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα μιας φωτεινής γοητείας, από την προσεγμένη επιλογή της λέξης σαν μουσικού στοιχείου της ηχητικής δομής του λόγου, η οποία αποτελεί σοβαρότατο συντελεστή της αισθητικής του μαγείας. Η λέξη στην ποίησή του δεν είναι μοναχά φορέας σήμανσης. Είναι δομικό στοιχείο της αισθητικής παράστασης του ποιήματος. Και υπάρχουν ποιήματα νοηματικά τόσο δύσβατα, ώστε φτάνουν σε μια νοηματική απροσδιοριστία, χωρίς να παύουν να μας μεταγγίζουν την ποιότητα, τον τόνο και την χροιά της συναισθηματικής διάθεσης του ποιητή. Και γενικά στο ποίημα του Λόρκα λειτουργεί περισσότερο η παράσταση και σήμανση είναι υπαινικτική και γι΄ αυτό υποβλητικότερη ίσως. Τα ποιήματα του Λόρκα είναι όλο μαγεία, σήμα ψυχής προς ψυχή.

του Στάθη Πρωταίου, Ιούνιος 1986
(Φρ.Γκ.Λόρκα, Ποιήματα, Εκδόσεις Νέα Εποχή)

Η μαγική σπηλιά

2011-12-07T11:34:00.001-08:00

Κάποτε, σε μια μικρή καλύβα στους πρόποδες ενός βουνού, ζούσε μια νεαρή μητέρα με το μικρό της γιο, που τον αγαπούσε πάρα πολύ. Το δάσος αυτό ήταν φημισμένο για τα βατόμουρά του, μεγάλα, κόκκινα και ζουμερά, και η μητέρα και το μωρό δεν έχαναν ευκαιρία να το επισκέπτονται όταν τα φρούτα ήταν ώριμα και να γεύονται τη νοστιμιά τους.
Έτσι έκαναν κι εκείνη τη μέρα του μεσοκαλόκαιρου που για τους λαούς του Βορρά θεωρείται μαγική.
Σκαρφάλωσαν στην πλαγιά του βουνού και έπεσαν πάνω στα μεγαλύτερα και πιο ζουμερά βατόμουρα που είχαν συναντήσει ποτέ. Η μητέρα έκοβε προσεκτικά τους καρπούς, για να μην αγκυλωθεί ο γιος της από τα αγκάθια, και του τα έδινε για να τα φάει, γελώντας και οι δυο τους, καθώς είχαν πασαλειφτεί από κόκκινους χυμούς.
Ξαφνικά, μέσα στο πυκνό δάσος, όπου είχαν χωθεί χωρίς να το καταλάβουν, είδαν το άνοιγμα μιας σπηλιάς. Στο βάθος της λαμποκοπούσαν σωροί χρυσάφι, ενώ στην είσοδο κάθονταν και το φύλαγαν τρεις νεαρές κοπέλες.
«Έλα, νεαρή κυρία», είπε μία από αυτές. «Είναι μεσοκαλόκαιρο, η γη έχει ανοίξει τους θησαυρούς της και μπορείς να πάρεις όσα μπορέσεις να σηκώσεις από τα πολύτιμα αντικείμενα της σπηλιάς».
Η φτωχή γυναίκα, κρατώντας το μωρό στην αγκαλιά της, μπήκε με λαχτάρα στη σπηλιά. Άρπαξε κι έριξε μερικές φούχτες χρυσάφι στην ποδιά της. Το άγγιγμα του χρυσαφιού την έκανε κάτι που δεν ήταν ποτέ στη ζωή της: φιλάργυρη. Άφησε κάτω το παιδί της και γέμισε όσο μπορούσε την ποδιά της με χρυσάφι, ασήμι και διαμάντια και έπειτα, αγκομαχώντας από το βάρος τους, βγήκε από τη σπηλιά.
Την ίδια στιγμή η πόρτα της σπηλιάς έκλεισε απότομα και με κρότο, κλείνοντας το παιδί της μέσα, ενώ ταυτόχρονα ακούστηκε η φωνή μιας από τις κοπέλες μέσα από τη σπηλιά:
«Δύστυχη μητέρα! Από τη φιλαργυρία σου έχασες το παιδί σου. Δε θα μπορέσεις να το ξαναπάρεις παρά το ερχόμενο μεσοκαλόκαιρο, ένα χρόνο από τώρα».
Η κακόμοιρη γυναίκα τότε μόνο συνειδητοποίησε τι είχε κάνει. Πέταξε το χρυσάφι που είχε στην ποδιά της κι άρχισε να χτυπάει την πόρτα με τις γροθιές της, παρακαλώντας να της ανοίξουν. Μάταια όμως: η πόρτα της σπηλιάς παρέμενε ασυγκίνητα και παγερά κλειστή στα χτυπήματα, στις φωνές και στα δάκρυά της.
Κλαίγοντας, η μητέρα πήγε στην καλύβα της και από τότε κάθε μέρα ανέβαινε στη σπηλιά, αλλά η πόρτα ήταν πάντα κλειστή. Αυτό γινόταν για βδομάδες και για μήνες. Πέρασε το καλοκαίρι, το φθινόπωρο, ο χειμώνας, η άνοιξη, μπήκε το καλοκαίρι και ξανάρθε η Γιορτή του Μεσοκαλόκαιρου.
Τη μέρα αυτή η μητέρα βρέθηκε πρωί πρωί στον τόπο της σπηλιάς και με έκπληξη της είδε ότι η σπηλιά ήταν ανοιχτή, μεγάλοι σωροί χρυσάφι λαμποκοπούσαν στο πάτωμά της, οι τρεις κοπέλες περίμεναν στη θέση τους και κοντά τους το μικρό της αγοράκι μασουλούσε ένα βατόμουρο.
«Έλα, νεαρή κυρία», είπε μια από αυτές. «Είναι μεσοκαλόκαιρο, η γη είχε ανοίξει τους θησαυρούς της και μπορείς να πάρεις όσα μπορέσεις να σηκώσεις από τα πολύτιμα αντικείμενα της σπηλιάς».
Η γυναίκα όρμησε στη σπηλιά, ξέχασε το χρυσάφι, το ασήμι και τα μαργαριτάρια, άρπαξε στην αγκαλιά της το πιο ακριβό απ΄ όλα, το μωρό της, κι άρχισε να το καταφιλά. Ύστερα, χωρίς να ρίξει ούτε μια ματιά στους θησαυρούς, γύρισε και βγήκε από τη σπηλιά κρατώντας το μωρό της.
«Μπορείς να πάρεις όσο χρυσάφι θέλεις», της υπενθύμισε μια από τις κοπέλες.
«Δε θέλω τίποτ΄ άλλο, όταν έχω το μωρό μου», είπε αυτή. «Μόνο που χρειάστηκα ένα τόσο σκληρό μάθημα για να το καταλάβω».

(Ιστορία από την Ισλανδία)

Χρήστος Μαγγούτας, Η σοφία των λαών, 111 θαυμάσιες ιστορίες από όλο τον κόσμο, εκδόσεις φαντασία

Η σοφία των λαών

2011-12-06T10:48:00.001-08:00

Το πιο όμορφο βιβλίο που έχω διαβάσει εδώ και καιρό! Το διάλεξε και μου το έφερε η Παναγιώτα Χρυσοβαλάντω από την παιδική δανειστική βιβλιοθήκη και ξετρελάθηκα τόσο, που δεν υπάρχει περίπτωση να μην το αγοράσω!
111 θαυμάσιες ιστορίες από το Ισραήλ, την Ινδία, την Ουγγαρία, τη Ρωσία, την Υεμένη, την Αγγλία, τις ΗΠΑ, το Μεξικό, την Ισπανία, την Ελλάδα, την Παλαιστίνη, την Ιταλία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, τη Φινλανδία, την Αιθιπία, την Ταϋλάνδη, την Τουρκία, την Μογγολία, την Ολλανδία και πολλές ακόμα χώρες.
Είναι η πρώτη φορά που από μία συλλογή παραμυθιών-ιστοριών δυσκολεύομαι να διαλέξω κάποιες ως αγαπημένες μου. Είναι τόσο καλές όλες! Έχω ήδη μεταφέρει στις Ηλιαχτίδες τους άγγελους της Λιένας και θα συνεχίσω σίγουρα και με πολλές ακόμη…

Γιορτές έρχονται, ένα πολύ εποικοδομητικό και χρήσιμο δώρο.

Χρήστος Μαγγούτας, 111 θαυμάσιες ιστορίες από όλο τον κόσμο, Η σοφία των λαών, εκδόσεις Φαντασία

http://www.biblionet.gr/main.asp?page=showbook&bookid=94025

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

2011-12-05T00:53:00.001-08:00

Όξω πέφτει αδιάκοπα και πυκνό το χιόνι,
κρύα και κατασκότεινη κι αγριωπή νυχτιά.
Είναι η στέγη ολόλευκη, γέρνουν άσπροι κλώνοι,
μες στο τζάκι απόμερα ξεψυχά η φωτιά…

Τρέμει στα εικονίσματα το καντήλι πλάγι
και φωτάει στη σκυθρωπή, στα θαμπή εμορφιά.
Να η φάτνη, οι άγγελοι, κι ο Χριστός κι οι Μάγοι
και το αστέρι ολόλαμπρο μες στη συννεφιά!

Κι οι ποιμένες, που έρχονται γύρω από τη στάνη,
κι η μητέρα του Χριστού στο Χριστό μπροστά.
Το μικρό το εικόνισμα όλ΄ αυτά τα φτάνει,
μαζεμένα όλα μαζί και σφιχτά σφιχτά.

Πέφτει ακόμη αδιάκοπα κι άφθονο το χιόνι,
όλα ξημερώνονται μ΄ άσπρη φορεσιά.
Στον αέρα αντιλαλούν του σήμαντρου οι τόνοι,
κάτασπρη, γιορτάσιμη λάμπει η εκκλησιά…

Τέλλος Άγρας

Η ιστορία του έλατου

2011-12-03T06:59:00.001-08:00

Παραμονή Χριστουγέννων. Σ΄ ένα απομονωμένο χωριουδάκι, ένα αγόρι περιπλανιόταν στο δάσος ψάχνοντας ένα κούτσουρο για να το κάψει στο τζάκι. Η ώρα, όμως, πέρασε χωρίς να το καταλάβει. Σκοτείνιασε και χιόνι πυκνό άρχισε να πέφτει. Φοβισμένο, το αγόρι βρήκε καταφύγιο κάτω από ένα δέντρο. Τα μάτια του έκλειναν από την κούραση και το πήρε ο ύπνος. Το δέντρο συγκινήθηκε και άπλωσε τα κλαδιά του γύρω από το αγόρι, έτσι ώστε να σχηματίσει μία τέντα που να το προστατεύει από το κρύο και το χιόνι. Το πρωί, όταν ξύπνησε, το αγόρι άκουσε τις φωνές των κατοίκων του χωριού που το αναζητούσαν. Έτσι σώθηκε και αντάμωσε τους γονείς του. Όλοι τα έχασαν με το θέαμα που αντίκρισαν΄ το χιόνι που είχε πέσει το βράδυ στα κλαδιά του δέντρου είχε παγώσει, σχηματίζοντας κρυσταλλάκια τα οποία λαμπύριζαν στον ήλιο και τρεμόσβηναν σαν φωτάκια. Από τότε το έλατο θεωρείται σύμβολο των Χριστουγέννων και κατέχει την καλύτερη θέση σ΄ όλα τα σπίτια.

Παρέα με τον Αι Βασίλη, εκδόσεις Ψυχογιός

Περιμένω το μεγάλο μου το κορίτσι να ξυπνήσει για να στολίσουμε το δεντράκι στο δωμάτιό του. Το μικράκι είναι ήδη έτοιμο και στην αναμονή! Και του χρόνου!

Αρίστιππος ο Κυρηναίος

2011-12-02T02:04:00.001-08:00

Ο Αρίστιππος ο Κυρηναίος κάποτε ταξίδευε με πλοίο στην Κόρινθο και σε μία ώρα επικίνδυνης τρικυμίας ταράχτηκε, πράγμα που έγινε αντιληπτό. Αμέσως ένας συνταξιδιώτης τον ρώτησε πειρακτικά γιατί οι φιλόσοφοι είναι τόσο δειλοί, ενώ οι κοινοί θνητοί δεν νιώθουν φόβο σε παρόμοιες περιστάσεις. Κι ο Αρίστιππος απάντησε: δεν έχουμε όλοι την αγωνία για την ίδια ψυχή!

(Εις Κόρινθον αυτώ πλέοντί ποτε και χειμαζομένω συνέβη ταραχθήναι. Προς ουν τον ειπόντα, ημείς μεν οι ιδιώται ου δεδοίκαμεν, υμείς οι φιλόσοφοι δειλιάτε, ου γαρ περί ομοίας, έφη, ψυχής αγωνιώμεν εκάτεροι)

Οι άγγελοι της Λιένας

2011-12-01T06:39:00.001-08:00

«Μαμά, υπάρχουν αληθινοί άγγελοι;», ρώτησε η Λιένα.
«Δεν ξέρω, μωρό μου. Ίσως ναι, αλλά μάλλον δε μοιάζουν όπως τους δείχνει αυτό το βιβλίο», είπε η μαμά δείχνοντας το βιβλίο που ξεφύλλιζε η τετράχρονη Λιένα.
«Εγώ θα πάω να ψάξω για να δω αν υπάρχουν και πώς είναι», είπε με παιδικό πείσμα η μικρή.
«Δεν είναι άσχημη ιδέα. Τι θα λεγες να ρθω κι εγώ μαζί σου, μωρό μου;»
«Δεν είμαι μωρό πια! Κοίτα πόσο ψηλή είμαι!»
«Έχεις δίκιο, αλλά είναι τόσο ωραία μέρα που θα θελα κι εγώ να κάνω μια βόλτα…»
Ξεκίνησαν λοιπόν μαζί, το κοριτσάκι τρέχοντας και πηδώντας, κι η μαμά σέρνοντας το κουτσό της πόδι.
Ξαφνικά, βλέπουν να έρχεται μια άμαξα που την οδηγούσε μια πεντάμορφη κοπέλα, με ξανθά μαλλιά και διαμάντια και κοσμήματα στο λαιμό και στα μπράτσα.
«Είσαι άγγελος;», τη ρώτησε η Λιένα όταν πλησίασε.
Η κοπέλα δεν απάντησε, αλλά κοίταξε λοξά και παγωμένα το παιδί. Ύστερα έδωσε μια στα γκέμια του αλόγου και αυτό τινάχτηκε μπροστά σαν αστραπή, γεμίζοντας με σκόνη την κακόμοιρη τη Λιένα. Η μαμά της την πήρε στην αγκαλιά της και της καθάρισε τα χείλη, το πρόσωπο και τα ρούχα από τη σκόνη.
«Δεν ήταν άγγελος», είπε η Λιένα.
«Μάλλον όχι», συμφώνησε η μητέρα.
Συνέχισαν το δρόμο τους, το κορίτσι πηδώντας και τρέχοντας και η μητέρα σέρνοντας το κουτσό πόδι της.
Στη στροφή του δρόμου αντάμωσαν μια όμορφη κοπέλα ντυμένη στα ολόλευκα. Τα μάτια της ήταν φωτεινά σαν αστέρια και το πρόσωπό της λευκό σαν το χιόνι.
Η Λιένα έτρεξε και την αγκάλιασε.
«Εσύ είσαι πραγματικά άγγελος», της είπε. «Τώρα είμαι σίγουρη».
«Παλιόπαιδο!», έκανε αυτή θυμωμένη. «Μου λέρωσες το ολόλευκο φόρεμά μου! Πως θα συναντήσω τώρα τον πρίγκιπα;»
Πραγματικά εκείνη τη στιγμή φάνηκε από μακριά ένας πρίγκιπας καβάλα στο άσπρο άλογό του. Η κοπέλα έσπρωξε βίαια τη μικρή από την αγκαλιά της, χωρίς καν να της περνά από το μυαλό πόσο πιο ελκυστική θα ήταν στα μάτια του νέου με ένα παιδί στην αγκαλιά.
Η Λιένα βρέθηκε για άλλη μία φορά χάμω, με σκόνη στα χείλη, στο πρόσωπο και στο φόρεμά της. Έβαλε τα κλάματα. Η μητέρα της την πήρε αγκαλιά και της σκούπισε τα ρούχα και τα δακρυσμένα μάτια.
«Ούτε αυτή ήταν άγγελος!», έβγαλε το συμπέρασμα.
«Μάλλον όχι», ξανάπε η μητέρα. «Ας βαδίσουμε όμως ακόμα λίγο. Μπορεί να βρούμε κάπου έναν πραγματικό άγγελο».
«Όχι, μαμά. Νιώθω τόσο κουρασμένη! Πώς θα γυρίσω με τα πόδια στο σπίτι μας;»
«Γιατί νομίζεις ότι ήρθα μαζί σου; Θα σε πάω εγώ αγκαλιά!»
Με το κοριτσάκι σφιχτά στην αγκαλιά της η μητέρα πήρε το δρόμο της επιστροφής, τραγουδώντας του με χαμηλή φωνή τα αγαπημένα του τραγούδια.
Ξαφνικά η Λιένα σήκωσε το κεφαλάκι της από τον ώμο της μάνας της και την κοίταξε στα μάτια:
«Μανούλα, μήπως είσαι εσύ ο άγγελος;»
«Τι σκέψη κι αυτή, Λιενούλα! Που ακούστηκε άγγελος με ντρίλινο φουστάνι;», απάντησε η μητέρα γελώντας καλόκαρδα.

Ένα παραμύθι από τη Ρωσία, από το βιβλίο του Χρήστου Μαγγούτα: 111 θαυμαστές ιστορίες από όλο τον κόσμο, Η σοφία των λαών, εκδόσεις φαντασία.

Ο ποιητής Μιχάλης Κατσαρός

2011-11-30T02:47:00.000-08:00

«Ο ποιητής Μιχάλης Κατσαρός, εμφανίστηκε στα γράμματα μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με την Ομάδα των Νέων Λογοτεχνών, που έβγαζε το περιοδικό ΘΕΜΕΛΙΟ.
Δημοσίευσε και τύπωσε τα πρώτα του βιβλία ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ, ΚΑΤΑ ΣΑΔΔΟΥΚΑΙΩΝ και ΟΡΟΠΕΔΙΟ.
Μετά από επαναληπτικές εκδόσεις των έργων του, από το 1971, τύπωσε τέσσερα νέα βιβλία ποίησης και ένα ευρύ φιλοσοφικό δοκίμιο.
Ζει μόνιμα στην Αθήνα και εκτός από την ποίηση «αναστήλωσε» και παρουσίασε εικόνες της Επτανησιακής Σχολής»

Μιχάλης Κατσαρός, κατά σαδδουκαίων, εκδόσεις Σ.Ι.Ζαχαρόπουλος, Αθήνα, 1994

Τα δύο παρακάτω ποιήματα ανήκουν στην συλλογή Κατά Σαδδουκαίων(α΄ έκδοση 1953)

ΟΤΑΝ…
Όταν ακούω να μιλάν για τον καιρό
όταν ακούω να μιλάνε για τον πόλεμο
όταν ακούω σήμερα το Αιγαίο να γίνεται ποίηση
να πλημμυρίζει τα σαλόνια
όταν ακούω να υποψιάζονται τις ιδέες μου
να τις ταχτοποιούν σε μια θυρίδα
όταν ακούω σένα να μιλάς
εγώ πάντα σωπαίνω.

Όταν ακούω κάποτε στα βέβαια αυτιά μου
ήχους παράξενους ψίθυρους μακρινούς
όταν ακούω σάλπιγγες και θούρια
λόγους ατέλειωτους ύμνους και κρότους
όταν ακούω να μιλούν για την ελευθερία
για νόμους ευαγγέλια και μια ζωή με τάξη
όταν ακούω να γελούν
όταν ακούω πάλι να μιλούν
εγώ πάντα σωπαίνω.

Μα κάποτε που η κρύα σιωπή θα περιβρέχει τη γη
κάποτε που θα στερέψουν οι άσημες φλυαρίες
κι όλοι τους θα προσμένουνε σίγουρα τη φωνή
θ' ανοίξω το στόμα μου
θα γεμίσουν οι κήποι με καταρράχτες
στις ίδιες βρώμικες αυλές τα οπλοστάσια
οι νέοι έξαλλοι θ' ακολουθούν με στίχους χωρίς ύμνους
ούτε υποταγή στην τρομερή εξουσία.

Πάλι σας δίνω όραμα.

Η ΔΙΑΘΗΚΗ ΜΟΥ*
Αντισταθείτε
σ' αυτόν που χτίζει ένα μικρό σπιτάκι
και λέει: καλά είμαι εδώ.
Αντισταθείτε σ' αυτόν που γύρισε πάλι στο σπίτι
και λέει: Δόξα σοι ο Θεός .
Αντισταθείτε
στον περσικό τάπητα των πoλυκατοικιών
στον κοντό άνθρωπο του γραφείου
στην εταιρεία εισαγωγαί- εξαγωγαί
στην κρατική εκπαίδευση
στο φόρο
σε μένα ακόμα που σας ιστορώ.

Αντισταθείτε
σ' αυτόν που χαιρετάει απ' την εξέδρα ώρες
ατέλειωτες τις παρελάσεις
σ' αυτή την άγονη κυρία που μοιράζει
έντυπα αγίων λίβανον και σμύρναν
σε μένα ακόμα που σας ιστορώ.

Αντισταθείτε πάλι σ' όλους αυτούς που λέγονται
μεγάλοι
στον πρόεδρο του Εφετείου αντισταθείτε
στις μουσικές τα τούμπανα και τις παράτες
σ' όλα τ' ανώτερα συνέδρια που φλυαρούνε
πίνουν καφέδες σύνεδροι συμβουλατόροι
σ' όλους που γράφουν λόγους για την εποχή
δίπλα στη χειμωνιάτικη θερμάστρα
στις κολακείες τις ευχές τις τόσες υποκλίσεις
από γραφιάδες και δειλούς για το σοφό
αρχηγό τους.

Αντισταθείτε στις υπηρεσίες των αλλοδαπών
και διαβατηρίων
στις φοβερές σημαίες των κρατών και τη
διπλωματία
στα εργοστάσια πολεμικών υλών
σ' αυτούς που λένε λυρισμό τα ωραία λόγια
στα θούρια
στα γλυκερά τραγούδια με τους θρήνους
στους θεατές
στον άνεμο
σ' όλους τους αδιάφορους και τους σοφούς
στους άλλους που κάνουνε το φίλο σας
ως και σε μένα, σε μένα ακόμα που σας ιστορώ
αντισταθείτε.
Τότε μπορεί βέβαιοι να περάσουμε προς την
Ελευθερία.

*Το ποιήμα αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Δημοκρατικός Τύπος, λογοκριμένο από προοδευτικό διανοούμενο. Αναγκάστηκα να διαμαρτυρηθώ στο επόμενο φύλλο της ίδιας εφημερίδας με το Υστερόγραφο, λέει ο ποιητής.
(Οι στίχοι που θεώρησε σκόπιμο να παραλείψει η εφημερίδα ήταν οι εξής:
στην κρατική εκπαίδευση
στο φόρο
σ' αυτόν που χαιρετάει απ' την εξέδρα ώρες
ατέλειωτες τις παρελάσεις
στον πρόεδρο του Εφετείου αντισταθείτε
Αντισταθείτε στις υπηρεσίες των αλλοδαπών
και διαβατηρίων
στις φοβερές σημαίες των κρατών και τη
διπλωματία
στα εργοστάσια πολεμικών υλών

στα θούρια)

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ
Η διαθήκη μου πριν διαβαστεί
-καθώς διαβάστηκε-
ήταν ένα ζεστό άλογο ακέραιο.
Πριν διαβαστεί όχι οι κληρονόμοι που περίμεναν
αλλά σφετεριστές καταπατήσαν τα χωράφια.

Η διαθήκη μου για σένα και για σε
χρόνια καταχωνιάστηκε στα χρονοντούλαπα
από γραφιάδες πονηρούς συμβολαιογράφους.
Αλλάξανε φράσεις σημαντικές
ώρες σκυμμένοι πάνω της με τρόμο
εξαφανίσανε τα μέρη με τους ποταμούς
τη νέα βουή στα δάση
τον άνεμο τον σκότωσαν –
τώρα καταλαβαίνω πια τι έχασα
ποιος είναι αυτός που πνίγει.

Και συ λοιπόν
στέκεσαι έτσι βουβός με τόσες παραιτήσεις
από φωνή
από τροφή
από άλογο
από σπίτι
στέκεις απαίσια βουβός σαν πεθαμένος:

Ελευθερία ανάπηρη πάλι σου τάζουν.

Αναφορά στον Γκρέκο

2011-11-29T02:55:00.001-08:00

Πρόκειται για το τελευταίο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη. Ένα βιβλίο αυτοβιογραφικό για χάρη του οποίου ζητούσε «δέκα χρόνια ακόμα διορία από το Θεό», για να το τελειώσει, «να πει ό, τι είχε να πει, «ν΄ αδειάσει». Να ρθει ο Χάρος να πάρει μοναχά ένα τσουβάλι κόκαλα». Πυκνογραμμένο, ενδιαφέρον, βαθυστόχαστο και δύσκολο σε σημεία, ευχάριστο και πιο απλοϊκό σε άλλα, πάντως βιβλίο που κατά την γνώμη μου πρέπει οπωσδήποτε να διαβαστεί από βιβλιόφιλους και λάτρεις του Καζαντζάκη (και όχι μόνο-και από ανθρώπους που θέλουν να πάνε ένα βήμα παραπέρα). «Αλήθεια και μύθος ανακατωμένα. Πολλή αλήθεια, ελάχιστη φαντασία. Μερικές ημερομηνίες παραλλαγμένες. […] Μα ένα είναι βέβαιο. Την Αναφορά, αν ήταν να την ξαναγράψει, θα την άλλαζε. Πως θα την έκανε ακριβώς δεν ξέρουμε. Θα την πλούτιζε. Κάθε μέρα θυμόταν καινούρια περιστατικά, που τα χε ξεχάσει». Ο συγγραφέας δυστυχώς δεν πρόλαβε να διορθώσει το έργο του, τον θέρισε ο Χάρος, παρά την «ελεημοσύνη» που ζητούσε… Κι όμως η Αναφορά στον Γκρέκο είναι ένα βιβλίο ώριμο, δυνατό, άξιο και αντάξιο του μεγέθους του Καζαντζάκη, και πιστεύω πως η αποστολή του έχει επιτευχθεί στο ύψιστο: είναι σίγουρα ένα «καινούριο σκαλοπάτι για ν΄ ανέβουμε πιο ψηλά»…

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

-Θα βρεις λοιπόν, αναγνώστη, στις σελίδες ετούτες την κόκκινη γραμμή, καμωμένη από στάλες αίμα μου, που σημαδεύει την πορεία μου ανάμεσα στους ανθρώπους, στα πάθη και στις ιδέες. Κάθε άνθρωπος άξιος να λέγεται γιος του ανθρώπου σηκώνει το σταυρό του κι ανεβαίνει το Γολγοθά του΄ πολλοί, οι πιο πολλοί, φτάνουν στο πρώτο, στο δεύτερο σκαλοπάτι, λαχανιάζουν, σωριάζουνται στη μέση της πορείας και δε φτάνουν στην κορφή του Γολγοθά –θέλω να πω στην κορφή του χρέους τους- να σταυρωθούν, ν΄ αναστηθούν, και να σώσουν την ψυχή τους. Λιποψυχούν, φοβούνται να σταυρωθούν, και δεν ξέρουν πως η σταύρωση είναι ο μόνος δρόμος της ανάστασης΄ άλλον δεν έχει.

-Μικρή αστραπή η ζωή μας, μα προφταίνουμε.

-Αριά και που μια γλυκιά φωνή γρικιέται στη μέση μέση της καρδιάς μου: «Μη φοβάσαι, θα κάμω νόμους, θα βάλω τάξη, είμαι ο Θεός, έχε εμπιστοσύνη». Μα ολομεμιάς βαρύ μουγκρητό από τα νεφρά μου, κι η γλυκιά φωνή λουφάζει: «Μην καυκιέσαι΄ θα ξεκάμω τους νόμους σου, θα χαλάσω την τάξη σου, θα σε αφανίσω΄ είμαι το χάος!»

-(όταν ήταν μικρός και είδε το κρανίο μιας γειτόνισσας που είχε πεθάνει άρχισε να θρηνεί και να φωνάζει)
-Γιατί κλαις; Τι ήθελες; Πέθανε΄ όλοι θα πεθάνουμε.
Μα εγώ θυμόμουν τα ξανθιά μαλλιά της, τα κόκκινα χείλια που με φιλούσαν, τα μεγάλα μάτια της, και τώρα…
-Και τα μαλλιά της;, φώναζα, τα χείλια της, τα μάτια…;
-Πάνε, πάνε… Τα φαε η γης.
-Γιατί; Γιατί; Δε θέλω!
Ο θείος μου σήκωσε τους ώμους:
-Σαν μεγαλώσεις θα μάθεις γιατί!
Δεν το μαθα ποτέ μου. Μεγάλωσα, γέρασα, δεν το μαθα ποτέ μου.

-…Κοιτάζαμε τον δάσκαλο να ιδρώνει απάνω στην έδρα, να λέει, να ξαναλέει και να θέλει να καρφώσει στο μυαλό μας τη γραμματική, μα ο νους μας ήταν έξω στον ήλιο και στον πετροπόλεμο΄ γιατί πολύ αγαπούσαμε τον πετροπόλεμο και συχνά πηγαίναμε στο σκολείο με το κεφάλι σπασμένο.
Μια μέρα, ήταν άνοιξη, χαρά Θεού, τα παράθυρα ήταν ανοιχτά κι έμπαινε η μυρωδιά από μιαν ανθισμένη μανταρινιά στο αντικρινό σπίτι΄ το μυαλό μας είχε γίνει κι αυτό ανθισμένη μανταρινιά και δεν μπορούσαμε πια ν΄ ακούμε για οξείες και περισπωμένες. Κι ίσια ίσια ένα πουλί είχε καθίσει στο πλατάνι της αυλής του σκολείου και κελαηδούσε. Τότε πια ένας μαθητής, χλωμός, κοκκινομάλλης, που χε έρθει εφέτο από το χωριό, Νικολιό τον έλεγαν, δε βάσταξε, σήκωσε το δάχτυλο:
-Σώπα, δάσκαλε, φώναξε΄ σώπα, δάσκαλε, ν΄ ακούσουμε το πουλί!

-…όλο τον πόνο και τον αγώνα η ποίηση μπορεί να τον μετουσιώσει σε όνειρο και ν΄ αθανατίσει όσο εφήμερο μπορεί, κάνοντάς το τραγούδι.

-«Τούτο να κάμεις, τούτο να μην κάμεις, τράβα, μη σταματάς και μη φωνάζεις΄ ένα είναι το χρέος σου: να φτάσεις ως την άκρα. –Ποιάν άκρα;, τη ρωτούσα. –Μη ρωτάς΄ προχώρα!»

-Μια γριούλα που πέρασε, στάθηκε, ανασήκωσε από το καλάθι που κρατούσε μερικά συκόφυλλα που το σκέπαζαν, διάλεξε και με φίλεψε δυο σύκα.
-Με γνωρίζεις, κυρά μου;, τη ρώτησα.
Με κοίταξε ξαφνιασμένη.
-Όχι, παιδί μου΄ είναι ανάγκη να σε γνωρίζω για να σε φιλέψω; Άνθρωπος δεν είσαι; Άνθρωπος είμαι κι εγώ΄ δε φτάνει;
-Τι όνομα δίνεται στο Θεό, γέροντα;, ρώτησε ο αβάς.
-Δεν έχει όνομα αποκρίθηκε ο δερβίσης΄ δε χωράει ο Θεός σε ονόματα. Το όνομα είναι φυλακή, ο Θεός είναι λεύτερος.

-…η ευτυχία απάνω στη γης είναι κομμένη στο μπόι του ανθρώπου΄ δεν είναι σπάνιο πουλί να το κυνηγούμε πότε στον ουρανό, πότε στο μυαλό μας΄ η ευτυχία είναι ένα κατοικίδιο πουλί στην αυλή μας.

Ανόητο τραγούδι

2011-11-28T02:26:00.001-08:00

Μητέρα
θέλω να γίνω ασήμι.

Γιέ μου
θα κρυώσεις πολύ.

Μητέρα
θέλω να γίνω νερό.

Γιέ μου
θα κρυώσεις πολύ.

Μητέρα
κέντησέ με επάνω
στο μαξιλάρι σου.

Ω γιέ μου
αμέσως!

Φρ. Γκ. Λόρκα

Σαρκοφάγοι

2011-11-25T07:11:00.000-08:00

Οι Σαρκοφάγοι είναι μία ακόμη αυτοβιογραφική τριλογία μυθιστορημάτων του Μενέλαου Λουντέμη. Πρόκειται για τα:

1.Το κρασί των δειλών(Σαρκοφάγοι Ι)
2.Οι ήρωες κοιμούνται ανήσυχα(Σαρκοφάγοι ΙΙ)
3.Ο άγγελος με τα γύψινα φτερά(Σαρκοφάγοι ΙΙΙ)

Είναι οι περιγραφές όλων όσων πέρασε ο συγγραφέας όταν ήταν εξόριστος και η προσπάθειά του να διασώσει και να μεταφέρει στο αναγνωστικό κοινό τα γραπτά ενός άλλου συνεξόριστου του, του Κλεομένη Μολυβά.

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΤΩΝ ΔΕΙΛΩΝ

-Η ζωή για να προστατευθεί απ΄ τους δειλούς της φκιάχνει τους γενναίους της. Η Τυραννία όμως επεμβαίνει και τους αποσπά. Γιατί η μάζα των δειλών είναι το μόνο στρώμα απ΄ όπου αντλεί τα στηρίγματά της. Στηρίγματα όμως τόσο απατηλά θα είχαν από καιρό καταρρεύσει και διαλυθεί μες στο φόβο τους, αν δεν βρίσκονταν σε διαρκή κατάσταση μέθης. Μα το μόνο κρασί που τους μεθά είναι το αίμα των αθώων-το «κρασί των δειλών».

-Και για τον Ίκαρο, μπάρμπα Αυγουστή, που έχουν να λένε, εσύ τι ξέρεις γι΄ αυτόν;
-Για το Νίκαρο; Να σου πω και για τον Νίκαρο. Ζούλια είναι παιδί μου στη μέση. Τίποτις άλλο.
-Ζήλεια; Από ποιόν;
-Απ΄ το Θεό. Αμ τι θάρρεψες μόνο οι άνθρωποι είναι ζουλιάρηδες; Αν θέλεις να ξέρεις οι θεοί είναι ζουλιαρόγατοι. Ναισκέ!
-Εσύ ξέρεις. Εγώ δεν τους γνωρίζω. Αν θέλεις όμως πες μου.
-Να σου πω. Που λες… αυτός ο Νίκαρος, ο δικός μας, ήταν μυαλό μεγάλο… τέτοιο μυαλό, που κάποτες ο θεός τα εβρήκεν σκούρα. «Βρε…λέει, να ιδείς που αυτός ο μπάσταρδος…»
-Έτσι είπε; «Αυτός ο μπάσταρδος;»
-Τα ίδια του τα λόγια. «Να ιδείς, που αυτός ο μπάσταρδος, θα μου κάνει καμιά χαλάστρα. Πάει να με ξεφτελίσει μπροστά στους ανθρώπους.»
-Και γιατί, μπάρμπα Αυγουστή, τον είχε αυτό τον φόβο;
-Γιατί; Χε χε… Άκου να δεις. Γιατί ο δικός σου, ο Νίκαρος, είχε ένα σκέδιο. Σκέδιο σπουδαίο! Ήθελε ν΄ ανεβεί στον ουρανό να πιάσει το θεό απ΄ τα γέναι και να τον κατεβάσει στη γη. «Θα σας τονε φέρω, τους λέει, δεμένο εδώ μπροστά σας, για να δείτε τι κιοτής είναι αυτός ο μεγαλοδύναμος και να τον σιχαθείτε». Ο θεός τα χρειάστηκε. «Βρε!, λέει. Δε θέλεις αυτό ο άτιμος να καταφέρει να φτάσει ως εδώ πάνου, να δει τα χάλια μου και να με κάνει ρεζίλι μπρος στους ανθρώπους; Τίποτις! Πρέπει να λάβω τα μέτρα μου!». Πιάνει λοιπόν ο καλός σου και φωνάζει ούλους τους σπιούνους που είχε εδώ κάτου στη γης… (Αυτό το ξέρεις θαρρώ. Δε θα καρτερείς να στο πω εγώ)… Πιάνει λοιπόν και κράζει ούλους τους σπιούνους του και τους λέει: «Παιδιά…. Ειδοποιείστε βασιλιάδες κι αρχοντάδες ότι το και το. Εκεί κάτου στη γης γκιζεράει ένα παλιόκορμο, ένας ρέμπελος, Νίκαρος στ΄ όνομα, που σκορπάει παντού ότι ο κόσμος δεν είναι στρογγυλός σαν τόπι αλλά ίσιος σαν πίτα. Και κρατάει κι ένα μέτρο και μετράει όλους τους ανθρώπους και θέλει να τους βγάλει ίσους. (Γλέπεις η λέξη «νισότης» έκανε τους άρχοντες να λυσσάνε από κείνον τον καιρό…). Αυτός, λέει, θέλει να σας κάνει ή σκαφτιάδες είσαστε ή βασιλιάδες ή γεμιτζήδες ή οργωτήδες –όλους ίσους. Σκυλιά δηλαδή της ίδιας ράτσας… Και θέλει να πάρει και τις κορώνες σας και να τις κάνει κατουρλοκάνατα με το συμπάθειο…». Και ο δείξος… Και ο πείξος… «Και γι΄ αυτό που σας θέλω, πιάστε τον… Πιάστε τον τον κερατά και φάτε του το συκώτι!». Κάηκαν που λες οι εδικοί σου. Τι; Ν΄ αλλάξει την τάξη του κόσμου; Να κάνει την πλάση όλη ίσια σαν πίτα; Θάνατος! Απαράλλαχτα όπως και τώρα. Γιατί, ξέχασα να στο πω, ο Νίκαρος ήταν δικός σας. Εξόριστος δηλαδής. Ο πρώτος – πρώτος εξόριστος σ΄ αυτήν την πλάση… και σε τούτο το νησί.

-Δε λυπάμαι που γεννήθηκα αυτή την εποχή. Αν ήταν να με βάζαν να μπορούσαν να διαλέξω, πάλι αυτήν θα διάλεγα. Ας είναι όλη πιτσιλισμένη με αίματα. Είναι η εποχή που θα πεθάνει η Τυραννία. Και χαίρομαι που βάλαμε και μεις λίγη δύναμη για να κυλιστούν τα φαντάσματα στον γκρεμό. Ένας καινούριος κόσμος θα ξημερώσει αύριο.

ΟΙ ΗΡΩΕΣ ΚΟΙΜΟΥΝΤΑΙ ΑΝΗΣΥΧΑ

-Οι καιροί που οι ήρωες κοιμούνταν ήσυχοι κάτω απ΄ το χώμα τους πέρασαν. Τώρα οι ήρωες κοιμούνται ανήσυχοι. Γιατί τη θυσία τους δεν την πήραν μαζί τους. Την άφησαν κληρονομιά σ΄ αυτούς που θα ρθουν –όχι για να την κάνουν δύναμη που προλαβαίνει τις-τέτοιες-θυσίες.
Δεν είναι ανάγκη ο τροχός της ιστορίας να βουλιάζει μες στο αίμα για να πάει η ιστορία μπροστά –αν ο Παρθενώνας δεν ξεχάστηκε δεν πρέπει να ξεχαστεί ούτε το Μακρονήσι. Γιατί οι χτίστες του ακόμα δεν ξανάσαναν.

-Το άγνωστο έρχεται καταπάνω μου αφηνιασμένο, χωρίς όνομα, χωρίς διαστάσεις. Μακρονήσι δε θα πει τίποτα. Τα νησιά μονάχα τους δεν μισούν, δεν σκοτώνουν. Δεν έχουν κακία. Όλη την κακία την μάζεψαν –αλίμονο- εκείνοι που απ΄ τ΄ όνομά τους βγήκε η λέξη «ανθρωπισμός».

-Φυλάξου απ΄ τον δυνατό που χει κερδίσει τη δύναμή του άνομα. Την τρέμει πιο πολύ κι απ΄ την αδυναμία του.

-Η αυτοκριτική είναι εφεύρεση για να παραπλανούνται οι άδολοι. Με λίγα λόγια η αυτοκριτική έγινε για να καταργήσει την κριτική. «Δεν σου επιτρέπω να με κρίνεις! Κρίνω μόνος μου τον εαυτό μου. Συνεπούμενα η κριτική είναι περιττή».

Ο ΑΓΓΕΛΟΣ ΜΕ ΤΑ ΓΥΨΙΝΑ ΦΤΕΡΑ

-Μπάρμπα Θύμιο, από πότε είσαι επαναστάτης;
-Από τον καιρό που το μυρίστηκα πως είμαι αδικεμένος.

-Αχ, ευλοημένα δάκρυα… Σκέφτομαι. Αν δεν υπήρχαν κι αυτά πως θα συνεννοούνταν οι καλοί άνθρωποι αναμεταξύ τους;

-Δεν ξέρω αν ο κύκνος πεθαίνει τραγουδώντας,
ούτε κι αν το τραγούδι του λέγεται «Κύκνειο»-
Κι αν είναι καν τραγούδι…
Ξέρω όμως καλά
Πως κανένας ήρωας
δεν θα ταν ήρωας
αν το τελευταίο του τραγούδι
–δεν ήταν τ ρ α γ ο ύ δ ι.

Η Μορφολογική ανάλυση του παραμυθιού κατά τον V. Propp

2011-11-24T05:51:00.000-08:00

Όταν διδασκόμουν τις λειτουργίες του Προπ στο Παιδαγωγικό ομολογώ ότι τις έβρισκα μπερδεμένες και κουραστικές. Ξαναδιαβάζοντάς τες, μόνη μου πια, μετά από 8 περίπου χρόνια, διαπίστωσα πως ίσως μπορούν να φανούν χρήσιμες σε ανθρώπους που γράφουν παραμύθια. Ό, τι έχω γράψει ως τώρα (βρίσκεται στο προσωπικό μου αρχείο και τα όνειρα να τυπωθεί αρχίζουν να ξεφτίζουν) γράφτηκε με οδηγό την φαντασία και μόνο και –σε κάποιες περιπτώσεις- με βάση τις εμπειρίες μου από τα παιδιά (όταν δούλευα σε σχολεία). Αν κάποια στιγμή ξαναπιάσω στα χέρια μου χαρτί και μολύβι είτε για να γράψω κάτι καινούριο είτε για να τελειώσω κάτι μισοτελειωμένο, λέω να τις συμβουλευτώ.

Το παρακάτω κείμενο είναι λίγο μεγάλο. Το παραμύθι-παράδειγμα, όχι 100% εύστοχο κατά την γνώμη μου. Οι άνθρωποι όμως που ασχολούνται με το παραμύθι (ανάγνωση ή γραφή), αξίζει να αφιερώσουν λίγο χρόνο και να το διαβάσουν.
«Ο Ρώσος θεωρητικός Βλαντιμίρ Προπ μελετώντας το λαϊκό μαγικό παραμύθι της χώρας του διαπίστωσε ότι, ανεξάρτητα από παραλλαγές, στο σύνολο των μαγικών παραμυθιών, υπάρχουν 31 λειτουργίες που καθορίζουν τη δράση των ηρώων. Τις όρισε ως λειτουργίες των δρώντων προσώπων.

Το περιεχόμενο της λειτουργίας εννοείται ως η ενέργεια ενός δρώντος προσώπου, που ορίζεται από την άποψη της σημασίας της για την πορεία της δράσης. Αυτές αποτελούν μόνιμα και σταθερά στοιχεία του παραμυθιού, ανεξάρτητα από το ποιοι και πως τις επιτελούν. Οι λειτουργίες, επομένως, συγκροτούν τα θεμελιώδη συστατικά μέρη του παραμυθιού.
Παραθέτουμε συνοπτικά τις 31 λειτουργίες των δρώντων προσώπων:

(Αρχική κατάσταση-a)
1.Ένα από τα μέλη της οικογένειας απουσιάζει από το σπίτι (ορισμός: απουσία)
2.Στον ήρωα προβάλλεται μια απαγόρευση (ορισμός: απαγόρευση)
3.Η απαγόρευση παραβαίνεται (ορισμός: παράβαση)
4.Ο ανταγωνιστής επιχειρεί να κάνει ανίχνευση (ορισμός: διερεύνηση)
5.Στον ανταγωνιστή δίνονται πληροφορίες για το θύμα του (ορισμός: εκχώρηση)
6.Ο ανταγωνιστής επιχειρεί να ξεγελάσει το θύμα του, για να γίνει κύριος αυτού ή των υπαρχόντων του (ορισμός: εξαπάτηση)
7.Το θύμα ενδίδει στην απάτη και έτσι παρά τη θέλησή του βοηθάει τον εχθρό (ορισμός: συνενοχή)
8.Ο ανταγωνιστής προξενεί σε ένα από τα μέλη της οικογένειας φθορά ή ζημιά (ορισμός: δολιοφθορά)
9.Κάτι δεν αρκεί σε κάποιο από τα μέλη της οικογένειας, επιθυμεί να έχει κάτι (ορισμός: έλλειψη)
10.Η δυστυχία ή η έλλειψη γνωστοποιείται, απευθύνουν στον ήρωα παράκληση ή εντολή, τον αποστέλλουν ή τον αφήνουν να φύγει (ορισμός: μεσολάβηση, συνδετική στιγμή)
11.Ο ήρωας –αναζητητής συμφωνεί ή αποφασίζει για την αυτενέργεια (ορισμός: έναρξη αυτενέργειας)
12.Ο ήρωας εγκαταλείπει το σπίτι του (ορισμός: αναχώρηση)
13.Ο ήρωας δοκιμάζεται, ρωτιέται, δέχεται επίθεση κλπ, πράγματα που προετοιμάζουν τη λήψη εκ μέρους του ενός μαγικού μέσου ή βοηθού (ορισμός: πρώτη λειτουργία του δωρητή)
14.Ο ήρωας αντιδρά στις πράξεις του μελλοντικού δωρητή (ορισμός: αντίδραση του ήρωα)
15.Στη διάθεση του ήρωα τίθεται το μαγικό μέσο (ορισμός: εφοδιασμός, λήψη μαγικού μέσου)
16.Ο ήρωας μεταφέρεται, παραδίδεται ή οδηγείται στον τόπο όπου βρίσκεται το αντικείμενο της αναζήτησης (ορισμός: τοπική μετακίνησης δύο βασιλείων, ταξίδι με οδηγό)
17.Ο ήρωας και ο ανταγωνιστής του συναντιούνται σε άμεση πάλη (ορισμός: πάλη)
18.Τον ήρωα τον σημαδεύουν (ορισμός: στιγμάτισμα, σημάδεμα)
19.Ο ανταγωνιστής νικιέται (ορισμός: νίκη)
20.Η αρχική δυστυχία ή έλλειψη εξαλείφεται (ορισμός: εξάλειψη της δυστυχίας ή της έλλειψης)
21. Ο ήρωας επιστρέφει (ορισμός: επιστροφή)
22.Ο ήρωας υφίσταται καταδίωξη (ορισμός: καταδίωξη, κυνηγητό)
23.Ο ήρωας σώζεται από την καταδίωξη (ορισμός: διάσωση)
24.Ο ήρωας, αγνώριστο, φτάνει στο σπίτι του ή σε άλλη χώρα (ορισμός: μη αναγνωρίσιμη άφιξη)
25.Ο ψεύτικος ήρωας προβάλλει αβάσιμες απαιτήσεις (ορισμός: αβάσιμες απαιτήσεις)
26.Στον ήρωα τίθεται ένα δύσκολο πρόβλημα (ορισμός: δύσκολο πρόβλημα)
27.Το πρόβλημα λύνεται (ορισμός: λύση)
28.Τον ήρωα τον αναγνωρίζουν (ορισμός: αναγνώριση)
29.Ο ψεύτικος ήρωας ή ανταγωνιστής, ο κακοποιός, ξεσκεπάζεται (ορισμός: ξεσκέπασμα)
30.Στον ήρωα δίνεται μια νέα όψη (ορισμός: μεταμόρφωση)
31.Ο ήρωας παντρεύεται και ανεβαίνει στο θρόνο (ορισμός: γάμος)

Ακολουθεί ένα δείγμα ανάλυσης του παραμυθιού «Ο βασιλιάς βάτραχος» σύμφωνα με τις λειτουργίες των δρώντων προσώπων:

Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ένας βασιλιάς που είχε τρεις θυγατέρες.(κλασικό μοτίβο: βασιλιάς και τρεις κόρες)
Η μικρότερη έπαιζε πάντα κοντά σ΄ ένα πηγάδι, έξω απ΄ το παλάτι, με μια χρυσή μπάλα. Κι όταν κουραζόταν από το παιχνίδι, ξάπλωνε κάτω από μια φλαμουριά, που είχε πολύ σκιά και ξεκουραζόταν. Μια μέρα όμως, εκεί που έπαιζε, της έφυγε από τα χέρια η μπάλα, κι έπεσε στο πηγάδι. (έλλειψη αγαπημένου αντικειμένου)
Κι επειδή δεν μπορούσε να την βγάλει, άρχισε να κλαίει απαρηγόρητα.
Ξαφνικά, ακούστηκε μια βραχνή φωνή:
-Τι έπαθες, βασιλοπούλα και κλαις; Εκείνη γύρισε να δει ποιος της μιλούσε κι αντίκρισε ένα μεγάλο βάτραχο (είσοδος του δωρητή η οποία γίνεται κανονικά. Τον συναντάει τυχαία η βασιλοπούλα στο δάσος)
-Κλαίω, είπε η βασιλοπούλα, γιατί μου πεσε η χρυσή μου μπάλα στο νερό.
-Εγώ μπορώ να σε βοηθήσω να την ξαναπάρεις, είπε ο βάτραχος. Εσύ όμως τι θα μου δώσεις γι΄ αντάλλαγμα; (διάλογος με τον δωρητή, ο οποίος ζητά αντάλλαγμα)
-‘Ο, τι θέλεις, καλέ μου βάτραχε, απάντησε εκείνη. Να, δες, θα σου δώσω τα φορέματά μου, τα μαργαριτάρια μου και την κορώνα που φορώ. (θετική ανταπόκριση της ηρωίδας)
-Τίποτα απ΄ αυτά δε θέλω, είπε τότε ο βάτραχος. Ωστόσο, αν υποσχεθείς να μ΄ αγαπάς, κι αν δεχτείς να είμαι σύντροφος στα παιχνίδια σου, να κάθομαι στο τραπέζι σου, να τρώω στο χρυσό σου πιάτο, να πίνω από το χρυσό σου ποτήρι και να κοιμάμαι στο κρεβάτι σου, τότε θα σου φέρω τη μπάλα (υποβολή δοκιμασίας από το δωρητή)
-Ναι, καλέ μου βάτραχε, έχεις το λόγο μου. Όλα όσα ζήτησες θα γίνουν, είπε η βασιλοπούλα. Μόνο φέρε, σε παρακαλώ, τη μπάλα μου (δεύτερη θετική ανταπόκριση της ηρωίδας)
Μέσα της όμως κρυφά σκεφτόταν: «Τι ανοησίες μου λέει αυτός ο βάτραχος! Η φύση τον έπλασε να κάθεται ολημερίς με τα άλλα βατράχια στο νερό και να κράζει. Πως είναι δυνατόν να κάνει παρέα με τους ανθρώπους;» (αλαζονική σκέψη ηρωίδας-αρνητική αντίδραση της ηρωίδας)
Ωστόσο, ο βάτραχος είχε κιόλας βουτήξει στο νερό κι έφερε τη χρυσή μπάλα. Γεμάτη χαρά η βασιλοπούλα πήρε τη μπάλα κι έφυγε τρέχοντας για το παλάτι (εξάλειψη της δυστυχίας ή της έλλειψης)
-Έι, περίμενέ με!, φώναξε πίσω της ο βάτραχος. Εγώ δεν μπορώ να τρέχω! Εκείνη όμως δεν του έδωσε σημασία, και, πριν βραδιάσει, τον είχε κιόλας ξεχάσει. (αθέτηση της υπόσχεσης)
Την άλλη μέρα, όμως, την ώρα του φαγητού, άκουσαν στις σκάλες ένα θόρυβο –πλατς πλατς- και σε λίγο, ακούστηκαν χτύποι στην πόρτα.
-Βασιλοπούλα μου μικρή, ακούστηκε μια φωνή, άνοιξέ μου. Εκείνη έτρεξε, άνοιξε την πόρτα κι αντίκρυσε κοντά της τον βάτραχο. Τρομαγμένη του έκλεισε κατάμουτρα την πόρτα και γύρισε πίσω στο τραπέζι .(λεπτομέρειες σχετικές με την αρνητική αντίδραση της ηρωίδας)
Ο πατέρας της, ο βασιλιάς, βλέποντας την ταραχή της, κάτι κατάλαβε, και την ρώτησε ποιος είχε χτυπήσει την πόρτα. (εμφάνιση πατέρα βασιλιά ως βοηθού που δίνει εξέλιξη στην πλοκή)
Η βασιλοπούλα είπε τότε στον πατέρα της την ιστορία, και πως ο βάτραχος ήθελε σαν αντάλλαγμα να μένει μαζί της στο παλάτι. (διπλασιασμός της αξίωσης του δωρητή-ανταλλαγή)
Ο βασιλιάς της μίλησε αυστηρά, και της είπε ότι έπρεπε να κρατήσει το λόγο της. (διδακτικός λόγος του βοηθού-πατέρα-βασιλιά)
Έτσι, η βασιλοπούλα, αναγκάστηκε ν΄ ανοίξει. Ο βάτραχος πλησίασε, ανέβηκε πάνω στο τραπέζι και άρχισε να τρώει. (λεπτομέρειες σχετικές με την αξίωση του δωρητή-ανταλλαγή)
-Τώρα που έφαγα και χόρτασα, είπε ο βάτραχος στη βασιλοπούλα, πάμε να κοιμηθούμε στο μεταξένιο κρεβάτι σου. Εκείνη άρχισε να κλαίει και φοβόταν να πιάσει τον κρύο βάτραχο. Ξανά όμως ο βασιλιάς θυμωμένος και της είπε:
-Μην ξεχάσεις ποτέ αυτό που έταξες. Πρέπει να το κάνεις. Αν δεν ήθελες, να μην έδινες το λόγο σου. (διπλασιασμός για την τήρηση της υπόσχεσης και ανταμοιβή του βάτραχου)
Τι να κάνει η βασιλοπούλα; Έπιασε το βάτραχο με τα δυο της δάχτυλα, και τον απόθεσε σε μια γωνιά του δωματίου της. Μετά πήγε στο κρεβάτι της να κοιμηθεί. (Η υπόσχεση σιγά-σιγά ολοκληρώνεται. Θετική αντίδραση της ηρωίδας)
Μόλις, όμως, κάθησε στο κρεβάτι πλησίασε ο βάτραχος και της είπε:
Είμαι πολύ κουρασμένος και θέλω να κοιμηθώ όπως εσύ. Ξεχνάς τι μου έταξες; Πάρε με λοιπόν κοντά σου, γιατί θα πω στον πατέρα σου πως δεν κάνεις αυτά που υποσχέθηκες σε μένα, που σ΄ ευεργέτησα. (απειλή)
Τότε η βασιλοπούλα θύμωσε, άρπαξε τον βάτραχο και τον πέταξε, μ΄ όλη της τη δύναμη, απέναντι στον τοίχο.
-Α, δεν υποφέρεσαι πια με τα καμώματά σου! Φώναξε η βασιλοπούλα. Τώρα θα ησυχάσεις, θες δε θες! Επιτέλους να μπορέσω και εγώ να κοιμηθώ ήσυχη. Ο βάτραχος, που είχε χτυπήσει στον τοίχο άφηνε μικρές κραυγές. (λεπτομέρειες σχετικά με τη συνέχιση της αρνητικής αντίδρασης της ηρωίδας)
Στο μεταξύ η βασιλοπούλα πλησίασε στο κρεβάτι της και αποκοιμήθηκε. Ο βάτραχος κλαψούρισε λιγάκι ακόμα πονεμένα αλλά, στο τέλος αποκοιμήθηκε και αυτός. Ωστόσο, στη διάρκεια της νύχτας ο μικρούλης βάτραχος μεταμορφώθηκε σ΄ ένα λυγερόκορμο παλικάρι, ένα πανώριο βασιλόπουλο. (μαγική μεταμόρφωση του δωρητή σε ήρωα του παραμυθιού)
Σαν ξύπνησε η βασιλοπούλα και τον είδε, θαμπώθηκε από την ομορφιά του. Τότε το βασιλόπουλο της διηγήθηκε πως πριν πολλά χρόνια, τον είχε μαγέψει μια κακιά μάγισσα, αλλά επειδή αγάπησε αυτήν, λύθηκαν τα μάγια.(η αγάπη ως μαγικός καταλύτης: η αγάπη σταματά κάθε κακό)
Αμέσως μετά την ζήτησε σε γάμο, και η βασιλοπούλα δέχτηκε, μ΄ όλη της την καρδιά. Έτσι, την άλλη κιόλας μέρα θα έφευγαν για το βασίλειό τους…
Σαν έφτασαν στο νέο τους βασίλειο έκαναν τους γάμους και έζησαν, πια την υπόλοιπη ζωή τους, αγαπημένοι και ευτυχισμένοι. (ο γάμος)

Η κατανομή των δρώντων προσώπων παρουσιάζει στο μαγικό αυτό παραμύθι αρκετό ενδιαφέρον εξαιτίας της ιδιομορφίας του. Αρχίζει κανονικά να εξελίσσεται μετά την αρχική κατάσταση’ ωστόσο οι κύκλοι δράσης των δρώντων προσώπων αλληλοεπικαλύπτονται λόγω των λεπτομερειών και των διπλασιασμών των λειτουργιών των δρώντων προσώπων.
Η είσοδος του δωρητή (μεταμορφωμένος βάτραχος) γίνεται κανονικά, ενώ οι αντιδράσεις της ηρωίδας (βασιλοπούλα) κατά την πορεία της δράσης περνούν από τη θετική ανταπόκριση ως την τέλεια άρνηση. Όταν όμως η έλλειψη εξαλείφεται και ικανοποιείται η επιθυμία της βασιλοπούλας που αθετεί την υπόσχεσή της, στην πλοκή εμπλέκεται ο βασιλιάς –πατέρας της ως βοηθός, για να μετατρέψει με νουθεσίες και υπομνήσεις την αρνητική της στάση. Στις επίμονες ενέργειες του βατράχου που με την απειλή μεταβάλλεται σε εχθρικό δωρητή δεν κάμπτεται η βασιλοπούλα 9αντιδραστική ηρωίδα) παρά μόνο μετά από τη μαγική μεταμόρφωση του δωρητή βατράχου σε ήρωα βασιλόπουλο με το μαγικό φίλτρο της αγάπης. Και το παραμύθι κλείνει με δόξες και αγάπες και την αγαθή αισιοδοξία του ευοίωνου μέλλοντος, όπως σχεδόν όλα τα παραμύθια.»

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΚΡΙΤΟΠΟΥΛΟΣ, Άρθρα και μελετήματα για την παιδική λογοτεχνία, εκδόσεις Δημ. Κ. Σαλονικίδη, Θεσσαλονίκη, 1999.

Ο κύκλος της χαράς

2011-11-22T05:24:00.001-08:00

Ο κύκλος της χαράς
Κάποια μέρα ένας χωρικός χτύπησε δυνατά την πόρτα ενός μοναστηριού. Όταν ο αδελφός θυρωρός άνοιξε, εκείνος του έδωσε ένα θαυμάσιο τσαμπί σταφύλια.
-Αγαπητέ αδελφέ θυρωρέ, αυτά είναι τα πιο ωραία σταφύλια του αμπελιού μου. Ήρθα εδώ να σου τα χαρίσω.
-Ευχαριστώ! Θα τα πάω αυτά στον αβά, θα χαρεί πολύ με τέτοιο δώρο.
-Όχι! Για σένα τα έφερα.
-Για μένα; Ο αδελφός κοκκίνησε, επειδή αισθάνθηκε ότι δεν άξιζε ένα τέτοιο δώρο της φύσης.
-Ναι!, επέμενε ο χωρικός. Γιατί πάντα μου άνοιγες την πόρτα, όταν εγώ χτυπούσα. Όταν χρειαζόμουν βοήθεια, επειδή η σοδειά μου είχε καταστραφεί από την ξηρασία, εσύ μου έδινες κάθε μέρα ένα κομμάτι ψωμί κι ένα ποτήρι κρασί. Θέλω αυτό το τσαμπί σταφύλι να σου φέρει λίγο από την αγάπη του ήλιου, την ομορφιά της βροχής και το θεϊκό θαύμα που το γέννησε τόσο όμορφο.
Ο αδελφός θυρωρός τοποθέτησε το τσαμπί μπροστά του κι όλο το πρωί το θαύμαζε: ήταν πραγματικά όμορφο. Γι΄ αυτό αποφάσισε να παραδώσει το δώρο στον αβά, που πάντα τον ενθάρρυνε με σοφά λόγια.
Ο αβάς χάρηκε πολύ με τα σταφύλια, θυμήθηκε όμως ότι κάποιος αδελφός στο μοναστήρι είχε αρρωστήσει και σκέφτηκε: «Θα του δώσω το τσαμπί. Ποιος ξέρει, μπορεί να φέρει κάποια χαρά στη ζωή του».
Έτσι κι έγινε. Τα σταφύλια δεν έμειναν, όμως, πολλή ώρα στο δωμάτιο του άρρωστου αδελφού, γιατί και κείνος συλλογίστηκε: «Ο αδελφός μάγειρας μ΄ έχει φροντίσει τόσο καιρό, ταΐζοντας με ό, τι καλύτερο. Σίγουρα θα χαρεί».
Όταν το μεσημέρι εμφανίστηκε ο αδελφός μάγειρας με το γεύμα, αυτός του έδωσε τα σταφύλια.
«Είναι για σένα», είπε ο άρρωστος αδελφός. ‘Επειδή πάντα βρίσκεσαι σε επαφή με τα προϊόντα που μας προσφέρει η φύση, θα ξέρεις τι να κάνεις μ΄ αυτό το δημιούργημα του Θεού».
Ο αδελφός μάγειρας έμεινε κατάπληκτος από την ομορφιά του τσαμπιού και σχολίασε με τον βοηθό του πόσο τέλεια ήταν τα σταφύλια. Τόσο τέλεια, που κανείς άλλος δεν θα εκτιμούσε τέτοιο θαύμα της φύσης όσο ο αδελφός σκευοφύλακας, καθώς εκείνος ήτανο υπεύθυνος για τη φύλαξη της Αγίας Μετάληψης και πολλοί στο μοναστήρι τον θεωρούσαν άγιο άνθρωπο.
Ο σκευοφύλακας με τη σειρά του χάρισε τα σταφύλια στον πιο νεαρό δόκιμο, ώστε να καταλάβει εκείνος ότι το έργο του Θεού φανερώνεται στις πιο μικρές λεπτομέρειες της δημιουργίας. Όταν ο δόκιμος τα πήρε, η καρδιά του δόξασε τον Κύριο, επειδή δεν είχε ξαναδεί τόσο όμορφο τσαμπί. Την ίδια στιγμή θυμήθηκε την πρώτη φορά που είχε φτάσει στο μοναστήρι και τον άνθρωπο που του είχε ανοίξει την πόρτα-αυτή η χειρονομία του είχε επιτρέψει να βρεθεί σήμερα σ΄ εκείνη την κοινότητα ανθρώπων που ήξεραν να εκτιμούν τα θαύματα.
Κι έτσι, λίγο πριν νυχτώσει, έφερε το τσαμπί στον αδελφό θυρωρό.
«Να το απολαύσεις», είπε. «Γιατί εσύ περνάς τον περισσότερο χρόνο εδώ ολομόναχος. Αυτά τα σταφύλια θα σε κάνουν να χαρείς».
Ο αδελφός θυρωρός θεώρησε ότι εκείνο το δώρο προοριζόταν πραγματικά για τον ίδιο, απόλαυσε την κάθε ρόγα του τσαμπιού και κοιμήθηκε ευτυχισμένος.
Μ΄ αυτόν τον τρόπο έκλεισε ο κύκλος. Ο κύκλος της χαράς και της ευτυχίας, που πάντα περιτριγυρίζει γενναιόδωρους ανθρώπους».

(Την ιστορία αυτή την βρήκα πριν πολλά χρόνια στην τελευταία σελίδα του «Ταχυδρόμου», όπου αρθρογραφούσε ο Paulo Coelho. Την κράτησα στο αρχείο μου, παρέλειψα όμως δυστυχώς να σημειώσω ημερομηνία και αριθμό τεύχους)

Όταν...

2011-11-20T22:27:00.001-08:00

Όταν ακούω να μιλάν για τον καιρό
όταν ακούω να μιλάνε για τον πόλεμο
όταν ακούω σήμερα το Αιγαίο να γίνεται ποίηση
να πλημμυρίζει τα σαλόνια
όταν ακούω να υποψιάζονται τις ιδέες μου
να τις ταχτοποιούν σε μια θυρίδα
όταν ακούω σένα να μιλάς
εγώ πάντα σωπαίνω.

Όταν ακούω κάποτε στα βέβαια αυτιά μου
ήχους παράξενους ψίθυρους μακρινούς
όταν ακούω σάλπιγγες και θούρια
λόγους ατέλειωτους ύμνους και κρότους
όταν ακούω να μιλούν για την ελευθερία
για νόμους ευαγγέλια και μια ζωή με τάξη
όταν ακούω να γελούν
όταν ακούω πάλι να μιλούν
εγώ πάντα σωπαίνω.

Μα κάποτε που η κρύα σιωπή θα περιβρέχει τη γη
κάποτε που θα στερέψουν οι άσημες φλυαρίες
κι όλοι τους θα προσμένουνε σίγουρα τη φωνή
θ' ανοίξω το στόμα μου
θα γεμίσουν οι κήποι με καταρράχτες
στις ίδιες βρώμικες αυλές τα οπλοστάσια
οι νέοι έξαλλοι θ' ακολουθούν με στίχους χωρίς ύμνους
ούτε υποταγή στην τρομερή εξουσία.

Πάλι σας δίνω όραμα.

ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ

http://www.youtube.com/watch?v=K10PXzWoSwA&feature=results_video&playnext=1&list=PLAD6D5EA4B416BFEE

Ο ποιητής Νίκος Παππάς

2011-11-18T05:50:00.000-08:00

Τον Νίκο Παππά τον γνώρισα κατά την διάρκεια των φοιτητικών μου χρόνων. (Δυστυχώς δεν είχα την τύχη να τον «διδαχτώ» στο σχολείο. Τέτοιοι ποιητές όχι απλά δεν «διδάσκονται», αλλά ούτε καν αναφέρονται…)

Αυτές τις μέρες τον ξαναθυμήθηκα μέσα από τις σελίδες του Μενέλαου Λουντέμη. Στο βιβλίο «Το κρασί των δειλών» ο συγγραφέας αναφέρεται στην σύλληψή του, στην εξορία του στην Ικαρία και στην δίκη που παραπέμφθηκε κατηγορούμενος «ως οργανωτής τρομοκρατικών ομάδων» στη Σύρο. Ο Λουντέμης, όχι μόνο δεν είχε δικηγόρο, αλλά δεν είχε και κανένα επισκεπτήριο στις φυλακές. Στην επίσκεψη μιας παλιάς του γειτόνισσας ενημερώνεται ότι ο Νίκος Παππάς θέλει να το επισκεφτεί:

«-Μόνο ο Νίκος… συνεχίζει… ο Νίκος Παππάς είναι έτοιμος να ρθει.
-Ο ποιητής;… (Μα… τι είναι αυτός; Είναι φίλος μου; Είναι ήρωας; Τρελός; … Τι μου είναι και θα ξεκινήσει «να ρθει»;)
-Το μαθε πολύ αργά… συνεχίζει η Αγνή.
-Μα… Αγνή. Ο άνθρωπος αυτός, αν θυμούμαι καλά, δεν ήταν ποτέ στενός μου φίλος.
-Είχατε κάνει λάθος. Είπε σε πολλούς να ρθουν γιατί κείνος ήταν πιασμένος σε μια δίκη.»

Τότε πληροφορεί τους συντρόφους και συγκατηγορούμενούς του:

«Θα ρθει μαζί κι ένας φίλος μου ποιητής που κι αυτουνού σήμερα ανακάλυψα τη φιλία του. Ήταν τόσο καλός ποιητής που αμφέβαλα αν μπορούσε να είναι και άνθρωπος. Είναι ψηλός, εριστικός… με εκρηκτικά ξεσπάσματα και με κάποια παιδιάστικη έπαρση. Ένα τικ… μια ξανθοκόκκινη χαίτη… και στίχοι… στίχοι… στίχοι…
Πατέρα…
Σαν έβγαλαν τα κόκαλά σου
η μητέρα ήταν άρρωστη.
Και δεν μπόρεσε να ρθει στο Κοιμητήρι.
Μα κουβεντιάζει κάθε μέρα μαζί σου.
Τα βιβλία σου έγιναν σύνταξη
Και της εξασφάλισαν το ψωμί της
Και το ξανθό μουστάκι σου φύτρωσε
Πα στα χείλη του εγγονού σου.

Ο Πάνος ενθουσιάστηκε.
-Άμα έχεις τέτοια ποιήματα τι να τις κάνεις τις ομοιοκαταληξίες; Μα τον ξέρουμε αυτό τον ποιητή! Έχει παντρευτεί την συμπατριώτισσά μας τη Συριανή… μεγάλη ποιήτρια. Τη Ρίτα.»

Και ο συγγραφέας στο επόμενο κεφάλαιο συνεχίζει:

«Και ήρθε. Και ξαναήρθε. Και στάθηκε δίπλα μου. Και λαχάνιασε. Και ξεσκίστηκε. Και πάλεψε μ΄ όλα του τα σπλάχνα για να ξεμακρύνει απ΄ το στήθος μου την κάνη που με σημάδευε. Άφηνε απάνω το γραφείο του ανοιχτό, τις υποθέσεις του, τις δίκες του. Πολλές φορές έτρωγε μόνο ένα κουλουράκι που έβαζε στην τσάντα του με τα δικόγραφα, κι έτρεχε… έτρεχε… έτρεχε… Με τις βροχές… με τις λάσπες… Χωνόταν σ΄ ένα παλιό λεωφορείο που κουνιούνταν αργά σαν βοιδάμαξα κι έχανε τη μισή μέρα του, μόνο για να ρθει. Μόνο για να τον δω… Να βεβαιωθώ, ότι δεν εγκατέλειψε τη θέση του. Ότι κρατάει φρουρά πλάι στην ψυχή μου. Για να μην τη βρουν μόνη, και τη ρίξουνε… «Αν τον σκοτώσουν, είπε σ΄έναν στρατηγό που έγραφε ποιήματα (το Νίκο Στρατάκη), θα τους παρακαλέσω να ξαναγεμίσουν και να ξαναρίξουνε. Θα ναι η τιμητική ομοβροντία. Και κατόπι θα γυρίσω στο σπίτι μου να κάψω τα χαρτιά μου… Δε θα μπορώ πια να γράφω ποιήματα σ΄ έναν κόσμο βρεγμένον απ΄ τα αίματα των ποιητών».
Αυτό το πάθος το σπαραχτικό… αυτό το κάψιμο… ετούτος ο παραδαρμός… είναι μετάλλια που κανένα χέρι ποτέ δε θα χει το δικαίωμα ν΄ απλώσει και να τ΄ αφαιρέσει απ΄ το στήθος του Νίκου Παππά.»

Μία ολοκληρωμένη παρουσίαση του ποιητή επιχειρείται από τον Ηλία Κεφαλα (Νίκος Παππάς, Μια παρουσίαση από τον Ηλία Κεφαλα, «εκ νέου» Εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2002). Μεταφέρω κάποια τμήματά της εδώ:

Ι.Ελάχιστη προσωπογραφία

Μ΄ έναν αρκετά προκλητικό, όσο και σαρκαστικό στίχο από το ποίημα «Για μια ομάδα αμερικανών ποιητών», της συλλογής Το ημερολόγιο ενός βαρβάρου (1957) ο Νίκος Παππάς φωνάζει:
Κύριε Θωμά Έλιοτ μ΄ ακούς;
Είμαι ο Νίκος Παππάς από τα Τρίκαλα!
Το δίστιχο αυτό, χαρακτηριστικό της ιδιοσυγκρασίας και της ποιητικής φυσιογνωμίας του Νίκου Παππά, εξακοντίζεται με τόλμη και αποφασιστικότητα, έτοιμο για μάχη και για σύγκρουση, αλλά, ταυτόχρονα, έτοιμο και για συνθηκολόγηση, κάτω από την κραυγάζουσα και απροσχημάτιστη αγωνία του. Μέσα στις λέξεις του κρύβει τον πόνο για το διχασμό των ανθρώπων, για τη διαφορετικότητα των δρόμων και την απομάκρυνση των ποιητών από το ανθρώπινο συναίσθημα. Διαλαλεί μια πρόσκληση επαναφοράς στη γήινη αλήθεια, δίνει ένα νόημα νουθεσίας, αλλά και συμβιβασμού. Ο Νίκος Παππάς δεν έχει κόμπλεξ κατωτερότητας,. Αισθάνεται αρκετά δυνατός, εξοπλισμένος με εμπειρία και γνώση, με συναίσθημα και λόγο, και γι΄ αυτό καλεί και προσκαλεί όλους τους επιφανείς σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Δίνει αδρά στοιχεία της ταυτότητάς του: όνομα, ιδιότητα και συγκεκριμένο χώρο εκκίνησης. Και μέσα στην ποιητική αρένα προσμένει με αυτοπεποίθηση τους κορυφαίοιυς ομοτέχνους του. Εδώ τον Έλιοτ και τον Μαρκ Βαν Ντόρεν, αλλού τον Μαγιακόφσκη και τον Γιεσένιν, άλλες φορές τον Ουίτμαν και τον Μάστερς, δεν ξαχνάει ακόμη τον Ελυάρ και τον Απολλιναίρ, τον Πάουντ και την Αχμάτοβα. Με άλλους συνομιλεί ειρηνικά, με άλλους αντιμάχεται διαλεκτικά.
[…]
Η ποίηση για τον Παππά δεν είναι μόνο τέχνη. Είναι κυρίως αγώνας που προασπίζει την ανθρώπινη υπόθεση. Η ποίηση είναι δόσιμο και θυσία, υπόσχεση και αναμονή του αίσιου. Η ποίηση είναι διαρκής έγερση. Γι’ αυτό μια τέτοια ποίηση μας αφορά όλους. Γι΄ αυτό και ο ποιητικός του λόγος γίνεται προσκλητήριο, συστοιχία φωνών, συνύπαρξη. Με άμεσο τρόπο ο Νίκος Παππάς καλεί και ξανακαλεί τους ποιητές μέσα στα ευρύχωρα ποιήματά του. Τους φιλοξενεί ονομαστικά και τους προτρέπει με ολοκάθαρα μηνύματα. Όλοι είναι τέκαν της ίδιας γης.

Εγώ ο Νίκος Παππάς από τον Μέλανα Δρυμό…
Εγώ ο Μπέρτολδ Μπρεχτ από τα Τρίκαλα…
Ποιος Μπέρτολδ Μπρεχτ;
Ποιος Νίκος Παππάς;

[…]

Ο Νίκος Παππάς συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο εκλεκτών ποιητών της γενιάς του που ανδρώθηκε στον μεσοπόλεμο και χάρισε στην ελληνική ποίηση ανανεωτική φρεσκάδα και γνήσια μηνύματα ανθρωπιάς. Ύμνησε με περισσή δύναμη τα αισθήματα της κοινωνικής αλληλεγγύης, ενώ με τους στίχους του έδωσε συνεχείς μάχες για αξιοπρέπεια και ελευθερία.

[…]

Η ιδιοσυγκρασία του πλημμυριζόταν από έναν άκρατο και υπέρμετρο εγωισμό: επιζητούσε δηλαδή επίμονα και αγωνιωδώς την πρωτοκαθεδρία, τουλάχιστον μέσα στον δικό του πολιτικό και κομματικό χώρο. Και στο σημείο αυτό ξέφευγε ασυναίσθητα από τον πραγματικό δρόμο της τέχνης, αφού αναγκαζόταν συχνά να υπηρετεί αυτές τις ψυχοφθόρες και ματαιόδοξες σκοπιμότητες.

[…]

Όλα αυτά βέβαια έχουν να κάνουν με την πληθωρική υπόσταση του ποιητή και την πηγαία του υπερηφάνεια, την οποία πολλές φορές δεν μπορούσε να ελέγξει.

[…]

Ξαναδιαβάζοντας σήμερα το εν συνόλω έργο του Νίκου Παππά σταματάμε συχνά σε αξιόλογες κορυφώσεις του με πολύ υψηλής ποιότητας λυρικές καταγραφές. Επίσης συγκινούμαστε από τις επίμονες ουμανιστικές του διακηρύξεις που, δυστυχώς για τον κόσμο μας, δεν χάνουν ποτέ τον επίκαιρο και διαχρονικό τους χαρακτήρα.

[…]
Τα ποιήματά του έχουν ένα δύσκολο προσόν: παραμένουν φυσικά, προσγειωμένα στον γήινο φλοιό, δεμένα στη χειροπιαστή πραγματικότητα, χωρίς μεταφυσικές εκτινάξεις και αγωνίες του επέκεινα χώρου. Περικλείουν εσωτερικευμένη ανθρώπινη αγωνία, αλλά οι μεταθανάτιες βολιδοσκοπήσεις και οι πάσης φύσεως αμφιβολίες δεν βαραίνουν τον ποιητικό ειρμό. Ο ποιητικός λόγος δεν προχωράει πέρα από τον θάνατο. Όταν φτάνει εκεί, γυρίζει πίσω για να δει τι μένει, δεν τον νοιάζει τι θα συμβεί εκεί πίσω, πέρα από το έσχατο ορόσημο.

ΙΙ. Η ποιητική του διαδρομή

Ο Νίκος Παππάς (Τρίκαλα 1906-Αθήνα 1997) εμφανίστηκε στα γράμματα το 1928 και σε ηλικία είκοσι δύο ετών, μέσα από τις σελίδες του περιοδικού Νέα Εστία.

[…]

Ο καθηγητής Καριοφύλλης Μητσάκης διαιρεί το έργο του σε τρεις περιόδους:
1. Την πρώτη περίοδο της Καθαρής ή Άδολης Ποίησης (1930-40)
2. Τη δεύτερη Νεορεαλιστική περίοδο (1940-60)και
3. Την Τρίτη Νεουπερρεαλιστική περίοδο (1960-1997)

[…]

Ο Νίκος Παππάς συμπλήρωσε επάξια εβδομήντα χρόνια ποιητικής προσφοράς, με πολλά ποιήματα που θα μας συγκινούν πάντα για την ειλικρίνειά τους, την ορμή τους, την οξυδέρκεια της σκέψης και τον πηγαίο λυρισμό τους.

ΙΙΙ. Το κίνημα του Συνθετικού Ρεαλισμού

Ο «Συνθετικός Ρεαλισμός» ή «Συναισθηματισμός», όπως ονομάστηκε για λόγους προφυλάξεως από τη λογοκρισία της εποχής, είναι το μοναδικό ελληνικό λογοτεχνικό κίνημα, που εμφανίζεται στην ιστορία της λογοτεχνίας μας, με οργανωμένη δράση. Διέθετε, δηλαδή, συλλογική παρουσία, περιοδικό για να εκφραστεί και, πάνω απ΄ όλα, αρχηγό.
Η ιστορία του Συνθετικού Ρεαλισμού διαγράφεται μέσα από τα δέκα τεύχη του περιοδικού Νέοι Ρυθμοί (Μάρτιος 1949-Ιανουάριος 1950) και παρά το πλήθος των έργων, που εντάσσονται στις αρχές του, είναι σχεδόν ταυτόσημος με τη δημιουργική πρωτοβουλία του εμπνευστή του, του Νίκου Παππά.»

Το βιβλίο κλείνει ως εξής:

Η έντονη κριτική που άσκησε σε βάρος της ποίησης του Γιώργου Σεφέρη και του Γιάννη Ρίτσου, καθώς και σε βάρος εκείνων που τους στήριζαν, αλλά και η άμετρη φιλοδοξία του, που του υπαγόρευε διάφορες υποχωρήσεις στην ποιητική και εκδοτική του δράση, του στοίχισε την αποσιώπησή του και τον εν γένει παραμερισμό του έργου του.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

Ο Νίκος Παππάς γεννήθηκε στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας. Το 1927 αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και τον ίδιο χρόνο έφυγε για να συνεχίσει τις σπουδές του στη Γερμανία, όπου παρέμεινε ως το 1928. Από το 1939 και για τριάντα χρόνια άσκησε το δικηγορικό επάγγελμα, ενώ εργάστηκε και στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1928 με τη δημοσίευση ποιημάτων του στο περιοδικό Νέα Εστία και το 1930 κυκλοφόρησε η πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο Μάταια λόγια. Συνεργάστηκε με τα περιοδικά Νέα Εστία, Ελληνικά Γράμματα, Το Ξεκίνημα, Το Νέον κράτος, Νεοελληνικά Γράμματα, Μακεδονικές Ημέρες, Εφημερίδα των ποιητών, Επιθεώρηση Τέχνης και άλλα, όπου δημοσίευσε ποιήματα, μεταφράσεις και δοκίμια. Συνεργάστηκε επίσης με την εφημερίδα Καθημερινή (1935-1940). Υπήρξε εκδότης και διευθυντής στο περιοδικό των Τρικάλων Επαρχία (1931-1932), μέλος της επιτροπής του περιοδικού της Χαλκίδας Νεοελληνικά Σημειώματα (1936), καθώς επίσης των Νέων Ρυθμών (1949-1950) και της Εφημερίδας των ποιητών (1956-1958). Το 1936 παντρεύτηκε την ποιήτρια Ρίτα Μπούμη. Τιμήθηκε με το Α΄ και το Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης (1959 και 1964 αντίστοιχα) και υπήρξε μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. Μετέφρασε έργα των Μπρεχτ, Ρίλκε, Απολλιναίρ και άλλων, ενώ έργα του μεταφράστηκαν στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, πολωνικά και ιταλικά. 1. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Νίκου Παππά βλ. Αργυρίου Αλεξ., «Νίκος Παππάς», Η ελληνική ποίηση • Νεωτερικοί ποιητές του Μεσοπολέμου, σ.218-220 (της εισαγωγής) και 370-372. Αθήνα, Σοκόλης, 1979 και Γιάκος Δημήτρης, «Παππάς Νίκος», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας11. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ.
(http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=319)

ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ

"Εφυγε" ο ποιητής Νίκος Παππάς
Κηδεύεται σήμερα, 3.30μ.μ., από το Α' Νεκροταφείο
Φτωχότερη έμεινε η λογοτεχνική οικογένεια της χώρας μας. Ενας από τους σημαντικότερους εκφραστές της νεοελληνικής ποίησης, ο Νίκος Παππάς,δεν υπάρχει πια. Ο πολυδιαβασμένος ποιητής και δραστήριος μελετητής της ελληνικής λογοτεχνίας έφυγε από κοντά μας το πρωί της Δευτέρας, σε ηλικία 91 ετών, δώδεκα χρόνια μετά το θάνατο της συντρόφισσάς του Ρίτας Μπούμη - Παππά.Μαζί αγωνίστηκαν για την πραγματοποίηση των ανθρωπιστικών ονείρων τους. Συμμετείχε ενεργά στους αγώνες του λαού μας για ένα καλύτερο αύριο, ενώ ως συνήγορος υπερασπίστηκε εκατοντάδες αγωνιστές στα έκτακτα στρατοδικεία.
Γεννήθηκε στα Τρίκαλα το 1906, όπου πριν από 70 χρόνια σε συνεργασία με τον Γιάννη Σκαρίμπα εξέδωσε το πρώτο λογοτεχνικό περιοδικό στην περιφέρεια με τίτλο "Επαρχία",το οποίο πρωτοστάτησε στον αγώνα για την πνευματική αφύπνιση της περιφέρειας. Σπούδασε νομικά και η εμφάνισή του στην ποίηση έγινε το 1928 μέσα από τις σελίδες της "Νέας Εστίας".Τρία χρόνια αργότερα δημοσίευσε την πρώτη του ποιητική συλλογή "Μάταια Λόγια".Στην Κατοχή εξέδωσε "Το αίμα των αθώων" και το 1946 την "Τετράχρονη Αθήνα".Ακολούθησαν τα έργα του: "Αιχμάλωτοι άγγελοι", "Δώδεκα και πέντε", "Ηρωικό τριαντάφυλλο" (Α Κρατικό Βραβείο Ποίησης) κ.ά. Το 1979 τιμήθηκε με το Α Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το έργο του "Πατρίδα μας".Το έργο του, ιδιαίτερα πλούσιο, περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, 20 ποιητικές συλλογές που μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες. Πολλά από αυτά γνώρισαν μεγάλη επιτυχία στις βαλκανικές χώρες και έχουν περιληφθεί σε παγκόσμιες ποιητικές ανθολογίες. Υπήρξε αντιπρόεδρος και σύμβουλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών.Η κηδεία του θα γίνει σήμερα στις 3.30μ.μ. από το Α Νεκροταφείο Αθηνών.

(http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=3640611&publDate=30/4/1997)

Κλείνω με δύο από τα πιο γνωστά ποιήματά του. Ελπίζω σύντομα να επανέλθω και με άλλα.
ΤΟΥΣ ΚΑΝΩ ΤΟΥΣ ΣΤΙΧΟΥΣ ΣΑΣ
Τι να τους κάνω τους στίχους σας;
Τραγούδια γεννημένα σε άνετα διαμερίσματα
Ή και σε λόχμες που τις περιφρονεί ο ήλιος
Μεγαλωμένα με ασφάλεια σε μέρες τρόμου
Πλάι σε φυλακές όπου στενάζουν τιμωρημένοι
Ποιητές γιατί ανέπνεαν πλατιά.

Τι να τους κάνω τους στίχους σας;
Το άγχος σας δε με εξαπατά
Η μαθητεία σας στον περσοναλισμό
Δε με γελάνε τα χαμόγελά σας στη θεία ελπίδα
Σαν τη μοιράζουν τα μικρόφωνα της Κυριακής,
Ο πανικός σας μπροστά στο δικό σας θάνατο
Η αδιαφορία μπροστά στο θάνατο των άλλων.

Τι να τους κάνω τους στίχους σας;
Δε μπορώ να παίζω μ΄ εύθραυστα παιχνίδια
Με χάρτινα λουλούδια να στολίζομαι
Μισώ τα γλυκερά τα χρώματα κι ανοίγω
Τα μπράτσα μου να χαιρετίσω τις κατεβασιές
Μου παίρνουν με ιαχές τους προαιώνιους δρόμους
Ντυμένες μπλούζες με το χρώμα της αυγής.

Τι να τους κάνω τους στίχους σας;
Προσμένω να ιδώ φεγγάρια να πέφτουνε στα βάραθρα
Κόσμο σακάτη ν΄ αρματώνεται μ΄ αχτίνες
Περιμένω την εποχή ν΄ αλλάξει φόρεμα
Περιμένω έναν κατακλυσμό να ξεδιψάσω
Τις σάλπιγγες που δεν ανέχεται η ακοή σας.

Τι να τους κάνω τους στίχους σας;
Φορώ γιακά την άσπρη σφαγή και με πνίγει
Έχω στην καρδιά μου την έκρηξη της Χιροσίμα
Έχω στα μάτια μου την έρημο της Νεβάδα
Νιώθω το κρύο εκατομμυρίων αστέγων
Έχω την περηφάνια των παιδιών που προτίμησαν το μαρτύριο
Και της συκοφαντίας σας τη μαχαιριά στις πλάτες.

Τι να τους κάνω τους στίχους σας;

ΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
«Λεπτοί και μακρουλοί στίχοι σαν οδοντογλυφίδες.
Όπου βρω τον Πούσκιν θα τον σκοτώσω».
Μαγιακόφσκυ

Βγαίνετε πάντοτε αργά κατά το μεσημέρι
περίπατο στα πάρκα
συνομιλίες με τα τριαντάφυλλα και τα πουλιά
μ’ αρέσει το γυαλιστερό και μαλακό δέρμα σας
μ’ αρέσουν τα περίκομψα βήματά σας
ένα δύο ένα δύο τα παπαγαλάκια στη Βραζιλία
χρώματα τροπικά στα κλαδιά και στα μάτια μας
είσαστε εσείς αδιάφοροι σαν μια περήφανη χειρονομία
καβαλιέροι της θάλασσας
τα μικρά πατριωτάκια της ξαστεριάς.

Μ’ αρέσουν τα τραγουδάκια σας με διασκεδάζουν
τα σφυρώ κάθε απόγευμα
εσείς πλαγιάζετε για να ξεκουραστείτε
απ’ τα ονειροπολήματα και τα παραμύθια σας
τα σφυρώ σ’ ένα πρόσχαρο τόνο
δεν καίνε από κανένα φλογισμένο παράπονο
δεν πέρασαν ποτέ από τη θλίψη των εξορίστων.
Μ’ αρέσουν μ’ αρέσουν τα τραγουδάκια σας
δεν ξέρουν ν’ αναστενάζουν
δεν ταξιδεύουν από μέσα κι από βαθιά
γύρα-γύρα στο γαρούφαλο γυρνάτε σα μελίσσια
και τα λόγια σας λαφριά σαν τα σύννεφα
έφυγαν από καιρό
προτού τα λογαριάσει το αίμα της καρδιάς σας.

Κυριακή ολοπράσινη συνέχεια η ζωή σας
γαλάζια τα αισθήματα
φωτεινά και χαρμόσυνα τα γέλια σας
το αίμα των αδερφών μας σας λερώνει
το σπίτια σας είναι παράδεισοι μεγάλοι Ναοί
που δεν μπορούν να ορμήσουν τα κλάματά μας
να τ’ ακούσετε κι εσείς και ν’ ανατριχιάσετε
γελάτε πάντα εσείς κοιτώντας τ’ αντικείμενά σας
παίζετε με το Αιγαίο σαν παιδάκια
δε νιώσατε το βάρος καμιάς σκλαβιάς
την ελιά και την βάρκα των ψαράδων
δε χτύπησαν την πόρτα σας ξένοι στρατιώτες
βογκάει το τραγούδι μας και σας τυραννεί
κλαίνε τ’ αδέρφια μας και προσπερνάτε
ποιητές ποιητές από μαλακό ζυμάρι πλασματικό
γιομίζετε με τον μακρινό ουρανό τους στίχους σας
με τη λαφράδα του κυριακάτικου πρωινού
με τα χρώματα που μας ξεγελάνε τα μάτια
Ελύτη, Εγγονόπουλε, Σεφέρη, Εμπειρίκο,
γιατί δεν παραλλάζετε παρά μονάχα στ’ όνομα
γιατί δεν έχετε μια σταγόνα καρδιάς …

Πάλης ξεκίνημα

2011-11-17T05:20:00.001-08:00

Μία σύγχρονη ιστορική προσωπικότητα που «στοίχειωσε» τα εφηβικά μου χρόνια, υπήρξε ο Αλέκος Παναγούλης. Στο βάθρο της καρδιά μου πλάι στον Μενέλαο. Λυπάμαι που πολλοί δεν τον γνωρίζουν. Λυπάμαι που πολλοί που τον ξέρουν τον ξεχνούν. Ας τον θυμηθούμε έστω και σήμερα μέσα από την ποίηση του.
Πάλης ξεκίνημα
νέοι αγώνες
οδηγοί της ελπίδας
οι πρώτοι νεκροί.

Όχι άλλα δάκρυα
κλείσαν οι τάφοι
λευτεριάς λίπασμα
οι πρώτοι νεκροί.

Λουλούδι φωτιάς
βγαίνει στους τάφους
μήνυμα στέλνουν
οι πρώτοι νεκροί.

Απάντηση θα πάρουν
ενότητα κι αγώνα
για νά 'βρουν ανάπαυση
οι πρώτοι νεκροί.

ΑΛΕΚΟΣ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗΣ

http://www.youtube.com/watch?v=Iq_CYiesQ3w&feature=related

Ο βασιλιάς και τ΄ αηδόνι

2011-11-16T05:46:00.001-08:00

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας βασιλιάς. Στη χώρα του, έξω από τους φρουρούς, δε ζούσαν άλλοι άνθρωποι. Υπήκοοι ήτανε τα πουλιά. Ήταν η χώρα των πουλιών.
Ένα βραδάκι, ο βασιλιάς άκουσε από τον κήπο ένα αηδόνι να τραγουδάει. Ήτανε το πιο μαγευτικό τραγούδι που είχε ποτέ ακούσει!
Ο βασιλιάς έδωσε διαταγή στο πουλάκι να παρουσιαστεί αμέσως μπροστά του.
-Τι είσαι, το ρώτησε, γιατί δεν ήξερε πως ήταν αηδόνι.
-Είμαι ένα μικρό αηδόνι, αποκρίθηκε.
-Είσαι ένα κανονικό αηδόνι;, ξαναρώτησε ο βασιλιάς.
-Ναι, βέβαια.
-Δεν είσαι μαγικό;
-Όχι, καθόλου. Είμαι ένα συνηθισμένο κανονικό αηδόνι.
-Και πως τραγουδάς τόσο ωραία;, απόρησε ο βασιλιάς.
-Όλα τα αηδόνια έτσι τραγουδούν, είπε με περηφάνεια το πουλάκι.
Ο βασιλιάς πήρε το βασιλικό ύφος και πρόσταξε το πουλί:
-Πήγαινε να μάθεις σ΄ όλα τα πουλιά αυτό το τραγούδι! Σε μια βδομάδα όλοι να το ξέρουν! Θα τους καλέσω να τους ακούσω!
-Μα, βασιλιά μου, όλα τα πουλιά δεν μπορούν να πουν αυτό το τραγούδι! Το κάθε πουλάκι ξέρει το δικό του.
-Όλα τα πουλιά είναι υπηκόοι μου κι όλοι πρέπει να τραγουδούν το ίδιο τραγούδι. Φύγε τώρα, μη φωνάξω τους φρουρούς να σε κλείσουν στο κλουβί!
Τ΄ αηδονάκι δεν ήθελε να πάει φυλακή. Γι΄ αυτό κι έτρεξε να βρει τ΄ άλλα πουλιά, να τους μάθει το αγαπημένο τραγούδι του βασιλιά!
Ύστερα από μια βδομάδα, ο βασιλιάς κάλεσε τα καναρίνια.
Τα καναρίνια τραγούδησαν τον αγαπημένο σκοπό του βασιλιά με πολύ ψιλή φωνή. Έτσι είναι, βλέπεις, τα καναρίνια.
Ο βασιλιάς δυσαρεστήθηκε και πρόσταξε τους φρουρούς να βάλουν φυλακή τα καναρίνια.
Κατόπιν ο βασιλιάς κάλεσε τους κορυδαλλούς. Οι κορυδαλλοί είπανε το αγαπημένο τραγούδι του βασιλιά με πάρα πολλά τσακίσματα κι ο βασιλιάς δεν ευχαριστήθηκε καθόλου. Τότε οι φρουροί βάλανε τους κορυδαλλούς στη φυλακή.
Μετά τους κορυδαλλούς ήρθανε τα χελιδόνια. Αλλά, δυστυχώς, τα καημένα τα χελιδόνια ήτανε πολύ φάλτσα. Έτσι, βρέθηκαν κι αυτά στα κλουβιά.
Ακολούθησαν οι σπίνοι, οι καρδερίνες, οι κούκοι, τα κοράκια κι οι κουκουβάγιες.
-Ουφ! Δεν αντέχω άλλο!, φώναξε ο βασιλιάς. Να έρθουν μόνο τ΄ αηδόνια.
Τότε ήρθαν όλα τ΄ αηδόνια. Στάθηκαν στα κλαδιά του κήπου, τριγύρω απ΄ τον πύργο, απέναντι στα παράθυρα του βασιλιά. Κι άρχισαν να τραγουδάνε πολύ ωραία και πάρα πολύ δυνατά. Το τραγούδι έφτανε ίσαμε τα υπόγεια κι ίσαμε τις ταράτσες.
Τα πουλιά, μες απ΄ τα κλουβιά, άρχισαν κι αυτά να λένε το ίδιο τραγούδι μαζί με τ΄ αηδόνια! Με την ψιλή τους φωνή τα καναρίνια, με τα νάζια τους οι κορυδαλλοί, με τα φάλτσα τους τα χελιδόνια, έκαναν κου κου κου κι οι κούκοι, κρακ ρα κρα οι κόρακες, κουβάου βάου βάου οι κουκουβάγιες, και γινόταν τέτοιος θόρυβος και τόσος σαματάς, τέτοιο κακό και τόση φασαρία, που πέσαν οι φρουροί απ΄ τις επάλξεις, σπάσανε τα κάγκελα των φυλακών, γκρεμίστηκε ο πύργος, τρελάθηκε ο βασιλιάς κι έφυγε τρέχοντας, κρατώντας την κορόνα του, μην του πέσει απ΄ το κεφάλι!
Από τότε τα πουλιά είναι πολύ ευτυχισμένα και το καθένα τραγουδάει όποιο τραγούδι θέλει μ΄ όποια φωνή μπορεί.

ΖΩΗ ΒΑΛΑΣΗ (δημοσιεύτηκε το 1977)

2011-11-15T05:19:00.001-08:00

Αλλα δύο αυτοβιογραφικά μυθιστορήματα του αγαπημένου μου Μενέλαου Λουντέμη. Όπως ο ίδιος μας πληροφορεί, το Καληνύχτα ζωή προηγείται του Τότε που κυνηγούσα τους ανέμους.

Στο πρώτο περιγράφει την αναζήτηση εργασίας στην Αιδηψό. Κάνει διάφορες δουλειές ώσπου να καταλήξει γκαρσόν σε καφενείο. Οι δυσκολίες της καθημερινότητας και οι απλές ανθρώπινες σχέσεις είναι για άλλη μία φορά το αντικείμενο του. Σε ένα από τα κεφάλαιά του αναφέρεται στη γνωριμία με τη γυναίκα του, την μητέρα της κόρης του Μυρτώς.

Το δεύτερο βιβλίο λαμβάνει χώρα στην Χαλκίδα και στην Αθήνα. Ίσως περισσότερο ενδιαφέρον από το προηγούμενο, μιλάει για την σχέση του με μία κοπέλα, την Αλίκη. Αλλά και για την επαφή του με τον Γιάννη Σκαρίμπα. Πληροφορίες για τη ζωή, το έργο, την προσωπικότητα, ακόμα και για τον αγιάτρευτο έρωτα του ποιητή με την Κυρία με τα Μαύρα.

Δεν παραθέτω αποσπάσματα-αξίζει να διαβαστούν(όπως βέβαια όλα τα βιβλία του Λουντέμη). Απλά μεταφέρω τα προλογικά λόγια του συγγραφέα που λειτούργησαν ως χαιρετισμός στην δεύτερη έκδοση του ΚΑΛΗΝΥΧΤΑ ΖΩΗ(εκδόσεις δωρικός)

Κανένας δεν το παίνεψε τούτο το βιβλίο, ούτε και το κατάκρινε. Μόνο κι αβοήθητο έκανε το δρόμο του ανάμεσα απ΄ τη σιωπή των ανθρώπων. Ήταν οι θολές μέρες του 1946, ώριμες για κάποιο φοβερό σεισμό. Σπαθιά ακονίζονταν στα σκοτεινά. Στα μάτια παραμόνευε η λύσσα. Τα βιβλία –κάτι τέτοιες ώρες- είναι άχυρα που τα παίρνει ο άνεμος. Που να σταθεί; Όλα τρέμουν να σωριαστούν.

Τραβήχτηκε για να περάσουν τα γεγονότα.

Και τώρα, που όλα πάνε να σωπάσουν, έρχεται ξανά να πάρει τη θέση του –τη «στάση» του θα πρεπε να πω- αντίκρυ στο κοινό. Πολλά έτρεξαν από τότε που είδε το φως. Απ΄ τους δρόμους των βιβλιοπωλείων πέρασε ο τρόμος, οι οπλισμένοι ή αλυσοδεμένοι άνθρωποι, και –μερικές φορές- αλυσοδεμένος κι ο ίδιος ο συγγραφέας. Το βιβλίο τούτο δοκιμάστηκε, αγνοήθηκε, μα δεν προδόθηκε. (Κανένας δεν μπορεί να προδώσει το έργο σου, αν δεν το προδώσει ο ίδιος ο συγγραφέας).

Αυτά που περνούν μέσα απ΄ τις σελίδες του μπορεί να είναι παλιά για μένα, δεν παλιώνουν όμως ποτέ για τη ζωή. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που ονειροπολούν, που κρυώνουν, που πεινούν και ματώνονται, το βιβλιαράκι αυτό θα χει το δικαίωμα να κάθεται αντίκρυ τους σε μιαν άκρη και να λέει το πικρό παραμύθι του. Αυτό ακριβώς το παραμύθι θέλω σήμερα να ξαναπώ, στυφό σαν τότε, και πικραμένο για πάντα. Τώρα που ένα σμήνος από χρόνια πέταξαν ξαφνικά από πάνω μου. Τόσο ξαφνικά, που σαν ξανάνοιξα τα μάτια όλα ήταν θαμπά.

Είναι κατάπικρο να είναι κανείς ο ήρωας ενός τέτοιου βιβλίου και μαζί ο συγγραφέας του. Σε τούτη τη λίγη ζωή αυτό μόνο κατάλαβα: Καλύτερα να μην έχει κανείς φτερά παρά να χει και να του τα ματώνουν.

Ευχαριστώ πολύ, με βαθιάν αγάπη, το κοινό μου.

Είναι η μ ό ν η μου πια χαρά.

Τούτο τον Οκτώβρη 1956

Μ.Λ.

Οι μοιραίοι

2011-11-14T05:09:00.001-08:00

Μες την υπόγεια την ταβέρνα,
μες σε καπνούς και σε βρισές
(απάνου εστρίγγλιζε η λατέρνα)
όλη η παρέα πίναμε εψές
εψές, σαν όλα τα βραδάκια,
να πάνε κάτου τα φαρμάκια.

Σφιγγόταν ο ένας πλάι στον άλλο
και κάπου εφτυούσε καταγής,
ω! πόσο βάσανο μεγάλο
το βάσανο είναι της ζωής!
Όσο κι ο νους αν τυραννιέται,
άσπρην ημέρα δε θυμιέται.

(Ήλιε και θάλασσα γαλάζα
και βάθος του άσωτου ουρανού,
ω! της αυγής κροκάτη γάζα,
γαρούφαλλα του δειλινού,
λάμπετε-σβήνετε μακριά μας,
χωρίς να μπείτε στην καρδιά μας!)

Του ενού ο πατέρας χρόνια δέκα
παράλυτος -ίδιο στοιχειό
του άλλου κοντόμερη η γυναίκα
στο σπίτι λιώνει από χτικιό,
στο Παλαμήδι ο γιός του Μάζη
κ' η κόρη του γιαβή στο Γκάζι.

- Φταίει το ζαβό το ριζικό μας!
- Φταίει ο Θεός που μας μισεί!
- Φταίει το κεφάλι το κακό μας!
- Φταίει πρώτ' απ' όλα το κρασί!
«Ποιος φταίει; ποιος φταίει;… κανένα στόμα
δεν το βρε και δεν το 'πε ακόμα.»

Έτσι, στην σκοτεινή ταβέρνα
πίνουμε πάντα μας σκυφτοί,
σαν τα σκουλήκια κάθε φτέρνα
όπου μας εύρει, μας πατεί:
δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα!
προσμένουμε, ίσως, κάποιο θάμα!

ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΝΑΛΗΣ

http://www.youtube.com/watch?v=ifrW2jn_JH0&feature=youtu

ΤΟ ΠΕΤΑΛΟ

2011-11-03T00:55:00.001-07:00

Ένας κουρελιάρης γέρος έσερνε τα κουρέλια του –τα κουρέλια του ρουχισμού του, της ηλικίας του, της ψυχής του και της τύχης του- στο μεγάλο δρόμο. Έσερνε μαζί του, το κρατούσε μ΄ ευλάβεια στο χέρι του, σαν ανεκτίμητο χρυσαφικό, ένα σκουριασμένο, τσακισμένο πέταλο. Χωρίς άλλο, το είχε σηκώσει από κάπου, βρέσιμο του δρόμου –«του φτωχού το βρέσιμο ή καρφί ή πέταλο», λέει και η παροιμία, και το πήγαινε στο σπίτι του. Άλλοι κουβαλούσαν, την πρωινή εκείνη ώρα, ψώνια από την Αγορά, φαγώσιμα, λιχουδιές, φρούτα. Αυτός κουβαλούσε ένα πέταλο.
-Τι μας έφερες, παππού;
-Ένα πέταλο. Το βρήκα στο δρόμο, εκεί, που πήγαινα. Τυχερό ήτανε. Φέρτε κανένα κορδελάκι να το κρεμάσουμε. Φέρνει γούρι, μεγάλο γούρι.
Γούρι! Γιατί τώρα ένα πέταλο, ένα βασανισμένο πέταλο, που έλιωσε, δέρνοντας τη γη, στο πόδι ενός βασανισμένου αλόγου, φέρνει τύχη στον άνθρωπο, είναι από τα πιο παράξενα μυστήρια της Μοίρας. Και το βρήκε ο φτωχός στο δρόμο του. Εξαιρετική εύνοια, βέβαια, των μυστικών θεών, που κυβερνούν τη ζωή. Μπορούσε, ο φτωχός να βρει στο δρόμο του ένα πουγγί με φλουριά, ένα μονόπετρο διαμαντένιο δαχτυλίδι ή ένα περιδέραιο από μαργαριτάρια. Πόσοι δε βρίσκουν και κάνουν την τύχη τους! Αυτή όμως είναι μια τύχη απλή και φωτεινή, είναι η τύχη των ευτυχισμένων ανθρώπων. Η Μοίρα των φτωχών και των δυστυχισμένων είναι μία Μοίρα, που αγαπά τα περίπλοκα και σκοτεινά μέσα. Αυτή στέλνει στους ευνοούμενούς της ένα πέταλο. Τι είναι ένα πέταλο; Δεν μπορεί να το ανταλλάξει ο φτωχός, ούτε με μία φέτα ψωμί. Το σκουριασμένο όμως αυτό πέταλο κρύβει μέσα του όλες τις απόκρυφες εύνοιες της Μοίρας. Φτάνει να έχει κανείς υπομονή και προ πάντων να μη βιαστή να πεθάνει από την πείνα. Κάποτε η τύχη θα μπει από το παράθυρό του και θα τον πλημμυρίσει με όλα τα αγαθά.
Και ο τρισάθλιος κουρελιάρης κουβαλούσε το πέταλο στο σπίτι του. Δεν είχε τίποτε άλλο να κουβαλήσει. Κουβαλούσε το μυστήριο.
-Τι το θέλεις και το σέρνεις μαζί σου, δυστυχισμένε, αυτό το παλιοσίδερο; του είπε κάποιος, που δεν καταλάβαινε πολλά πράματα. Δεν του δίνεις μια να το πετάξεις;
Ο κουρελιάρης τον κοίταξε μ΄ έναν περίεργο τρόπο. Ανόητος ήτανε; Να πετάξει το πέταλο; Το βρέσιμό του; Το δώρο της Μοίρας του; Την ελπίδα του και την απαντοχή του; Δεν καταδέχτηκε να του απαντήσει. Έσφιξε το πέταλο στη φούχτα του και τράβηξε το δρόμο του.

ΠΑΥΛΟΣ ΝΙΡΒΑΝΑΣ-Μικρές ιστορίες

Ο μπούφος και το περιστέρι

2011-11-02T00:34:00.001-07:00

«Τι άσχημη μοίρα που με περιμένει!» παραπονιόταν ένας γέρικος μπούφος. «Είμαι γέρος κι άρρωστος και κανείς δε νοιάζεται για μένα!».
Ένα περιστέρι που τον άκουσε, τον συμπόνεσε και προσπάθησε να τον παρηγορήσει: «Κακομοίρη μου! Σε καταλαβαίνω. Μα πως και είσαι ολομόναχος, χωρίς γυναίκα, παιδιά και εγγόνια να σε φροντίσουν; Δεν παντρεύτηκες ποτέ;»
«Εγώ να παντρευτώ; Όχι, δεν το έκανα ποτέ! Ξέρω καλά τι θα πει γάμος! Θα πει να ζεις με μια κουτσομπόλα γυναίκα και ένα τσούρμο παιδιά που σου λερώνουν τη φωλιά! Όσο για συγγενείς; Να μου λείπουν!» «Δε συμφωνώ μαζί σου», απάντησε το περιστέρι. «Τουλάχιστον έχεις φίλους;»
«Φίλους; Ακούς εκεί; Οι φίλοι είναι χειρότεροι από τους συγγενείς. Ήξερα δυο μπούφους που ύστερα από δεκαπέντε χρόνια φιλιά μαλλιοτραβήχτηκαν για ένα κομμάτι κρέας!»
«Μα τότε, για όνομα του Θεού! Δεν αγάπησες ποτέ σου κανένα;»
«Στ΄ αλήθεια όχι!», είπε ο μπούφος με περηφάνια.
«Ε, τότε, αγαπητέ μου, γιατί γκρινιάζεις;» είπε το περιστέρι και πέταξε μακριά, αφήνοντας τον γκρινιάρη μπούφο με ανοιχτό το στόμα.

Κάθε μέρα κι ένα παραμύθι, Εκδόσεις Π. Τραυλος

Κάτω απ΄ τα κάστρα της ελπίδας

2011-11-01T07:38:00.001-07:00

Είναι το τέταρτο και τελευταίο βιβλίο του Λουντέμη, που μας αφηγείται τις περιπέτειες του Μέλιου Καδρά (νόμιζα ότι ακολουθούν το Καληνύχτα ζωή και το Τότε που κυνηγούσα τους ανέμους, τώρα όμως που τα ξαναδιάβασα είδα ότι είναι μεν αυτοβιογραφικά κι αυτά, αλλά δεν ασχολούνται πια με τον Μέλιο-θα επανέρθω όταν είναι ώρα). Σε αντίθεση με το Συννεφιάζει, το Ένα παιδί μετράει τ΄ άστρα και το Αγέλαστη Άνοιξη, το Κάτω απ΄ τα κάστρα της ελπίδας είναι λίγο πιο…τσουχτερό. Τα πρώτα τρία μπορούν κάλλιστα να διαβαστούν κι από παιδιά και εφήβους. Το τελευταίο όμως είναι λίγο πιο δύσκολο, με πιο πλατιά νοήματα, ίσως πιο ώριμο, αν μπορώ να πω κάτι τέτοιο χωρίς να διαπράξω ιεροσυλία. Δεν διαδραματίζεται ούτε στις σχολικές αίθουσες, ούτε στους κάμπους των μακεδονίτων χωριών. Εδώ ο ήρωας έρχεται αντιμέτωπος με την σκληρή πραγματικότητα μια μεγάλης πόλης, της Θεσσαλονικής. Εδώ γίνεται η πρώτη του επαφή με τους λογοτεχνικούς κύκλους. Στις σελίδες του υπάρχουν πολλά σημεία … «τροφή για σκέψη», καταπιάνεται με πολλαπλά ζητήματα, ακόμα και για το αν η Τέχνη και η Γραφή πρέπει να είναι στρατευμένη. Κι εδώ ξανασυναντιέται με την Αγράμπελη! Τον εφηβικό του έρωτα, που του «κόστισε» την αποβολή του από όλα τα Γυμνάσια της χώρας. Η συνάντηση είναι πολύ αναπάντεχη και ανατρεπτική…Και είναι το κλείσιμο του βιβλίου και της «Τετραλογίας του Μέλιου».

Είναι πιο ιδιαίτερο από τα υπόλοιπα και μου αρέσει με έναν ξεχωριστό τρόπο. Ενώ αγαπώ πολύ το Συννεφιάζει, λατρεύω το Ένα παιδί μετράει τ΄ άστρα, διαβάζω με ευχαρίστηση το Αγέλαστη Άνοιξη, το Κάτω απ΄ τα κάστρα της ελπίδας το αντιμετωπίζω ξεχωριστά από τα υπόλοιπα. Στη συνείδησή μου δεν είναι απλά ένα μυθιστόρημα.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

1….Αργότερα ο Μέλιος ανακάλυψε κι άλλες αλήθειες. Πως αν πχ. Δεν αλλάζει η μοίρα των φτωχών, δεν είναι γιατί λείπουν οι θαυματοποιοί, αλλά γιατί λείπουν τα θαύματα. Και κάτι πιο πολύ: Γιατί η μοίρα αυτή δεν αλλάζει με θαύματα. Πρώτον. Και δεύτερον: μην περιμένεις να σου αλλάξουν οι άλλοι τίποτα. Θα σου φάνε την αλλαγή. Και τρίτον… Τρίτον δεν υπάρχει. Φρόντισε μονο να μην το ρίξεις στα «ετοιματζίδικα». Χάθηκες. Ο κόσμος είναι γεμάτος από μυστήρια. Γεμάτος κι από κλειδιά… Μα εσύ κακόμοιρέ μου απελπίσου. Γιατί πρέπει να φκιάξεις μόνος σου και τα μυστήρια και τα κλειδιά.

Σ΄ αυτόν τον κόσμο οι πιο ευχαριστημένοι απ ΄ όλους πρέπει να ναι οι παπάδες. Γιατί, γι΄ αυτούς, τα λύνει όλα ο Θεός. Και μόνο ένα τους άφησε άλυτο. Το μυστήριο του θανάτου. Μα γι΄ αυτό –για να τους παρηγορήσει- τους έδωσε την «μέλλουσαν ζωήν».

2. …Τώρα βλέπει τις σπιταρόνες και ζαλίζεται. Πως δε ζαλίζονται κι οι ίδιες και δεν πέφτουν; Βλακείες. Ζαλίζονται ποτέ οι πέτρες κι οι ασβέστες; Εδώ δε ζαλίστηκαν κείνοι που τις έχτισαν ή κείνοι που τις κατοικούν! Μα τι στο καλό! Γεμάτη από ακροβάτες είναι αυτή η πόλη; Ορίστε… Ο ένας πατά –μαζί με το σπίτι του- απάνω στον άλλον. Αλλά…περίεργο! Δεν ξέρουν ο ένας τον άλλον –κι ούτε θέλουν να τον ξέρουν. Κι ούτε και τον χαιρετά. Μα αυτοί πια παιδί μου δεν είναι άνθρωποι. Αυτοί είν΄ αγρίμια! Και παραμονεύουν να ξεσκίσουν το ένα τ΄ άλλο! Τους βλέπεις; Να τους! Είναι σταματημένος τόσην ώρα σ΄ αυτόν τον πολυσύχναστο δρόμο… Πέρασαν, πέρασαν ο ένας μπρος απ΄ τον άλλον κάπου δυο χιλιάδες άνθρωποι. Ε, ούτε ένας μωρέ παιδί μου να μη σταματήσει να πει μια καλημέρα! «Καλημέρα, αδερφέ μου, τι κάνεις;» Πω πω…ρουμάνι! Αχ, Μέλιο, Μέλιο…Πως θα ζήσεις φτωχέ μου ανάμεσα σ΄ αυτά τ΄ άλαλα πλάσματα; Που θ΄ ακουμπήσεις; Να…νύχτωσε κι ως τώρα κανείς δε σε κοίταξε στα μάτια. Κανείς δε σταμάτησε να σου πει «Μην τρέμεις, παιδί μου, ησύχασε, βρίσκεσαι ανάμεσα σ΄ ανθρώπους…»

3….Δεν το ξέρει ακόμα –είναι αρχάρια- ότι τα βιβλία τα τρως γράμματα και σου φυτρώνουν αγκάθια.

4….Η μέρα απλωνόταν μπροστά του άνοιαστη, αδιάφορη. Καρφάκι δεν της καιγόταν που θα τη σκέπαζε σε λίγο η νύχτα. Τι να τη νοιάξει; Αύριο πάλι εδώ θα ήταν. Απ τα στοιχειά της νύχτας δεν τρόμαζε. Τα ίδια ήταν με της μέρας. Δε βαριέσαι… σάματι είχε η νύχτα «στοιχειά»; Και της νύχτας και της μέρας τα στοιχειά είναι τα ίδια: Άνθρωποι.

5…. Ποιος υποχρέωσε τους Αποστόλους ν΄αφήσουν το σπιτάκι τους, τη σιγουριά τους, και να τριγυρνούν στον κόσμο νηστικοί και ξυπόλητοι; Δε θέλω να προπαγανδίσω αυτού του είδους τον Αποστολισμό. Αλλά τα κίνητρα είναι τα ίδια. Η ανάλωση για την ευτυχία των άλλων. Το παν είναι να φλογιστεί η ψυχή του ανθρώπου για κάτι ευγενικό. Τι μας εξωθεί σ΄ αυτό; Η αδικιά, η απονιά, η στέρηση.

Το παιδί με τη σάλπιγγα

2011-10-31T02:29:00.001-07:00

Αν μπορούσες να ακουστείς

θα σου έδινα την ψυχή μου

να την πας ως την άκρη του κόσμου.

Να την κάνεις πςριπατητικό αστέρι ή ξύλα

αναμμένα για τα Χριστούγεννα – στο τζάκι του νέγρου

ή του Έλληνα χωρικού. Να την κάνεις ανθισμένη μηλιά

στα παράθυρα των φυλακισμένων. Εγώ

μπορεί να μην υπάρχω ως αύριο.

Αν μπορούσες να ακουστείς

θα σου έδινα την ψυχή μου

να την κάνεις τις νύχτες

ορατές νότες, έγχρωμες,

στον αέρα του κόσμου.

Να την κάνεις αγάπη.

ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΡΕΤΤΑΚΟΣ

Οι πνευματικοί άνθρωποι και η θέση τους στην κοινωνία

2011-10-29T07:00:00.001-07:00

Αυτές τις μέρες γίνεται μία συζήτηση στη Λέσχη του βιβλίου και, επειδή εκεί έχω ήδη πάρει θέση, είπα να μοιραστώ τις σκέψεις μου και με τους φίλους των Ηλιαχτίδων μου. Η κουβέντα που έχει ξεκινήσει εκεί είναι αν «οι συγγραφείς πρέπει να μιλούν». Και γω θα το γενικεύσω και θα το κάνω πιο ξεκάθαρο : το τι συμβαίνει γύρω μας και το τι θα συμβεί (δυστυχώς) από δω και πέρα το βλέπουμε και το ζούμε λίγο πολύ όλοι. Ποια είναι όμως η θέση των πνευματικών ανθρώπων της χώρας μας πάνω σε όλα αυτά; Υπάρχουν εν τέλει πνευματικοί άνθρωποι στην Ελλάδα ή όλοι νοιάζονται μόνο για την αυτοπροβολή και τα οικονομικά τους συμφέροντα;

Η δική μου θέση είναι απόλυτη. Ο άνθρωπος της Τέχνης πρέπει να στρατευτεί. Να συμμετέχει. Να αφυπνίζει. Να καθοδηγεί. Και παραθέτω ένα κείμενο του Βάρναλη, που σαφέστατα τα εκφράζει καλύτερα από μένα:

«Η Τέχνη δεν είναι καπρίτσιο του ατομικού δημιουργού. Είναι κοινωνική λειτουργία, που έχει κι αυτή τα υπερατομικά της προστάγματα.

….Πάντως καθαρή κι άδολη Τέχνη δεν υπάρχει. Κι αυτή η «άδολη» είναι σκόπιμη. Μονάχα που η σκοπιμότητά της είναι αντιδραστικοί, επομένως όπως είπαμε αντικοινωνική.

…Η Τέχνη των κυρίαρχων (των ολίγων) βάζει τους σκοπούς της:

1.Να «διασκεδάσει» αυτούς τους ολίγους.

2.Ν΄ αποτρέψει τους πολλούς από τον πραγματικό κόσμο κι από τα άμεσα ζωτικά τους συμφέροντα και

3.Να ωραιοποιήσει τη σαπίλα του καθεστώτος κι έτσι ν΄ αμβλύνει την αντίθεση του παλιού κόσμου, που καταρρέει, με τον καινούριο που ανεβαίνει.

….Αλλά σε τέτοιους καιρούς μόνο η Τέχνη που συνειδητοποιεί την ανάγκη της αλλαγής κι ανοίγει δρόμο στο μέλλον, αυτή μόνον είναι Τέχνη αληθινή κι ωφέλιμη και πραγματώνει τον ιστορικό της προορισμό. Αλλά τέτοια Τέχνη, τη ζωντανή Τέχνη, την καταδιώκουν, ενώ τη νεκρή και την ψεύτικη την υποστηρίζουνε με κάθε τρόπο και την τιμούνε τα αντιδραστικά καθεστώτα…Και μόνον αυτή η Τέχνη, που είναι ζωντανή στον καιρό της, επιζεί σ΄ όλους τους καιρούς και είναι ωφέλιμη»

Κ. Βάρναλης-Αφορισμοί και διαλογισμοί

Και κάτι ακόμα :

«…Το χρέος του πνευματικού ανθρώπου γίνεται πιο επιτακτικό σε ώρες κρίσης –κρίσης ιδεών, αρχών, θεσμών, δικαιωμάτων. Τότε, προπάντων, έχει καθήκον ο πνευματικός άνθρωπος να δράσει, να μιλήσει, ν΄ αγωνιστεί για να υπερασπιστεί τα «παλλάδια» τα δικά του και της κοινωνίας, για να φωτίσει τους αφώτιστους, να κινήσει τους νωθρούς, να γαλβανίσει τους ενθουσιώδεις, να ξεσκεπάσει τους κάπηλους, να καταγγείλει τους επιτήδειους. […] Σωπαίνοντας, από αυταρέσκεια, δειλία ή καιροσκοπία, προδίνεται και προδίνει.

Σε τέτοιες ώρες κρίσης δείχνει ο πνευματικός άνθρωπος αν είναι οδηγός ή οδηγούμενος, «όρθιος ή ορθούμενος» -αν στέκεται όρθιος μόνος του ή τον στήνουν όρθιο οι άλλοι. Αλλά πνευματικός άνθρωπος που δέχεται το ρόλο του ουραγού της αγέλης, που παραδέχεται να «περιαχθεί» σε κατάσταση ανδρείκελου, που απαρνιέται το σπουδαιότερο κι ευγενικότερο μέρος της αποστολής του, παύει να είναι πνευματικός ηγέτης. Αυτοδικάζεται σε συνεργό και σε ενεργούμενο των βιαστών ή, το πολύ πολύ, σε αυτοηδονιζόμενο νάρκισσο…»

Μ.Πλωρίτης:Οι πνευματικοί άνθρωποι «όρθιοι ή ορθούμενοι», Εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 12-5-82

ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ (απόσπασμα)

2011-10-27T01:24:00.001-07:00

Ο παππούς μάζεψε τα παιδιά γύρω του και –σαν παραμύθι- άρχισε να λέει:
Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας γίγαντας, ένας μεγάλος γίγαντας, τόσο μεγάλος, όσο σαράντα εκατομμύρια άνθρωποι μαζί.
Τον ίδιο καιρό κάπου κοντά στο γίγαντα ήταν κι ένας νάνος. Ένας μικρός νάνος.
Νάνος και γίγαντας ζούσαν ο καθένας στον τόπο του χωρίς να ενοχλεί ο ένας τον άλλο. Τους χώριζε άλλωστε ένα τεράστιο αυλάκι, μια ολόκληρη θάλασσα.
Κάθε πρωί ο μεγάλος γίγαντας έβανε στο στόμα του τα δυο του χέρια, τα κανε χωνί και φώναζε στο μικρό νάνο: «Γεια σου, γείτονα». Έπαιρναν τη φωνή του τα κύματα και την πήγαιναν κατευθείαν στ΄ αυτιά του μικρού νάνου. Άρπαζε τότε κι εκείνος έναν τεράστιο κόχυλα, εφτά φορές πιο μεγάλο απ΄ το μπόι του, και φώναζε: «Γειά σου και σένα».
Και ήταν ευτυχισμένοι… Και περνούσε ο καιρός. Ο νάνος κοίταγε τη δουλειά του, ο γίγαντας τη δικιά του, και ζούσαν αγαπημένοι…
Ένα πρωί όμως ο μεγάλος γίγαντας φόρεσε ένα περίεργο καπέλο και μια ακόμα πιο περίεργη στολή. Φόρεσε και κάτι μεγάλες μπότες και μετά έκανε ένα μεγάλο πήδημα, έφτασε μπροστά στην πόρτα του μικρού νάνου και, βανοντάς του μια λόγχη μπροστά στην κοιλιά, του είπε : «Ήρθα να σου πάρω το σπίτι σου΄ παραδώσου!».
Ο μικρός νάνος στην αρχή το πέρασε για χωρατό. «Κοίτα χωρατατζής που ναι ο μεγάλος γίγαντας!» σκέφτηκε. Και φέρνοντας στο νου του το γνωστό τους χαιρετισμό, του φώναξε:
-Γειά σου, γείτονα!
Ο γίγαντας όμως δεν καταλάβαινε πια από τέτοια. Πίεσε τη λόγχη πάνω στην κοιλιά του μικρού νάνου και άγρια του ξαναφώναξε:
-Παραδώσου!
Ο μικρός νάνος τότε κατάλαβε. Πέταξε τον τεράστιο κόχυλα, που μ΄ αυτόν φώναζε το «γειά σου, γείτονα», και απομακρύνθηκε λίγο΄ κοίταξε λυπημένος κατάματα το μεγάλο γίγαντα και χωρίς κανέναν φόβο του είπε:
-Όχι, δεν παραδίνομαι!
Αμέσως μετά έτρεξε, έφτασε στο μικρό καλύβι του και σε λίγο ξαναγύρισε κρατώντας στα χέρια του μια σφεντόνα. Στάθηκε μπροστά στο γίγαντα και περίμενε.
Ο μεγάλος γίγαντας τα χασε για λίγο. Ύστερα χύθηκε πάνω στο μικρό νάνο θέλοντας να τον συντρίψει. Έγινε όμως κάτι απίστευτο. Ο μικρός νάνος νίκησε το μεγάλο γίγαντα! Ο μεγάλος γίγαντας το βαλε στα πόδια…
Έτσι οι Έλληνες του σαράντα, όπως ο μικρός νάνος του παραμυθιού, όταν η Ιταλία ζήτησε να της παραδώσουν τη χώρα τους, απάντησαν, όπως και κείνος, μ΄ένα θαρραλέο και αποφασιστικό ΟΧΙ!
Δεν είναι όμως μόνο πως είπαν το ΟΧΙ. Το διαφέντεψαν στη συνέχεια παλικαρίσια και νικηφόρα πάνω στις βουνοκορφές.

ΓΑΛΑΤΕΙΑ ΣΟΥΡΕΛΗ

Δύο προσευχές στο Θεό

2011-10-26T02:31:00.001-07:00

…Σε παρακαλώ, παππού Θεέ… α δεις να τριγυρνάει όξω απ΄ το παλάτι σου ένα μαυριδερό τουρκάκι, είναι ο φίλος μου ο Σουκρής. Πάρ΄ το μέσα. Σε περικαλώ και να το συχωρέσεις που έχει λίγο άσκημα χείλια και μην το κακοκαρδίζεις γι΄ αυτό. Σε περικαλάει ένας μικρός μικροπουλητής του σταθμού που δρόσιζε τον κόσμο. Αν ήσουνα καμιά φορά περαστικός από κει θα τον θυμάσαι. Ήταν ένα κουτσό αγόρι. Σ΄ ευχαριστώ….

…………………………………………………………………………………

Πήγα κάτω από ένα άγριο δέντρο που είχαν να λεν πως ήταν δέντρο του Θεού. Σαν καθόσουν στη ρίζα του, τ΄ άκουγες να κάνει «ψ… ψ…. ψ…» την προσευκή του. Ακούμπησα κει δα και:

-Παππού, Θεέ…του λέω, δεν ξέρω αν με θυμάσαι, σε περικάλεσα κι άλλη μια βολά στο Βερτεκόπι… Ναι, για κείνο του Τουρκάκι. Τώρα θέλω να σου γυρέψω κάτι για μένα. Είναι καιρός τώρα που με βλέπεις δίχως ρούχα, δίχως Σίικα, δίχως Κρίστα… δίχως ψωμί… και δε με συμπονάς. Γιατί; Μπας και δεν καταλαβαίνεις τη γλώσσα των μικρώνε; Πάσκισε λίγο, σε περικαλώ, να με καταλάβεις. Θαρρούσα , παππού, πως ήσουνα καλός… (Μη δεν είσαι;). Τρέμω. Μη χολοσκάς όμως και δε θα σε ξεσυνεριστώ, ούτε και σε κανέναν θα το μαρτυρήσω. Μα να το ξέρεις, όλα τέλεψαν πια μεταξύ μας. Αν ήθελες να τα χουμε καλά «έλα δω, κριφ», θα μου λεγες, «έμαθα πως είσαι ένα κακότυχο προσφυγάκι… να, πάρε μια καλυβούλα, να, πάρε τούτο το τσουρεκάκι, πάρε αυτό το παλτουδάκι, φουκαριάρικό να ζεσταθείς». Έτσι μάλιστα! Κι αν σου λεγα «φχαριστώ, ας μένει» μονάχα τότες να μη μου τα δινες. Μα με ρώτηξες; Όχι. Ο Δροσιάδης, το γειτονάκι μου, έχει ίσαμε δέκα φορεσιές, το ρώτηξες για να του τις δώκεις; Όχι. Εγώ δεν έχω ούτε μία, ρώτηξες για να μη μου τις δώκεις; Πάλι όχι. Έχει κι ένα ψηλό ψηλό σπίτι που βγαίνει στο μπαλκόνι του και μας φτύνει σαν περνάμε… (τι συμφωνίες έχεις μαζί του;). Ως και στα σαλιγκάρια, άκουσα να λένε, έδωκες στο καθένα το σπιτάκι του, ως και στις χελώνες έδωκες στην καθεμιά την παραγκίτσα της. Εμένα τίποτα. Μια και δεν μπορείς να μου δώκεις και μένα, γιατί μ΄ έκανες ανθρωπάκι; Κάνε με σαλιγκάρι ή χελωνόπουλο, για να χω και γω το σπιτάκι μου. Καν’ το, σε παρακαλώ, παππού, κάν’ το, γιατί δε βαστώ πια άλλο. Ετούτα ήταν τα παράπονά μου, παππού. Αμήν. Μου χαν μάθει από μικρό να στα λέω, να σ΄ ανοίγω την καρδιά μου. Στην ανοίγω την καρδιά μου. Στην άνοιξα. Αμήν.

………………………………………………………………………………

ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΛΟΥΝΤΕΜΗΣ, Συννεφιάζει

Αγέλαστη άνοιξη

2011-10-25T02:45:00.001-07:00

Το τρίτο κατά σειρά μυθιστόρημα του Λουντέμη που αναφέρεται στη ζωή και την καθημερινότητα του Μέλιου Καδρά (πρώτο ο Συννεφιάζει, δεύτερο το Ένα παιδί μετράει τα΄ άστρα). Εδώ ο Μέλιος, διωγμένος από τα Γυμνάσια όλης της χώρας αποχαιρετά την Έδεσσα. Καταλήγει σε ένα απόμακρο χωριό, όπου κάνει το δάσκαλο. Η γνωριμία του με απλούς, λαικούς ανθρώπους, άλλοτε αγνούς και βασανισμενους και άλλοτε ακατέργαστους και πονηρούς, τον κάνει να γνωρίσει πρόωρα κι άλλες σημαντικές αλήθειες για την ζωή . Το πιο τραγικό σημείο του βιβλίου είναι όταν, επιστρέφοντας στην Έδεσσα, μαθαίνει ότι η Αγράμπελη παντρεύτηκε… Η είδηση αυτή και η σύγκρουσή του με την Αστυνομία τον οδηγεί και πάλι στη φυγή….Η συνέχεια στο «Κάτω απ΄ τα κάστρα της ελπίδας».

-Η Αλάφω.

-Το πήρε; (εννοεί δηλητήριο)

-Ναι.

-Και δεν μπόρεσε, μωρέ, τόσος κόσμος να την εμποδίσει;

-Μπα…Την βοηθούσαν κιόλα να το πάρει, για να γλιτώσει.

-Ε!...λύκοι πούμαστε!

-Τώρα το κατάλαβες;

-Το κατάλαβα από καιρό μα υπομόνεβα. Άσε, λέω, ή θα γίνω κι εγώ λύκος ή θα γίνουν και κείνοι άνθρωποι

ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΛΟΥΝΤΕΜΗΣ, Αγέλαστη άνοιξη

Οι γάτες τ΄ Αϊ Νικόλα

2011-10-24T02:26:00.001-07:00

« Τον καιρό της μεγάλης στέγνιας,
-σαράντα χρόνια αναβροχιά-
ρημάχτηκε όλο το νησί΄
πέθαινε ο κόσμος και γεννιούνταν φίδια.
Μιλιούνια φίδια τούτο τ΄ ακρωτήρι,
χοντρά σαν το ποδάρι ανθρώπου
και φαρμακερά.
Το μοναστήρι τ’ Αϊ Νικόλα το είχαν τότε
Αγιοβασιλείτες καλογέροι
κι ούτε μπορούσαν να δουλέψουν τα χωράφια
κι ούτε να βγάλουν τα κοπάδια στη βοσκή΄
τους έσωσαν οι γάτες που αναθρέφαν.
Την κάθε αυγή χτυπούσε μιά καμπάνα
και ξεκινούσαν τσούρμο για τη μάχη.
Όλη μέρα χτυπιούνταν ως την ώρα
που σήμαιναν το βραδινό ταγίνι.
Απόδειπνα πάλι η καμπάνα
και βγαίναν για τον πόλεμο της νύχτας.
Ήτανε θαύμα να τις βλέπεις λένε,
άλλη κουτσή, κι άλλη στραβή, την άλλη
χωρίς μύτη, χωρίς αυτί, προβιά κουρέλι.
Έτσι με τέσσερεις καμπάνες την ημέρα
πέρασαν μήνες, χρόνια, καιροί κι άλλοι καιροί.
Άγρια πεισματικές και πάντα λαβωμένες
ξολόθρεψαν τα φίδια μα στο τέλος
χαθήκανε, δεν άντεξαν τόσο φαρμάκι.»…

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ, απόσπασμα από το ποίημα Οι γάτες τ΄ Αϊ Νικόλα